Thủ tướng đề xuất đổi cơ chế mua sắm thuốc, giảm chi phí cho người bệnh

Thủ tướng Lê Minh Hưng cho rằng nhiều khâu trung gian trong cung ứng thuốc và trang thiết bị y tế đang khiến chi phí tăng cao, ảnh hưởng đến người bệnh và quỹ bảo hiểm y tế.

• Bãi bỏ thông tư đấu thầu thiết bị y tế “giá năm sau không cao hơn năm trước”

• Hóa chất, vật tư cạn kiệt, hàng loạt bệnh viện “kêu trời”

• Bộ Y tế chỉ ra nhiều tồn tại trong đấu thầu tại Bệnh viện E

• Hà Tĩnh rà soát loạt gói thầu liên quan Công ty Việt Mỹ

Nhiều tầng nấc trung gian làm tăng chi phí y tế

Tại phiên thảo luận tổ sáng 21/10/2026 về các dự án luật thuộc lĩnh vực y tế, Thủ tướng Lê Minh Hưng đặt câu hỏi vì sao bệnh viện tư nhân có thể mua thuốc và trang thiết bị y tế với mức giá phù hợp, trong khi bệnh viện công vẫn gặp khó khăn.

Theo Thủ tướng, kết quả thanh tra, kiểm tra và điều tra của các cơ quan chức năng cho thấy còn nhiều bất cập trong quy định pháp luật, văn bản hướng dẫn và quá trình thực hiện. Những điểm chưa phù hợp này có thể tạo ra nhiều tầng nấc trung gian, khiến giá thuốc và thiết bị y tế tăng lên trước khi đến các cơ sở khám chữa bệnh.

Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu đối với nhiều loại thuốc, nhất là biệt dược, cùng các thiết bị y tế. Ngay cả một số sản phẩm sản xuất trong nước cũng cần nguyên liệu nhập từ nước ngoài. Khi nhà sản xuất không thể tiếp cận trực tiếp thị trường mà phải qua nhiều khâu phân phối, chi phí có thể tiếp tục tăng.

Thủ tướng dẫn vụ việc liên quan Công ty Việt Mỹ làm ví dụ về tình trạng mua bán qua nhiều doanh nghiệp trung gian ở nước ngoài, khiến giá hàng hóa tăng cao trước khi được nhập khẩu vào Việt Nam. Theo nội dung được nêu tại phiên thảo luận, vụ việc còn liên quan đến hành vi trốn thuế.

Hệ quả không chỉ nằm ở giá mua thuốc và thiết bị. Khi chi phí đầu vào tăng, bệnh viện phải chi nhiều hơn cho hoạt động điều trị, người bệnh có thể phải tự thanh toán khoản tiền lớn hơn, còn ngân sách nhà nước và quỹ bảo hiểm y tế cũng chịu thêm áp lực chi trả.

Đề xuất áp dụng cách mua sắm khác nhau cho từng nhóm sản phẩm

Để xử lý những bất cập này, Thủ tướng đề nghị nghiên cứu cơ chế mua sắm phù hợp với đặc điểm của từng loại thuốc và thiết bị y tế, thay vì áp dụng một phương thức cho tất cả sản phẩm.

Với các mặt hàng được sử dụng phổ biến, phương án đấu thầu, kể cả đấu thầu tập trung, có thể giúp tổng hợp nhu cầu và tìm kiếm mức giá phù hợp. Trong khi đó, thuốc hoặc thiết bị chuyên biệt có thể cần cơ chế đàm phán giá để phù hợp với đặc tính sản phẩm và yêu cầu điều trị.

Thủ tướng cũng đề cập khả năng cho phép bệnh viện trực tiếp thương lượng, mua sắm một số loại thuốc và thiết bị trong khuôn khổ quản lý của Nhà nước. Bộ Y tế có thể làm việc trực tiếp với các hãng sản xuất để tìm kiếm mức giá hợp lý, đồng thời nghiên cứu kinh nghiệm mua sắm của các bệnh viện tư nhân.

Mục tiêu là giảm các khâu trung gian không cần thiết nhưng vẫn bảo đảm việc mua sắm công khai, minh bạch và kiểm soát được chất lượng hàng hóa. Thủ tướng cho rằng thuốc và thiết bị y tế là những sản phẩm đặc thù, phục vụ trực tiếp việc chăm sóc sức khỏe, nên không thể hoàn toàn để giá cả tự điều chỉnh theo thị trường.

