Hong Kong kết tội 2 nhà hoạt động tưởng niệm Thiên An Môn, quốc tế lên án

Hai nhà hoạt động có thể đối mặt với mức án lên tới 10 năm tù. Mỹ kêu gọi trả tự do cho họ, trong khi EU cho rằng các bản án cho thấy “tình trạng các quyền tự do tiếp tục suy giảm”.

Việc một tòa án Hong Kong tuyên có tội đối với hai nhà tổ chức lễ thắp nến tưởng niệm thường niên vụ thảm sát tại Quảng trường Thiên An Môn năm 1989 đã vấp phải sự lên án từ các chính phủ trên toàn thế giới. Các nước cho rằng những phán quyết này mang động cơ chính trị và là bằng chứng mới cho thấy các quyền tự do tại vùng lãnh thổ do chính quyền cộng sản kiểm soát tiếp tục bị suy giảm.

Ông Lee Cheuk-yan, 69 tuổi, và bà Chow Hang-tung, 41 tuổi, đối mặt với mức án lên tới 10 năm tù sau khi bị kết tội kích động lật đổ chính quyền theo luật an ninh quốc gia do Bắc Kinh áp đặt.

Ba thẩm phán do chính quyền Hong Kong chỉ định đã công bố phán quyết tại Tòa án Tây Cửu Long ngày 21/8.

Bà Chow và ông Lee, những người đã bị giam giữ gần 5 năm, từng là lãnh đạo của Liên minh Hong Kong Ủng hộ các Phong trào Dân chủ Yêu nước của Trung Quốc, tổ chức này đã bị giải thể. Trong hơn 3 thập niên, nhóm này đã tổ chức lễ thắp nến tưởng niệm thường niên tại Công viên Victoria để tưởng nhớ cuộc đàn áp đẫm máu vào tháng 6/1989, khi hàng trăm, có thể lên tới hàng nghìn người biểu tình ủng hộ dân chủ không vũ trang bị binh lính sát hại tại Bắc Kinh. Chính liên minh này cũng bị tòa tuyên có tội.

Một lãnh đạo thứ ba, Albert Ho Chun-yan, 74 tuổi, đã nhận tội hồi tháng 1, động thái có thể giúp ông được giảm án. Ông Ho đã bị giam gần 4 năm.

Riley Barnes, trợ lý Ngoại trưởng Mỹ phụ trách dân chủ, nhân quyền và lao động, cho biết Mỹ lên án các phán quyết của tòa Hong Kong và kêu gọi trả tự do ngay lập tức cho các bị cáo.

“Các lễ thắp nến tưởng niệm ôn hòa vụ thảm sát Quảng trường Thiên An Môn của họ chỉ nhằm ghi nhớ quá khứ và tưởng niệm những người đã mất trong cuộc đàn áp đó”, ông Barnes viết trên X.

Liên minh châu Âu cho biết bản án mới nhất xác nhận “tình trạng các quyền tự do tiếp tục suy giảm” tại Hong Kong.

“Việc truy tố mang động cơ chính trị đối với các bị cáo, những người phải chịu thời hạn tạm giam kéo dài, bị từ chối bảo lãnh và, trong trường hợp của bà Chow, đã nhiều lần bị biệt giam, đang làm suy giảm niềm tin vào pháp quyền”, Cơ quan Đối ngoại Liên minh châu Âu (EEAS), cơ quan ngoại giao của EU, cho biết trong một tuyên bố.

EU lưu ý rằng lễ thắp nến tưởng niệm thường niên do liên minh tổ chức từng thu hút hơn 100.000 người Hong Kong. Tuy nhiên, kể từ khi Bắc Kinh áp đặt luật an ninh quốc gia vào năm 2020, Hong Kong không còn tổ chức hoạt động tưởng niệm nào như vậy.

Úc cho biết chính phủ nước này “vô cùng quan ngại” về các phán quyết có tội đối với bà Chow và ông Lee.

“Chúng tôi hướng sự quan tâm đến gia đình và những người ủng hộ họ trong thời điểm khó khăn này”, Bộ Ngoại giao và Thương mại Úc cho biết trong một tuyên bố. Canberra cam kết tiếp tục trực tiếp nêu các quan ngại về nhân quyền với Hong Kong và Bắc Kinh ở cấp cao nhất.

Thứ trưởng Ngoại giao Anh phụ trách khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương Rosie Winterton nhắc lại lời kêu gọi của chính phủ Anh về việc bãi bỏ luật an ninh quốc gia và tôn trọng các quyền tự do tại Hong Kong.

“Phán quyết này là một minh chứng nữa cho thấy ngay cả những hành động tưởng niệm hòa bình tại Hong Kong giờ đây cũng bị nhà chức trách coi là mối đe dọa đối với an ninh quốc gia”, bà Winterton nói trong một tuyên bố ngày 21/8.

