Hơn 40.000 hồ chứa ở Trung Quốc bị ví như “quả bom hẹn giờ”

Gần đây, sau khi một người được cho là nhân sự nội bộ của Tập đoàn Tam Hiệp tiết lộ ra nước ngoài rằng “việc đập Tam Hiệp vỡ chỉ còn là vấn đề thời gian”, tình trạng các hồ chứa ở Trung Quốc đã trở thành tâm điểm chú ý trên mạng. Có phân tích cho rằng Trung Quốc hiện có hơn 90.000 hồ chứa, nhưng phần lớn là những đập cũ tồn tại nhiều vấn đề, đang “mang bệnh” nhưng vẫn tiếp tục tích nước. Nhận định rằng “hơn 40.000 hồ chứa treo lơ lửng trên đầu 1,4 tỷ người Trung Quốc, có thể xả xuống bất cứ lúc nào” không còn bị xem là lời cảnh báo cường điệu mà được cho là phản ánh một nguy cơ hiện hữu.

Gần đây, người dùng trên nền tảng X có tên “Lý Thừa Bằng (Đại Nhãn Ca)” đăng bài viết chỉ ra rằng, vì sao hơn 40.000 hồ chứa quá hạn sử dụng lại là “quả bom hẹn giờ” treo lơ lửng trên đầu 1,4 tỷ người Trung Quốc? Ông dẫn các số liệu sau:

Thứ nhất, Bộ trưởng Bộ Thủy lợi Trung Quốc Lý Quốc Anh cho biết: Tính đến năm 2025, Trung Quốc có tổng cộng 94.877 hồ chứa; hơn 80% trong số đó được xây dựng từ thập niên 1950 đến 1970 của thế kỷ trước; có 42.000 hồ chứa đã vận hành trên 50 năm và 21.000 hồ chứa đã vận hành trên 60 năm. Điều này có nghĩa là phần lớn là những đập cũ, tồn tại nhiều vấn đề và được xây dựng trong thời kỳ “Đại Nhảy Vọt”.

Thứ hai, ngành thủy lợi Trung Quốc quy định tuổi thọ thiết kế của đập đất là 50 năm, nhưng hiện có tới 42.000 hồ chứa đã vận hành quá 50 năm và 21.000 hồ chứa quá 60 năm. Xét theo tuổi thọ thiết kế, phần lớn các đập đất đều đã quá hạn sử dụng từ lâu; xét về mức độ bảo trì, phần lớn đều đang trong tình trạng “mang bệnh” nhưng vẫn tiếp tục tích nước.

Thứ ba, năm 2021, ông Lưu Vĩ Bình, khi đó là Thứ trưởng Bộ Thủy lợi Trung Quốc, cho biết 92% đập ở Trung Quốc là đập đất đá. Nói một cách dễ hiểu, đập đất đá là loại đập dễ xảy ra sự cố vỡ, như trường hợp hồ chứa Lục Lam ở Quảng Tây. Ông Lưu Vĩ Bình từng xác nhận tại một hội nghị rằng phần lớn các vụ vỡ đập và sự cố đập ở Trung Quốc đều xảy ra đối với đập đất đá. Chính quyền Trung Quốc chưa từng công bố trực tiếp đã có bao nhiêu đập đất đá bị vỡ, nhưng ông Nữu Tân Cường, viện sĩ Viện Công trình Trung Quốc và là chuyên gia khảo sát công trình cấp quốc gia, từng tiết lộ rằng trong các vụ vỡ đập ở Trung Quốc, đập đất chiếm nhiều nhất, tương đương 93% tổng số vụ.

Thứ tư, hiện Trung Quốc có 94.877 hồ chứa, nhưng theo cuộc Tổng điều tra tài nguyên nước toàn quốc lần đầu năm 2011 thì nước này có 98.002 hồ chứa. Trong 15 năm qua, Trung Quốc vẫn liên tục xây dựng các hồ chứa mới, vậy vì sao tổng số lại giảm 3.125 hồ? Chúng đã bị tháo dỡ hay đã bị vỡ? Chính quyền Trung Quốc chưa từng đưa ra lời giải thích. Chuyên gia thủy lợi nổi tiếng Vương Duy Lạc chất vấn rằng: Trong vòng 15 năm, hơn 3.000 hồ chứa biến mất mà không có bất kỳ thông tin chính thức nào, điều này là bất thường.

Ông Lý Thừa Bằng cho biết, bà Hà Hiểu Yến, công tác tại Viện Nghiên cứu Phòng chống Lũ lụt và Giảm nhẹ Thiên tai thuộc Viện Nghiên cứu Khoa học Thủy lợi và Thủy điện Trung Quốc, thống kê rằng trong 50 năm từ 1954 đến 2003, đã xảy ra tổng cộng 3.481 vụ vỡ đập. “Năng lực xả lũ không đủ và các vấn đề về chất lượng là những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến vỡ đập, trong đó 96,4% các hồ chứa xảy ra sự cố vỡ đập là hồ chứa quy mô nhỏ.”

