Tàu sân bay mới ĐCSTQ sớm nhất năm sau hạ thủy, đông Đài Loan thành chiến trường then chốt

Tàu sân bay Type 004 của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) sớm nhất có thể hạ thủy cuối năm 2027. Chuyên gia Đài Loan cho rằng nếu tàu sân bay ĐCSTQ triển khai ở phía đông, Đài Loan sẽ mất chiều sâu chiến lược và nguy cơ bị phong tỏa hai mặt tăng lên.

Nếu chạy bằng năng lượng hạt nhân, tàu sân bay này sẽ nâng khả năng triển khai xa bờ của hải quân ĐCSTQ cũng như khả năng phong tỏa Đài Loan. Mối đe dọa chiến lược mà tàu sân bay ĐCSTQ đặt ra với Đài Loan trước hết là ngăn Mỹ và Nhật Bản can thiệp, sau đó mới là tấn công trực tiếp hòn đảo, chuyên gia này nhận định.

Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), một viện nghiên cứu của Mỹ, cuối tháng 10 công bố báo cáo dựa trên ảnh vệ tinh mới nhất. Báo cáo nhận định tàu sân bay Type 004 mà ĐCSTQ đang đóng tại xưởng đóng tàu ở Đại Liên sớm nhất có thể hạ thủy vào cuối năm 2027. Nếu công trình chậm tiến độ, thời điểm này có thể lùi sang đầu năm 2028.

CSIS đánh giá thân tàu Type 004 dài khoảng 322 mét, rộng 46 mét, dù kích thước cuối cùng vẫn chưa thể xác định. Một chuyên gia phân tích hình ảnh khác, đề nghị không nêu tên, ước tính thân tàu có thể dài tới 327 mét. Tính cả sàn bay lắp thêm, tổng chiều dài của tàu có thể đạt 339 mét, ngang với tàu Ford dài 337 mét, tàu sân bay lớn nhất của Hải quân Mỹ.

Dù vậy, ông Thẩm Minh Thất, nhà nghiên cứu Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia thuộc Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Đài Loan, nói với Epoch Times rằng sức chiến đấu của tàu sân bay không chỉ phụ thuộc vào kích thước thân tàu hay hệ thống động lực. Ông cho rằng ĐCSTQ vẫn còn điểm yếu rõ rệt ở máy bay cảnh báo sớm trên hạm, việc chuyển sang thế hệ máy bay trên hạm mới, năng lực chống ngầm viễn dương và hậu cần toàn cầu, nên trong ngắn hạn khó lung lay ưu thế tổng thể của Hải quân Mỹ.

Giới quan sát phần lớn dự đoán Type 004 sẽ chạy bằng năng lượng hạt nhân, và ông Thẩm cho rằng khả năng này khá cao. Lý do là ĐCSTQ đã có công nghệ tàu ngầm hạt nhân, nên việc phát triển tàu sân bay hạt nhân không phải là không có nền tảng. So với động cơ thông thường, ưu điểm lớn nhất của năng lượng hạt nhân là cung cấp nguồn động lực và điện năng ổn định hơn.

Ông lấy ví dụ tàu Phúc Kiến, tàu sân bay thứ ba của ĐCSTQ. Tàu này dùng “hệ thống phóng máy bay bằng điện từ”, nên phải dùng một hệ thống tối ưu điện năng để phân bổ lại điện do máy chính diesel phát ra, chuyển một phần sang hệ thống phóng. Nếu Type 004 chạy bằng năng lượng hạt nhân, điều này sẽ giúp giải quyết vấn đề cấp điện, để hệ thống phóng điện từ vận hành thường xuyên hơn.

Ông Thẩm cũng lưu ý chạy bằng năng lượng hạt nhân không có nghĩa là sức chiến đấu của tàu sân bay đã hoàn thiện. ĐCSTQ vẫn phải vượt qua các thách thức kỹ thuật về tích hợp, bảo dưỡng và vận hành lâu dài hệ thống động lực hạt nhân. Quan trọng hơn, sức mạnh của tàu sân bay phải dựa trên một hệ thống tác chiến hoàn chỉnh, không thể chỉ nhìn vào thân tàu và động lực.

ĐCSTQ còn nhiều điểm yếu, chậm hơn quân đội Mỹ 10-20 năm

Ông Thẩm nói sức chiến đấu của tàu sân bay là cả một hệ thống tác chiến. Ngoài thân tàu, động lực và hệ thống phóng, hệ thống này còn gồm máy bay trên hạm, máy bay cảnh báo sớm, năng lực chống ngầm, tàu hộ tống và tiếp tế hậu cần.