Doanh nghiệp vẫn cần có lợi nhuận, nhưng mức lợi nhuận phải hợp lý và không khiến chi phí vượt quá khả năng chi trả của người bệnh. Đây cũng là lý do Chính phủ muốn rà soát các quy định liên quan trong Luật Dược, Luật Khám bệnh, chữa bệnh và các văn bản hướng dẫn.

Kiến nghị cho bệnh viện trực tiếp nhập khẩu thuốc đặc trị

Tại cùng phiên thảo luận, đại biểu Phạm Thu Xanh, đoàn Hải Phòng, đề nghị bổ sung cơ chế cho phép bệnh viện trực tiếp nhập khẩu một số thuốc mới, thuốc đặc trị hoặc thuốc có giá cao và nhu cầu sử dụng thấp để phục vụ điều trị tại chính cơ sở, không nhằm mục đích kinh doanh thương mại.

Theo đại biểu, một số thuốc có thể chưa được nhập khẩu vào Việt Nam hoặc chậm được phân phối do nhu cầu hạn chế, khiến doanh nghiệp khó thu hồi chi phí kinh doanh. Khi thiếu những lựa chọn điều trị này, bệnh viện gặp khó khăn trong việc đáp ứng nhu cầu chuyên môn, còn người bệnh có thể phải tìm nguồn thuốc khác hoặc ra nước ngoài điều trị.

Đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế cho phép bệnh viện nhập khẩu số lượng nhỏ, sử dụng trực tiếp cho người bệnh tại cơ sở. Phương án này được kỳ vọng mở rộng khả năng tiếp cận thuốc cần thiết và giảm tình trạng người bệnh phải tìm mua qua các kênh không chính thức.

Bên cạnh đó, đại biểu kiến nghị công khai giá nhập khẩu, giá sản xuất và giá bán thuốc để tăng khả năng giám sát chi phí. Theo ý kiến được trình bày tại phiên thảo luận, thuốc và vật tư tiêu hao chiếm khoảng 50% chi phí thanh toán khám chữa bệnh, vì vậy minh bạch giá là một yếu tố quan trọng để kiểm soát tổng chi phí điều trị.

Tuy nhiên, đề xuất cho bệnh viện trực tiếp nhập khẩu thuốc cần được xem xét cùng các yêu cầu về cấp phép, chất lượng, an toàn, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm chuyên môn. Tài liệu hiện có chưa cho biết cơ chế cụ thể nào sẽ được lựa chọn nếu kiến nghị được tiếp thu.

Xem xét luật riêng về trang thiết bị y tế

Một vấn đề dài hạn được đặt ra là nghiên cứu xây dựng luật riêng về trang thiết bị y tế. Theo các ý kiến tại phiên thảo luận, thủ tục mua sắm máy móc cho bệnh viện công có thể kéo dài, khiến thiết bị khi được đưa vào sử dụng đã không còn đáp ứng đầy đủ yêu cầu chuyên môn mới.

Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan, đoàn TP.HCM, đề nghị xem xét một khuôn khổ pháp lý riêng, thay vì liên tục sửa từng điều khoản để xử lý những vướng mắc phát sinh. Đại biểu Dương Minh Tuấn cũng kiến nghị đánh giá toàn bộ chi phí mua sắm, vận hành và sử dụng thiết bị trong suốt vòng đời, thay vì chỉ tập trung vào giá mua ban đầu.

Về phía Chính phủ, Thủ tướng cho biết trước mắt cần điều chỉnh các quy định cấp thiết trong Luật Dược và Luật Khám bệnh, chữa bệnh. Việc xây dựng luật riêng về trang thiết bị y tế sẽ tiếp tục được nghiên cứu để báo cáo Quốc hội xem xét trong thời gian tới.

Các đề xuất về đổi mới mua sắm, đàm phán giá, nhập khẩu thuốc đặc trị và quản lý thiết bị theo vòng đời đều hướng đến mục tiêu giảm chi phí không cần thiết. Hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào cách thiết kế quy định, khả năng kiểm soát giá và việc bảo đảm cạnh tranh, chất lượng trong quá trình cung ứng.