Ông Lý Thừa Bằng cho rằng, mặc dù chính quyền Trung Quốc chưa từng chính thức công bố chi tiết và số liệu về các vụ vỡ đập với công chúng, nhưng dựa trên các số liệu do những chuyên gia hàng đầu của Trung Quốc cung cấp nêu trên, nhận định rằng “hơn 40.000 hồ chứa treo lơ lửng trên đầu 1,4 tỷ người Trung Quốc, có thể xả xuống bất cứ lúc nào” không chỉ không phải là lời cảnh báo cường điệu, mà đã phản ánh một nguy cơ hiện hữu.

Ông Lý Thừa Bằng kết luận: Đối diện với thực trạng như vậy, khi thảm họa vỡ đập và lũ lụt xảy ra, liệu người ta còn có thể hô hào những khẩu hiệu như “đại ái vô biên” hay không? Còn tâm trạng nào để nói rằng “lũ lụt vô tình nhưng con người hữu tình”, “thiên tai khiến chúng ta vô cùng xúc động”, hay “đất nước chỉ có thể hưng thịnh sau nhiều hoạn nạn” hay không?

Dưới sự cai trị của ĐCSTQ trong nhiều thập kỷ qua, các vụ vỡ đập hồ chứa đã gây ra thương vong lớn cho người dân. Trong đó, vụ vỡ đập ở Hà Nam nhiều năm trước được cho là đã khiến 240.000 người thiệt mạng.

Theo thông tin trên Wikipedia, vào tháng 8/1975, tại tỉnh Hà Nam đã xảy ra sự cố vỡ đập quy mô lớn ở hồ chứa Mã Điếm. Bao gồm cả hồ chứa Bản Kiều, tổng cộng 62 hồ chứa đã lần lượt bị vỡ do trận mưa đặc biệt lớn gây ra bởi bão Nina. Về số người thiệt mạng, thống kê chính thức của ĐCSTQ (được công bố ngay trong tháng xảy ra vụ việc) là 85.600 người, trong khi các thống kê phi chính thức cho rằng con số lên tới 240.000 người, trở thành thảm họa lũ lụt có số người tử vong cao nhất trong lịch sử Trung Quốc.

Sức tàn phá của trận lũ do vụ vỡ đập này được cho là tương đương với thảm họa sóng thần Nam Á năm 2004, vốn khiến tổng cộng 227.900 người thiệt mạng ở nhiều quốc gia. Vụ vỡ đập ở Hà Nam xảy ra trong thời kỳ Cách mạng Văn hóa của ĐCSTQ, khi các phe phái đều bận tiến hành “cách mạng”, không còn tâm sức cho công tác phòng chống lũ. ĐCSTQ đã che giấu sự việc và không đưa tin, các hồ sơ chính thức chỉ được giải mật sau 30 năm, vào năm 2005.

Phần lớn các hồ chứa bị vỡ ở Hà Nam được xây dựng với sự hỗ trợ của Liên Xô trong thời kỳ “Đại Nhảy Vọt”, chú trọng tích nước nhưng xem nhẹ phòng chống lũ, chất lượng xây dựng kém và cắt xén vật liệu. Bên cạnh đó, các phong trào “Đại Nhảy Vọt”, luyện thép quy mô lớn và chiến dịch “Nông nghiệp học Đại Trại” của ĐCSTQ cũng khiến thảm thực vật ở thượng nguồn các hồ chứa bị tàn phá nghiêm trọng, gây xói mòn đất và cuối cùng dẫn đến vụ vỡ đập trên diện rộng. Thảm họa này được cho là vụ vỡ đập hồ chứa lớn và thảm khốc nhất thế giới.

Sáng 6/7 năm nay, nhiều hồ chứa tại thành phố Hoành Châu, Quảng Tây xảy ra hiện tượng nước tràn qua đỉnh đập dẫn đến vỡ đập; trong đó hồ chứa Lục Lam – hồ chứa cỡ trung lớn nhất địa phương – cũng bị vỡ, thân đập xuất hiện hai đoạn vỡ rộng khoảng 50 mét. Theo thông báo chính thức, tính đến ngày 9/7, vụ việc khiến 26 người thiệt mạng và 7 người mất tích. Tuy nhiên, gần đây một người được cho là nhân viên nội bộ của Tập đoàn Tam Hiệp tiết lộ ra nước ngoài rằng “hơn 17.000 người đã thiệt mạng ở Hoành Châu, Quảng Tây”. Một nhân viên chính quyền thành phố Hoành Châu cũng tiết lộ rằng trong một cuộc họp nội bộ, lãnh đạo đã nói: “Nạn dân chết hết thì còn đỡ phiền.”

Đồng thời, người được cho là nhân viên nội bộ của Tập đoàn Tam Hiệp này còn tiết lộ: “Nhiều vị trí dưới chân đập Tam Hiệp đang bị thấm nước, có nơi lưu lượng nước rò rỉ đạt 30 mét khối mỗi giờ”; “17.000 người chết ở Hoành Châu cũng mới chỉ là khởi đầu. Việc đập Tam Hiệp vỡ chỉ còn là vấn đề thời gian. Số người thiệt mạng sẽ tăng theo cấp số nhân, số người bị ảnh hưởng sẽ lên tới ít nhất 470 triệu người…”