Ông cho biết điểm yếu lớn nhất của ĐCSTQ hiện nay trước hết nằm ở kinh nghiệm tích hợp và vận hành máy bay cảnh báo sớm cánh cố định trên hạm. Tàu Phúc Kiến và Type 004 sau này có thể mang máy bay cảnh báo sớm cánh cố định KJ-600, nhưng ĐCSTQ hiện vẫn thiếu kinh nghiệm thuần thục trong việc tích hợp, vận hành loại máy bay này và phối hợp tác chiến trong biên đội tàu sân bay.

“KJ-600 có thể dùng trên tàu sân bay có hệ thống phóng điện từ, nhưng kinh nghiệm tích hợp hay vận hành nó hiện vẫn chưa đủ”, ông nói.

Điểm yếu thứ hai là chuyển đổi thế hệ tiêm kích trên hạm. Ông Thẩm chỉ ra rằng máy bay chủ lực trên tàu sân bay ĐCSTQ hiện vẫn là J-15. Sau này J-35 có thể được bố trí trên tàu Phúc Kiến hoặc Type 004, nhưng loại máy bay này vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm và chuyển đổi trang bị, có lẽ còn cần vài năm nữa mới hình thành sức chiến đấu thực sự hoàn chỉnh.

Một điểm yếu rõ rệt khác là năng lực chống ngầm viễn dương. “Tàu sân bay đương nhiên có nhiều tàu hộ vệ, có nhiều hạm đội đi kèm. Nhưng nếu gặp tàu ngầm phục kích ở đó, phải có năng lực phát hiện tàu ngầm ở vùng biển sâu, cơ sở dữ liệu dấu hiệu âm thanh dưới nước, cùng khả năng phối hợp tác chiến giữa máy bay, trực thăng chống ngầm và các nền tảng khác”, ông Thẩm nói.

“Năng lực tích hợp chống ngầm viễn dương của ĐCSTQ có thể chậm hơn Mỹ khoảng 10-20 năm”. Ông cho biết kể cả khi sau này ĐCSTQ có tàu sân bay hạt nhân, nếu không nắm bắt hiệu quả được mối đe dọa dưới nước, cụm tác chiến tàu sân bay vẫn có thể bị tàu ngầm tấn công.

Type 004 dù chạy bằng năng lượng hạt nhân vẫn khó lung lay ưu thế của quân đội Mỹ

Hải quân Mỹ hiện có 11 tàu sân bay, cùng hệ thống động lực hạt nhân và tác chiến viễn dương đã hoàn thiện. Ông Thẩm nói Mỹ đã tích lũy khoảng 60 năm kinh nghiệm vận hành tàu sân bay hạt nhân. Trong khi đó, ĐCSTQ hiện chưa có tàu sân bay hạt nhân nào chính thức phục vụ, và sau này còn phải giải quyết các vấn đề bảo dưỡng hệ thống động lực hạt nhân, sử dụng lâu dài hệ thống phóng điện từ và kiểm soát hư hại.

“Mỹ có 11 cụm tác chiến tàu sân bay vì Mỹ bố trí lực lượng trên toàn cầu, mỗi khu vực có hạm đội riêng, tàu sân bay có thể điều động linh hoạt. ĐCSTQ dù sau này có 4 tàu sân bay thì về số lượng vẫn còn thiếu rất xa, năng lực tác chiến cũng còn khoảng cách”, ông nói.

Ngoài ra, cụm tác chiến tàu sân bay Mỹ còn có các tàu khu trục và tàu hộ tống khác đã hoàn thiện hỗ trợ về phòng không, chống tên lửa và chống ngầm. Nếu làm nhiệm vụ bên ngoài chuỗi đảo thứ nhất, tàu sân bay ĐCSTQ sẽ phải đối mặt với môi trường chiến trường phức tạp hơn.

Căn cứ ở nước ngoài và hậu cần vẫn là nút thắt của ĐCSTQ

Báo cáo năm 2025 của Bộ Quốc phòng Mỹ nêu mục tiêu của hải quân ĐCSTQ là đóng thêm 6 tàu sân bay trước năm 2035. Nếu đạt được, hạm đội tàu sân bay của ĐCSTQ sẽ có tổng cộng 9 chiếc. Ông Thẩm thì cho rằng mục tiêu này khá khó hoàn thành trước năm 2035.

