Việt Nam có trữ lượng đất hiếm đứng thứ 2-3 thế giới, phân bố ở 21 tỉnh thành

Bộ trưởng NN-MT Trần Đức Thắng cho biết Việt Nam thuộc nhóm dẫn đầu thế giới về trữ lượng đất hiếm, đang xây dựng chiến lược quốc gia trình đầu 2026 để khai thác chế biến sâu, hạn chế tối đa xuất khẩu thô.

• Trung Quốc tạm ngừng kiểm soát đất hiếm, khôi phục giấy phép nhập khẩu đậu nành

Ngày 1/12, trong phiên thảo luận tại hội trường về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Địa chất và khoáng sản, vấn đề quản lý và khai thác đất hiếm tiếp tục nhận được nhiều ý kiến tâm huyết từ các đại biểu Quốc hội.

Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (đoàn Lâm Đồng) nhấn mạnh đất hiếm là tài nguyên chiến lược của các ngành bán dẫn, xe điện, quốc phòng, thiết bị y tế.

Tuy nhiên, quá trình tuyển tách và chế biến đất hiếm luôn phát sinh chất phóng xạ tự nhiên, kim loại nặng và dung dịch axit khó xử lý.

Bà dẫn chứng nhiều quốc gia từng khai thác ồ ạt thiếu kiểm soát đã để lại vùng ô nhiễm phóng xạ tồn lưu với chi phí phục hồi môi trường gấp nhiều lần giá trị kinh tế thu được – “đây là bài học Việt Nam không thể lặp lại”.

Nữ đại biểu đề nghị đặt yêu cầu môi trường lên cao nhất, áp dụng công nghệ khép kín, quan trắc liên tục, xử lý bùn thải đạt chuẩn quốc tế, đồng thời kéo dài thời hạn ưu tiên cho nhà đầu tư có năng lực thực sự để hình thành dây chuyền chế biến sâu thay vì xuất thô.

Giải trình, làm rõ các ý kiến đại biểu, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng khẳng định, Việt Nam có trữ lượng đất hiếm thuộc nhóm đứng thứ 2 hoặc thứ 3 thế giới, phân bố tại 21 tỉnh, thành phố.

“Chúng tôi đã rà soát, khoanh định cơ bản đầy đủ các khu vực mỏ có khoáng sản đất hiếm và tổ chức quản lý chặt chẽ”, ông Thắng nói.

Hiện Bộ đang chủ trì, phối hợp các bộ ngành xây dựng Chiến lược quốc gia về đất hiếm, dự kiến trình Chính phủ để ban hành vào đầu năm 2026.

“Sau khi hoàn thành khoanh định thì việc quan trọng nhất là làm sao đưa vào khai thác, chế biến sâu để mang lại lợi ích lớn nhất cho đất nước”, ông cho hay.

Ông Thắng khẳng định đất hiếm sẽ thực sự trở thành tài nguyên quan trọng để phát triển kinh tế trên tinh thần hình thành chuỗi giá trị khép kín và hạn chế tối đa xuất khẩu khoáng sản thô.

Về cơ chế khoanh định khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản, Bộ trưởng cho biết dự thảo đã thiết kế nguyên tắc và tiêu chí cụ thể nhằm đảm bảo nguồn nguyên liệu ổn định cho các dự án cấp bách, công trình trọng điểm quốc gia và các dự án chế biến khoáng sản có vốn lớn, tác động mạnh đến kinh tế – xã hội.

Ví dụ điển hình là các nhà máy xi măng đã được cấp phép đầu tư thì mỏ nguyên liệu đi kèm không thể đưa ra đấu giá. Dự thảo cũng giao Chính phủ quy định chi tiết điều kiện, trình tự, thủ tục, đồng thời yêu cầu đánh giá đầy đủ các yếu tố thị trường, hiệu quả tài nguyên, năng lực nhà đầu tư, tác động môi trường và sinh kế người dân để tránh lợi dụng chính sách, đặc biệt với khoáng sản chiến lược.

Bộ trưởng Trần Đức Thắng khẳng định dự thảo Luật đã tách riêng một chương về đất hiếm với các chế tài rõ ràng, làm cơ sở cho Chính phủ ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết, đảm bảo đất hiếm được quản lý chặt chẽ, khai thác bền vững và mang lại giá trị cao nhất cho đất nước.