Việt Nam đề xuất mở rộng vùng lúa phát thải thấp ra toàn Đồng bằng sông Cửu Long

Sau khoảng 3 năm triển khai, hơn 420.000 ha lúa đã được sản xuất theo hướng chất lượng cao, phát thải thấp. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất mở rộng đề án ra toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long, với yêu cầu tăng thu nhập cho nông dân và nâng giá trị hạt gạo.

• Đồng bằng sông Cửu Long đang chết dần chết mòn
• Chi phí logistics chiếm đến 30% giá thành nông sản ĐBSCL

Đề xuất mở rộng trên toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long

Ngày 15/10, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) tổ chức Hội nghị Ngày Lương thực thế giới năm 2026, kết hợp thúc đẩy hợp tác triển khai Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh tại Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030.

Tại hội nghị, bà Nguyễn Thị Thu Hương, Phó cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, cho biết sau khoảng 3 năm triển khai, hơn 420.000 ha lúa đã được sản xuất theo hướng chất lượng cao, phát thải thấp.

Các mô hình bước đầu hình thành vùng nguyên liệu tập trung, tăng liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ, đồng thời áp dụng kỹ thuật nhằm giảm chi phí đầu vào và lượng phát thải. Nhãn hiệu “gạo Việt xanh, phát thải thấp” cũng bắt đầu được xây dựng, với những lô hàng đầu tiên xuất khẩu sang Nhật Bản, Australia và Singapore.

Tuy nhiên, quá trình thực hiện vẫn gặp khó khăn về cơ chế, chính sách, hạ tầng, khả năng tiếp cận tín dụng và huy động nguồn lực quốc tế.

Trên cơ sở đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã trình Chính phủ phương án sửa đổi, bổ sung đề án theo hướng mở rộng quy mô từ 1 triệu ha lên khoảng 1,6 triệu ha, bao phủ toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Bộ cũng đề xuất bỏ các tiêu chí tham gia hiện nay, tạo điều kiện để các hợp tác xã, nông dân, doanh nghiệp và đối tác quốc tế cùng tham gia.

Chuyển từ xây dựng mô hình sang nhân rộng đồng bộ

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh việc điều chỉnh không nhằm thay đổi mục tiêu ban đầu mà hướng đến chuyển từ giai đoạn xây dựng mô hình sang nhân rộng và triển khai đồng bộ trên quy mô lớn.

Theo ông, đề án cần tạo ra chuyển đổi thực chất cho ngành hàng lúa gạo. Kết quả không thể chỉ được đo bằng diện tích tham gia mà còn phải thể hiện qua chất lượng và giá trị hạt gạo, hiệu quả sản xuất, thu nhập của nông dân, cũng như mức giảm phát thải có thể đo lường và kiểm chứng.

Định hướng này đặt ra yêu cầu tổ chức lại sản xuất theo hướng bền vững hơn, sử dụng giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và tài nguyên nước hợp lý. Việc áp dụng kỹ thuật mới cần giúp giảm chi phí, hạn chế tác động đến môi trường nhưng vẫn duy trì hiệu quả kinh tế cho người trồng lúa.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đề nghị các đơn vị liên quan rà soát nhiệm vụ, chương trình hành động để có thể triển khai ngay sau khi phương án điều chỉnh được Chính phủ thông qua.

Bảo đảm lợi ích cho nông dân khi mở rộng diện tích

Một trong những yêu cầu quan trọng của đề án là đặt nông dân ở vị trí trung tâm, doanh nghiệp giữ vai trò động lực và khoa học – công nghệ làm nền tảng.

Việc mở rộng diện tích nếu không đi kèm hỗ trợ kỹ thuật, vốn, liên kết tiêu thụ và cơ chế theo dõi hiệu quả có thể khiến người trồng lúa phải tự gánh thêm chi phí, trong khi lợi ích kinh tế chưa được bảo đảm.

Do đó, các hợp tác xã cần tăng cường kết nối nông dân với doanh nghiệp ngay từ khâu cung ứng vật tư, hướng dẫn quy trình canh tác đến thu mua, chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Doanh nghiệp cũng cần tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, giúp duy trì đầu ra ổn định và nâng khả năng cạnh tranh của gạo Việt Nam.

Bên cạnh đó, kết quả giảm phát thải cần được đo đạc, báo cáo và thẩm định. Hiệu quả của đề án cần được đánh giá thông qua giá trị hạt gạo, chi phí sản xuất, khả năng tiêu thụ và thu nhập thực tế của người trồng lúa, thay vì chỉ dựa vào diện tích được triển khai.

Tăng nguồn lực đầu tư, thúc đẩy hợp tác quốc tế

Để mở rộng quy mô lên khoảng 1,6 triệu ha, đề án cần nguồn lực tương ứng nhằm hỗ trợ nông dân thực hiện đầy đủ quy trình sản xuất chất lượng cao, phát thải thấp. Phương án điều chỉnh được đề xuất xem xét trong tháng 10/2026, đồng thời đặt ra yêu cầu tăng đầu tư từ Trung ương và kết hợp nguồn lực địa phương.

Tại hội nghị, bà Kate Wallace, Tổng lãnh sự Australia, khẳng định Chính phủ Australia tiếp tục hỗ trợ Việt Nam triển khai đề án thông qua các chương trình hợp tác về lúa gạo thích ứng với biến đổi khí hậu.

Một trong những chương trình được nhắc đến là Dự án Chuyển đổi chuỗi giá trị lúa gạo thích ứng với biến đổi khí hậu và bền vững tại Đồng bằng sông Cửu Long (TRVC), do Bộ Ngoại giao và Thương mại Australia hỗ trợ thông qua SNV Việt Nam.

Theo thông tin tại hội nghị, dự án áp dụng Quy trình 4043 trên diện tích khoảng 240.000 ha, đóng góp vào việc triển khai đề án và cung cấp kinh nghiệm để nhân rộng các mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng hướng đến tăng cường hợp tác với các đối tác quốc tế như Australia, Canada và FAO trong hỗ trợ công nghệ, chuyên môn, phát triển năng lực và huy động tài chính xanh. Nguồn lực cần được gắn với nhu cầu thực tế của từng địa phương, tránh phân tán và bảo đảm khả năng triển khai.

Mục tiêu cuối cùng là xây dựng ngành lúa gạo có chất lượng và sức cạnh tranh cao hơn, giảm tác động đến môi trường, đồng thời cải thiện sinh kế cho người nông dân. Việc mở rộng đề án vì vậy cần đi cùng tổ chức lại chuỗi giá trị và cơ chế chia sẻ lợi ích hợp lý, để chuyển đổi xanh mang lại hiệu quả lâu dài.