Ông nói tốc độ đóng tàu sân bay không đồng nghĩa với tốc độ đưa vào biên chế. Tàu Phúc Kiến được đóng khá nhanh, nhưng sau khi hạ thủy vẫn trải qua thời gian thử nghiệm dài. Type 004 hiện cũng vẫn đang được đóng, sau này còn phải qua các khâu hạ thủy, thử nghiệm trên biển, tích hợp hệ thống rồi mới chính thức phục vụ.

Theo ông, xét tình hình thi công hiện nay ở xưởng đóng tàu Đại Liên, Type 004 và Type 005 không cho thấy rõ việc được đóng song song. Vì vậy, theo lịch trình hiện tại, ĐCSTQ rất khó có 6 tàu sân bay trước năm 2035.

Ông Thẩm phân tích rằng tàu sân bay mới của ĐCSTQ sau khi đưa vào phục vụ có thể đi qua eo biển Malacca vào Ấn Độ Dương, cũng có thể vượt chuỗi đảo thứ hai để tới Đông Thái Bình Dương, thậm chí mở rộng ra các vùng biển quốc tế khác.

Tàu sân bay tuy đã khắc phục được vấn đề nhiên liệu, nhưng nước ngọt, thực phẩm và các vật tư khác vẫn cần tiếp tế. Ông Thẩm cho biết căn cứ quân sự ở nước ngoài của ĐCSTQ hiện chủ yếu là Djibouti. Các cảng khác như Colombo của Sri Lanka tuy có thể cho tàu chiến cập cảng, nhưng vẫn rất khó nói các cảng này có hỗ trợ được một tàu sân bay gần 100.000 tấn hay không, và các hoạt động quân sự liên quan có được nước sở tại cho phép hay không.

“Điểm yếu của nó không chỉ là bản thân tàu sân bay, mà còn ở máy bay trên hạm, chống ngầm viễn dương, hậu cần toàn cầu và căn cứ ở nước ngoài. Đây đều là những vấn đề mà Type 004 phải đối mặt nếu muốn thực sự hình thành sức chiến đấu viễn dương”.

Tàu sân bay ưu tiên ngăn Mỹ, Nhật Bản can thiệp, sau đó mới tấn công Đài Loan

Nếu số tàu sân bay của ĐCSTQ tiếp tục tăng, Nhật Bản, Philippines và cả khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương sẽ chịu áp lực quân sự lớn hơn, ông Thẩm nhận định. Xét từ góc độ tác chiến ở eo biển Đài Loan, thứ tự ưu tiên chiến lược của tàu sân bay ĐCSTQ trước hết là ngăn các lực lượng bên ngoài như Mỹ, Nhật Bản can thiệp, sau đó mới là tấn công trực tiếp Đài Loan.

Ông chỉ ra rằng qua một số cuộc tập trận ở eo biển Đài Loan trước đây, có thể thấy tàu sân bay ĐCSTQ chủ yếu triển khai ở vùng biển quốc tế phía đông Đài Loan để làm nhiệm vụ chống tiếp cận và chống xâm nhập khu vực. Mục đích là chặn lực lượng quân sự bên ngoài tiến vào vùng biển gần Đài Loan, làm chậm các cụm tác chiến tàu sân bay, tàu ngầm hạt nhân và máy bay ném bom từ Hawaii, Guam hay Nhật Bản xuống phía nam. Nhiệm vụ này thậm chí gồm cả việc cắt đứt tuyến tiếp tế của quân đội Mỹ cho Đài Loan.

Tuy nhiên, tàu sân bay ĐCSTQ cũng có thể tấn công trực tiếp các mục tiêu quân sự ở phía đông Đài Loan. Theo ông Thẩm, trước đây Đài Loan chủ yếu coi phía tây là tuyến đầu, phía đông là tuyến thứ hai, và các căn cứ ở Hoa Liên, Đài Đông có ý nghĩa chiến lược quan trọng. Nhưng nếu tàu sân bay ĐCSTQ triển khai ở phía đông Đài Loan, ĐCSTQ có thể dùng máy bay trên hạm, tên lửa phóng từ tàu chiến hoặc tàu ngầm để tấn công các mục tiêu như cảng Hoa Liên, sân bay Hoa Liên và căn cứ Đài Đông.

“Vì vậy, trong thứ tự chiến lược của nó, việc đầu tiên chắc chắn là ngăn quân đội Mỹ và quân đội Nhật Bản can thiệp, sau đó mới là đòn đánh chiến thuật tấn công trực tiếp Đài Loan”.

