87 dự án chống ngập ở TP.HCM dự kiến cần hơn 140.000 tỷ đồng

TP.HCM dự kiến triển khai 87 dự án chống ngập trong giai đoạn 2026-2030 với tổng vốn khoảng 140.000 tỷ đồng, nhưng thành phố vẫn đối mặt với tình trạng ngập tái diễn do hệ thống thoát nước chưa đồng bộ. 

Mưa lớn vượt khả năng thiết kế

Tại cuộc họp báo chiều 8/10, Sở Xây dựng TP.HCM thông tin về nguyên nhân khiến nhiều khu vực tiếp tục ngập sau mưa lớn và kế hoạch đầu tư chống ngập trong thời gian tới.

Theo Sở Xây dựng, hệ thống thoát nước hiện hữu của thành phố được thiết kế đáp ứng lượng mưa khoảng 85,3mm trong 3 giờ và triều cường ở mức +1,32m.

Tuy nhiên, trong các ngày 30/9 và 1/10/2026, nhiều trạm đo ghi nhận lượng mưa trên 100mm chỉ trong 45 phút đến 1 giờ. Khi lượng nước đổ xuống trong thời gian ngắn vượt khả năng tiếp nhận, hệ thống thoát nước không thể tiêu thoát kịp. 

Tình trạng này càng nghiêm trọng khi mưa lớn trùng với thời điểm triều cường lên cao. Cuối tháng 9, mực triều tại một số thời điểm đạt 1,56m, 1,51m và 1,49m, cao hơn ngưỡng thiết kế của hệ thống hiện hữu. 

Khi đó, hệ thống phải tiếp nhận lượng nước mưa lớn trong khi nước ở sông, kênh, rạch và hạ lưu dâng cao, làm giảm khả năng tiêu thoát tự nhiên.

Điểm nghẽn nằm từ cống đến cửa xả

Theo Sở Xây dựng, nguyên nhân ngập không nằm ở một công trình riêng lẻ mà liên quan đến khả năng kết nối của cả mạng lưới thoát nước.

Cống nhánh có kích thước nhỏ sẽ hạn chế khả năng thu nước, ngay cả khi cống chính có năng lực tiêu thoát lớn. Tương tự, cống chính được đầu tư nhưng kênh tiếp nhận bị bồi lắng hoặc thu hẹp thì nước vẫn khó thoát.

Ở phía hạ lưu, cửa xả chịu ảnh hưởng của triều cường cũng có thể làm giảm hiệu quả của toàn bộ hệ thống. 

Đường Mã Lò được Sở Xây dựng nêu là một ví dụ. Hệ thống cống tại khu vực này được đầu tư từ lâu, kích thước nhỏ trong khi dân cư ngày càng đông. Nước tiếp tục thoát về kênh Liên Xã – Ông Búp, nơi còn chịu tác động của bồi lắng và lấn chiếm. Khi mưa lớn kết hợp triều, khả năng tiêu thoát càng giảm. 

Đô thị hóa làm tăng áp lực lên hệ thống

Quá trình đô thị hóa cũng khiến lượng nước chảy trực tiếp vào hệ thống thoát nước tăng lên.

Nhiều diện tích đất trống, mặt nước và không gian thấm nước được thay thế bằng nhà cửa, đường sá và sân bãi. Trong khi đó, một số tuyến cống được xây dựng từ lâu không còn phù hợp với điều kiện mưa lớn hiện nay.

Tại một số tuyến đường nhánh và hẻm, hệ thống cống còn nhỏ hoặc chưa được đầu tư đầy đủ. Sụt lún cũng tạo ra các khu vực trũng cục bộ, làm thay đổi hướng dòng chảy và ảnh hưởng đến khả năng thoát nước. 

Một vấn đề khác được Sở Xây dựng nêu là tại một số khu dân cư, đô thị mới, hạ tầng thoát nước chưa được bàn giao đầy đủ cho đơn vị quản lý. Khi thủ tục bàn giao chưa hoàn tất, các công trình chưa phát huy đầy đủ hiệu quả. 

87 dự án chống ngập, xử lý 50 vị trí

Để giải quyết tình trạng trên, TP.HCM đang chuyển hướng từ xử lý từng điểm ngập sang quản lý theo lưu vực và tiểu lưu vực.

Theo Kế hoạch 537/KH-UBND ngày 2/10/2026, thành phố đặt mục tiêu triển khai 87 dự án chống ngập trong giai đoạn 2026-2030, với tổng mức đầu tư khoảng 142.340 tỷ đồng, xử lý 50 vị trí ngập. 

Trong năm 2026, thành phố dự kiến hoàn thành 9 dự án, xử lý 3 vị trí ngập. Sang năm 2027, mục tiêu là hoàn thành 45 dự án và xử lý 30 vị trí. 

Các dự án được ưu tiên theo mức độ ngập, số dân bị ảnh hưởng, khu công nghiệp và các tuyến giao thông chính. Thành phố cũng chú trọng những công trình có khả năng sớm hoàn thành và các dự án xử lý điểm nghẽn, bảo đảm kết nối giữa cống, kênh rạch và cửa xả. 

Nghiên cứu hồ ngầm và quản lý theo dữ liệu

Bên cạnh việc đầu tư hệ thống cống và kênh rạch, TP.HCM dự kiến phát triển các hồ điều tiết, nghiên cứu hồ ngầm tại không gian công cộng để tăng khả năng trữ nước.

Thành phố cũng đặt kế hoạch xây dựng cơ sở dữ liệu thoát nước và vận hành hệ thống theo dữ liệu thời gian thực. Việc phối hợp với Tây Ninh và Đồng Nai trong vận hành hồ chứa thượng nguồn, chia sẻ dữ liệu thủy văn và điều tiết dòng chảy cũng được tính đến. 

Sở Xây dựng cho biết thành phố sẽ xây dựng phương án phát triển hạ tầng thủy lợi thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm, đồng thời điều chỉnh Đề án chống ngập và xử lý nước thải giai đoạn 2020-2045. 

Một quy hoạch chuyên ngành về cao độ nền và thoát nước thời kỳ 2025-2050 trên toàn địa giới TP.HCM cũng đang được lập, dự kiến hoàn thành và phê duyệt trong năm 2027. 

Không thể chống ngập bằng từng dự án riêng lẻ

Về trước mắt, thành phố tiếp tục duy tu, nạo vét hệ thống thoát nước, thanh thải vật cản, xử lý các điểm tắc nghẽn do thi công và tổ chức ứng trực khi mưa lớn. 

Về lâu dài, các công trình phải được kết nối thành một mạng lưới thống nhất. Trong đó có các dự án cải tạo kênh Xuyên Tâm, Tham Lương – Bến Cát – Rạch Nước Lên, Văn Thánh, Kênh Đôi và các công trình kiểm soát triều. 

Sở Xây dựng cho rằng hiệu quả chống ngập phụ thuộc vào sự liên thông từ cống nhánh, cống chính đến kênh và cửa xả. Vì vậy, nếu chỉ cải tạo một đoạn riêng lẻ trong khi hạ lưu vẫn bị bồi lắng, thu hẹp hoặc bị triều chặn dòng thì chưa đủ để giải quyết ngập cho toàn khu vực.