Hai đứa trẻ ở Sapa, Lào Cai, Việt Nam. (Ảnh minh họa: R.M. Nunes/Shutterstock)
Việt Nam là quốc gia thứ hai trên thế giới và đầu tiên ở châu Á phê chuẩn Công ước Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em (CRC) vào ngày 20/2/1990. Năm 2016, Việt Nam ban hành Luật Trẻ em, tạo cơ sở pháp lý tương đối toàn diện cho việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em.
Sau nhiều thập niên tham gia các cam kết quốc tế và xây dựng hệ thống pháp luật, tình trạng bạo lực, xâm hại, bóc lột và mua bán trẻ em vẫn là những vấn đề đáng lo ngại. Các đánh giá của Liên Hợp Quốc và UNICEF cho thấy khoảng cách giữa những quyền được quy định trong luật và khả năng bảo đảm các quyền đó trong thực tế vẫn còn đáng kể.
Theo số liệu được UNICEF Việt Nam công bố, gần 3/4 trẻ em từng phải chịu hình thức kỷ luật bằng bạo lực trong gia đình. Khoảng một triệu trẻ em tham gia lao động, trong đó một nửa làm những công việc nguy hiểm. Cứ 5 trẻ em thì có khoảng một em từng là nạn nhân của bắt nạt trên không gian mạng; khoảng 1/5 thanh thiếu niên gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần.
Đây là những con số phản ánh nhiều dạng tổn thương khác nhau mà trẻ em có thể phải đối mặt ngay trong môi trường sống thường ngày, từ gia đình, trường học đến không gian mạng.
Đáng chú ý, trong cuộc trao đổi với Báo Nhân Dân tháng 9/2025, bà Lê Hồng Loan, Trưởng Chương trình Bảo vệ trẻ em của UNICEF tại Việt Nam, cho biết theo số liệu của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội trước đây, từ năm 2020 đến tháng 9/2023, có khoảng 7.883 trẻ em được báo cáo là nạn nhân của bạo lực và xâm hại. Trong số này, hơn 80% liên quan đến xâm hại tình dục.
Cần lưu ý, đây là số trường hợp được báo cáo, không phải tổng số trẻ em thực tế bị xâm hại. Trên thực tế, nhiều vụ việc không được trình báo hoặc chỉ được phát hiện khi hậu quả đã trở nên nghiêm trọng.
Một vấn đề khác là tình trạng mua bán và bóc lột trẻ em. Theo báo cáo Buôn bán người năm 2026 của Bộ Ngoại giao Mỹ, dựa trên số liệu năm 2025 do phía Việt Nam cung cấp, cơ quan chức năng xác định 367 nạn nhân mua bán người, giảm so với 500 trường hợp năm 2024. Tuy nhiên, báo cáo cũng chỉ ra rằng Việt Nam chưa có cơ chế thống nhất, đáng tin cậy để tổng hợp số nạn nhân được phát hiện và hỗ trợ.
Điều này khiến việc đánh giá quy mô thực tế của hoạt động mua bán người gặp nhiều khó khăn.
Đối với trẻ em mất tích, bắt cóc, hiện cũng chưa có một hệ thống số liệu công khai, liên tục và đầy đủ trên phạm vi cả nước, cho phép xác định mỗi năm có bao nhiêu trẻ mất tích, bao nhiêu trường hợp được tìm thấy và bao nhiêu trẻ vẫn chưa rõ tung tích.
Cần phân biệt mất tích, bắt cóc và mua bán người vì đây là những nhóm sự việc khác nhau. Tuy nhiên, việc thiếu dữ liệu liên thông khiến xã hội khó có được một bức tranh đầy đủ về tình trạng trẻ em bị xâm hại, đưa đi khỏi nơi cư trú hoặc bị bóc lột.
Trong bản nhận xét kết luận năm 2022 về việc thực hiện Công ước Quyền trẻ em tại Việt Nam, Ủy ban Quyền trẻ em Liên Hợp Quốc ghi nhận những tiến bộ về xây dựng pháp luật, trong đó có việc ban hành Luật Trẻ em năm 2016. Tuy nhiên, tổ chức này cũng đưa ra nhiều khuyến nghị liên quan đến tình trạng bạo lực, xâm hại tình dục, bóc lột trẻ em và những hạn chế trong hệ thống bảo vệ trẻ em.
Một điểm đáng chú ý là sự khác biệt về độ tuổi xác định trẻ em. Trong khi Luật Trẻ em Việt Nam quy định trẻ em là người dưới 16 tuổi, Công ước Quyền trẻ em xác định trẻ em là người dưới 18 tuổi, trừ trường hợp luật pháp áp dụng quy định tuổi trưởng thành sớm hơn. Ủy ban Liên Hợp Quốc đã khuyến nghị Việt Nam điều chỉnh định nghĩa này để bảo đảm tất cả người dưới 18 tuổi được bảo vệ đầy đủ.