Ông Thẩm cho rằng tín hiệu cảnh báo chiến lược lớn nhất mà Type 004 đặt ra với Đài Loan là chiều sâu chiến lược vốn có ở phía đông hòn đảo sẽ tiếp tục bị thu hẹp. “Từ khi tàu Liêu Ninh bắt đầu triển khai, chúng tôi đã biết phía đông Đài Loan không còn an toàn. Đài Loan có thể bị ĐCSTQ kẹp từ hai phía đông và tây, chiều sâu ở phía đông không còn nữa, hoặc bị phong tỏa từ hai phía”.

Ông nói tàu sân bay chạy bằng động cơ thông thường phải định kỳ bổ sung nhiên liệu. Còn tàu sân bay hạt nhân, nếu có sức chiến đấu hoàn thiện, có thể duy trì triển khai 3-6 tháng ở vùng biển quanh Đài Loan, tạo thành mối đe dọa thường trực, đặc biệt là có tác động lớn hơn tới việc phong tỏa Đài Loan trên thực tế.

Tên lửa chống hạm đặt trên bờ và tàu ngầm là chìa khóa răn đe

Khi sức mạnh tàu sân bay ĐCSTQ tăng lên, ông Thẩm cho rằng Đài Loan nên đẩy nhanh việc mở rộng lực lượng tên lửa chống hạm cơ động đặt trên bờ, và tăng cường tàu ngầm, phương tiện không người lái cùng năng lực chỉ huy phân tán.

Ông cho biết Đài Loan hiện đã có các tên lửa chống hạm Hùng Phong II, Hùng Phong III và Harpoon do Mỹ sản xuất, có thể dùng các đơn vị thuộc Bộ Chỉ huy Tác chiến Duyên hải để tấn công mục tiêu trên biển từ đất liền. Tên lửa cơ động đặt trên bờ có thể di chuyển bằng xe, khi cần thì ẩn vào vùng núi. So với tàu chiến hay máy bay cỡ lớn, loại vũ khí này có khả năng sống sót cao hơn và hiệu quả chi phí tốt hơn.

“Lực lượng chống hạm đáng tin cậy nhất chính là các tên lửa cơ động đặt trên bờ này. Vì vậy, tăng số xe phóng và số tên lửa là cách răn đe rất quan trọng, cũng là cách có hiệu quả chi phí cao nhất”.

UAV tầm xa và xuồng không người lái cũng có thể đe dọa tàu sân bay ĐCSTQ và biên đội hộ tống. Kể cả khi tàu sân bay ở cách Đài Loan từ 500 km trở lên, các phương tiện không người lái tầm xa vẫn có thể làm rối đội hình, khiến ĐCSTQ tác chiến khó khăn hơn.

Tàu ngầm là một năng lực bất đối xứng quan trọng khác. Ông Thẩm cho biết nếu sau này Đài Loan có 8 tàu ngầm tự đóng, cộng với hai chiếc đang có là 10 chiếc, Đài Loan có thể bố trí chúng ở các khu vực phục kích dưới nước quanh đảo để đe dọa tàu sân bay và tàu chiến cỡ lớn của ĐCSTQ. “Dùng một tàu ngầm đổi lấy một tàu sân bay của họ là rất đáng”.

Ngoài vũ khí, trang bị, Đài Loan còn phải đẩy nhanh việc xây dựng năng lực chỉ huy phân tán. Ông Thẩm nói Đài Loan phải bảo đảm sau đợt tấn công đầu tiên, các đơn vị vẫn duy trì được liên lạc và khả năng tác chiến. Vệ tinh quỹ đạo thấp và chỉ huy phi tập trung có thể giúp tránh tình trạng cả hệ thống phòng thủ tê liệt khi trung tâm chỉ huy bị phá hủy.

Trước nguy cơ bị phong tỏa lâu dài, ông cũng nhắc Đài Loan phải tăng sức chống chịu phòng vệ toàn xã hội, gồm dự trữ chiến lược về lương thực, năng lượng, vật tư y tế và bảo vệ hạ tầng then chốt.

Ông Thẩm nhấn mạnh Đài Loan không thể chỉ dựa vào sức mình mà còn phải hợp tác với các đồng minh như Mỹ, Nhật Bản để xây dựng bức tranh tác chiến chung và cơ chế chia sẻ tình báo. Đài Loan có thể dựa vào năng lực trinh sát viễn dương của Mỹ, Nhật Bản để nắm động thái của tàu sân bay ĐCSTQ, rồi kết hợp với tên lửa chống hạm tầm xa, tàu ngầm và các năng lực bất đối xứng khác của mình để tạo thế răn đe hiệu quả.