Công nghệ nhận diện khuôn mặt ở Trung Quốc: Đi đâu cũng bị theo dõi

Công nghệ nhận diện khuôn mặt tại Trung Quốc đang phát triển với tốc độ rất nhanh và ngày càng được áp dụng rộng rãi trong đời sống, không chỉ nhằm vào các đối tượng đặc biệt mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến người dân bình thường. Theo báo cáo của tờ Le Monde, ngay cả những người không có tiền án tiền sự cũng có thể bị xử phạt chỉ nhờ hệ thống camera nhận diện khuôn mặt.

Một trường hợp điển hình là Lý Diên (tên giả), một cư dân Thượng Hải. Anh bị phạt 50 nhân dân tệ vì đi xe đạp trên vỉa hè, dù không bị cảnh sát chặn lại tại chỗ và xe không có biển số. Điều khiến anh bất ngờ là cảnh sát xác định danh tính anh hoàn toàn thông qua hệ thống camera và công nghệ nhận diện khuôn mặt. Điều này cho thấy ngay cả những vi phạm nhỏ trong đời sống hàng ngày cũng không còn “vùng riêng tư” để che giấu.

Tờ Le Monde cho biết ngay từ năm 2017, cảnh sát Thượng Hải đã bắt đầu thử nghiệm công nghệ nhận diện khuôn mặt để xử phạt các phương tiện không có giấy phép (xe máy và xe đạp). Các thành phố phía Nam như Thâm Quyến cũng đã thử nghiệm sử dụng nhận diện khuôn mặt để xử phạt người đi bộ vượt đèn đỏ hoặc băng qua đường không đúng quy định. Vào thời điểm đó, các biện pháp này chủ yếu đang trong giai đoạn thử nghiệm; công chúng chỉ thỉnh thoảng nghe về chúng trên báo chí và chưa thực sự trải nghiệm chúng.

Hiện nay, hệ thống này đã được mở rộng đáng kể. Theo trang web của cảnh sát địa phương, chỉ riêng tại quận Từ Hối, trung tâm Thượng Hải, đã có 120 camera nhận diện khuôn mặt được lắp đặt để xử phạt các hành vi vi phạm của xe đạp, xe đạp điện và xe tay ga. Ngoài ra, còn có nhiều camera khác được sử dụng cho an ninh đường phố, giám sát tốc độ xe cộ, và cả những camera do chính các nhà quản lý khu dân cư hoặc doanh nghiệp lắp đặt.

Thực tế, mạng lưới camera giám sát tại Trung Quốc đã phủ rộng khắp các thành phố. Ước tính có khoảng 600–700 triệu camera công cộng và thương mại, tạo thành một trong những hệ thống giám sát lớn nhất thế giới. Công nghệ này không chỉ được sử dụng cho an ninh mà còn phục vụ nhiều mục đích khác như lên máy bay, ra vào khu dân cư, hoặc sử dụng dịch vụ mà không cần thẻ hay giấy tờ—chỉ cần khuôn mặt.

Ngoài camera cố định, lực lượng chức năng còn sử dụng các thiết bị di động như kính thông minh tích hợp AI. Những thiết bị này có thể nhận diện khuôn mặt, biển số xe và truy xuất thông tin chỉ trong 1–2 giây, giúp tăng hiệu quả kiểm soát nhưng cũng làm dấy lên nhiều lo ngại về quyền riêng tư.

Trên một số diễn đàn trực tuyến, một số người phàn nàn rằng họ bị đánh giá oan vì trông giống những người vi phạm luật lệ , nhưng cuối cùng nhiều người đã chọn nộp phạt thay vì mất thời gian kháng cáo.

Tháng 12 năm ngoái, một video lan truyền trên mạng xã hội Trung Quốc cho thấy các sĩ quan cảnh sát Thiên Tân tuần tra đường phố với kính thông minh tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI). Video hiển thị khung nhận diện màu xanh lá cây, các lời nhắc kích hoạt và tiến trình quét. Kính AI có thể được sử dụng cho các sự kiện quy mô lớn, tuần tra đường phố và quản lý giao thông.

Một video khác cho thấy ba người đi bộ trong ga tàu điện ngầm đang được đánh dấu, tên và một phần số ID của họ được hiển thị trong các ô màu xanh lá cây, và từ “bất thường” xuất hiện trong thanh biểu tượng cảm xúc của họ.

Video cũng cho thấy hai sĩ quan cảnh sát mặc đồng phục tay ngắn đeo kính AI đang quan sát người đi bộ, và một cảnh sát giao thông đang quét biển số xe, màn hình hiển thị các thông tin phản hồi.

Đáng chú ý, thông tin sinh trắc học như khuôn mặt là dữ liệu cực kỳ nhạy cảm và không thể thay đổi. Nhiều luật sư Trung Quốc cảnh báo rằng việc thu thập và sử dụng dữ liệu này quá mức có thể gây rủi ro lớn nếu bị rò rỉ. Đồng thời, việc áp dụng rộng rãi mà không có sự đồng ý rõ ràng của người dân cũng có thể vi phạm pháp luật.