Ủy ban cũng quan ngại về tình trạng trừng phạt thân thể trẻ em, sự phổ biến của bạo lực trong gia đình, tình trạng xâm hại tình dục và những hạn chế về nhân lực chuyên trách trong công tác bảo vệ trẻ em.
Những nhận xét này cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở việc có hay không có luật pháp, mà còn ở năng lực phát hiện, can thiệp và bảo vệ trẻ em khi quyền của các em bị xâm phạm.
Một trong những yêu cầu quan trọng của hệ thống bảo vệ trẻ em là phải có khả năng phát hiện sớm nguy cơ, tiếp nhận thông tin, can thiệp kịp thời và theo dõi trẻ sau khi vụ việc xảy ra.
Nhưng để làm được điều đó, cần có đội ngũ nhân viên công tác xã hội được đào tạo chuyên nghiệp, cán bộ chuyên trách tại địa phương, dịch vụ hỗ trợ tâm lý và pháp lý, cơ sở chăm sóc an toàn cho trẻ bị xâm hại, cùng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa gia đình, nhà trường, cơ quan y tế và cơ quan bảo vệ pháp luật.
Trong báo cáo đánh giá năm 2025, UNICEF tiếp tục nhấn mạnh nhu cầu củng cố hệ thống bảo vệ trẻ em, đặc biệt về nhân lực, ngân sách, dịch vụ hỗ trợ và khả năng phối hợp giữa các cơ quan.
Việt Nam cũng đã có những bước tiến nhất định. UNICEF ghi nhận việc mở rộng hoạt động tư vấn học đường, tăng cường bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng và hoàn thiện các chính sách liên quan. Trong năm 2025, UNICEF hỗ trợ trang bị 105 phòng tư vấn và đào tạo nhân viên tư vấn, giúp 35.575 học sinh tiếp cận dịch vụ hỗ trợ tâm lý và xã hội.
Tuy nhiên, những hoạt động này cần được mở rộng và duy trì bền vững, đặc biệt tại các khu vực nông thôn, miền núi và những địa bàn còn thiếu dịch vụ bảo vệ trẻ em.
Một quốc gia bảo vệ trẻ em không chỉ được đánh giá qua số lượng luật và văn bản pháp quy đã ban hành, mà còn phải được nhìn nhận qua khả năng bảo đảm những quyền ấy trong đời sống thực tế.
Một đứa trẻ bị bạo hành có được phát hiện và bảo vệ kịp thời không? Một trẻ em bị xâm hại có được tiếp cận dịch vụ y tế, tâm lý và pháp lý hay không? Khi một đứa trẻ mất tích, cơ quan chức năng có thể nhanh chóng xác minh, phối hợp tìm kiếm và theo dõi đến khi em trở về an toàn hay không? Và khi trẻ em bị mua bán, bóc lột, hệ thống có đủ năng lực nhận diện, giải cứu và hỗ trợ các em tái hòa nhập cộng đồng hay không?
Đó mới là những câu hỏi phản ánh năng lực thực chất của một hệ thống bảo vệ trẻ em.
Trẻ em là nhóm đối tượng đặc biệt dễ bị tổn thương, chưa có đầy đủ khả năng tự bảo vệ và lên tiếng trước những hành vi xâm hại. Vì vậy, trách nhiệm bảo vệ các em không thể chỉ đặt lên vai gia đình hay bản thân trẻ em, mà phải là trách nhiệm của toàn bộ hệ thống xã hội.
Việc xây dựng một đạo luật là điều cần thiết, nhưng điều quan trọng hơn là phải có một hệ thống đủ năng lực để thực thi đạo luật ấy. Bởi quyền được sống an toàn, không bị bạo lực, xâm hại và bóc lột không nên chỉ là những quyền được ghi nhận trong văn bản pháp luật, mà phải là những quyền mà mọi đứa trẻ thực sự được hưởng.
Minh Bạch t/h
Ông Sean Cairncross, Giám đốc An ninh mạng quốc gia Mỹ, sẽ rời chính quyền,…
Ông Rubio vượt Phó Tổng thống JD Vance trong thăm dò mới của Emerson về…
Ông Trump gọi điện cho Thủ tướng Nhật Takaichi từ chuyên cơ ngay sau cuộc…
Luật Nuôi con nuôi sửa đổi cấm người từng bị xử lý vì bạo lực…
Phiên phúc thẩm vụ cựu Thứ trưởng Nguyễn Bá Hoan kháng cáo xin giảm án…
Thanh Hóa đề xuất hỗ trợ 10 triệu đồng cho hộ dân lắp điện mặt…