“Việc Bắc Kinh sử dụng rộng rãi Luật An ninh Quốc gia để trừng phạt và hạn chế biểu đạt hòa bình đang làm suy yếu những cam kết mà Trung Quốc đưa ra với Hong Kong theo Tuyên bố chung Trung-Anh năm 1984”.

Hội đồng Các vấn đề Đại lục của Đài Loan, cơ quan phụ trách quan hệ với Trung Quốc, kêu gọi chính quyền Trung Quốc và Hong Kong chấm dứt “đàn áp chính trị” và trả tự do cho những người bị giam giữ trong vụ án.

Chính quyền Hong Kong ra tuyên bố hoan nghênh phán quyết có tội, đồng thời lên án những gì họ gọi là các hành động bôi nhọ của “các thế lực bên ngoài” nhằm vào ngành tư pháp và lực lượng cảnh sát của thành phố trong suốt quá trình xét xử.

Văn phòng Bảo vệ An ninh Quốc gia của chính quyền trung ương Trung Quốc tại Hong Kong ra tuyên bố cho biết Bắc Kinh “kiên quyết ủng hộ” phán quyết đối với bà Chow và ông Lee, đồng thời nói rằng hoạt động của các bị cáo đã gây nguy hiểm cho an ninh quốc gia và họ “phải bị trừng phạt nghiêm khắc”.

“Một cột mốc u ám”

Phiên điều trần về các tình tiết giảm nhẹ dự kiến bắt đầu ngày 29/8, sau đó tòa sẽ tiến hành tuyên án.

Theo phán quyết được công bố ngày 21/8, vụ án tập trung vào yêu cầu chủ chốt của liên minh về việc chấm dứt “chế độ độc tài một đảng” tại Trung Quốc. Các công tố viên lập luận rằng liên minh và những người lãnh đạo tổ chức này có ý định kích động công chúng “phá hoại” hoặc “lật đổ” ĐCSTQ.

Bà Chow, một luật sư tự bào chữa, và ông Lee, cựu nghị sĩ Hong Kong, đều phủ nhận mọi cáo buộc.

Phản ứng trước phán quyết, vợ ông Lee, bà Elizabeth Tang Yin-ngor, nói với phóng viên bên ngoài tòa rằng bà rất tức giận.

“Tôi cảm thấy điều này thật bất công”, bà Tang nói, đồng thời cho biết sẽ nói chuyện với chồng trước khi quyết định có kháng cáo hay không.

Mẹ bà Chow, Chow Lau Wah-chun, rời tòa cùng một cựu thành viên của liên minh. Bà nói rằng bà hy vọng “môi trường có thể lành mạnh hơn” và “hoa với đủ màu sắc đều có thể tự do nở rộ”.

Các tổ chức nhân quyền quốc tế kêu gọi trả tự do cho các bị cáo.

Fernando Cheung, người phát ngôn của Tổ chức Ân xá Quốc tế tại Hong Kong, cho rằng quyết định này đánh dấu “một cột mốc u ám khác” trong chiến dịch của chính quyền nhằm xóa bỏ di sản của các lễ tưởng niệm Thiên An Môn.

Sarah Brooks, phó giám đốc khu vực của Tổ chức Ân xá Quốc tế, gọi bà Chow và ông Lee là “những tù nhân lương tâm, những người ngay từ đầu không bao giờ đáng bị truy tố”.

Elaine Pearson, giám đốc khu vực châu Á của Human Rights Watch, cho biết việc chính quyền nhắm mục tiêu vào các nhà hoạt động Hong Kong cho thấy “nỗi sợ hãi của chính quyền ĐCSTQ trước ký ức về chính những hành động tàn bạo của mình”. Bà kêu gọi các chính phủ trên thế giới “bảo vệ người dân Hong Kong đang bị trừng phạt vì buộc Bắc Kinh phải chịu trách nhiệm”.

Một ngày trước phiên tòa, bà Chow kể lại việc được nhân viên Cục Cải huấn Hong Kong áp giải vào phòng xử án, trong tình trạng bị còng tay, mang cùm chân, xích quanh eo và xích ở mắt cá chân. Bà mô tả cảm giác đó “giống như một con chó bị xích dắt”, đồng thời phải khom vai để tránh còng tay cấn quá sâu vào xương cổ tay.

Bà cho biết trải nghiệm đó chỉ càng củng cố quyết tâm phản kháng của mình.

“Công lý nằm trong lòng người dân”, bà viết trong một bài đăng trên Patreon ngày 20/8. “Một phán quyết không thể quyết định tất cả”. 

Dorothy Li, theo The Epoch Times