Trung Quốc thu giữ 470 áo thun chứa yếu tố “Dân Quốc”

Trong những năm gần đây, việc đặt làm và lưu hành các vật phẩm mang yếu tố Trung Hoa Dân Quốc (ROC) tại Trung Quốc đại lục ngày càng trở nên nhạy cảm. Dù “phong cách Dân Quốc” từng tồn tại khá lâu trong đời sống dân gian và văn hóa đại lục, nhiều trường hợp gần đây cho thấy các vật phẩm có biểu tượng ROC đang bị liệt vào diện hàng cấm hoặc vi phạm, với mức độ kiểm soát ngày càng chặt chẽ.

Một vụ việc tiêu biểu là 470 chiếc áo thun in cờ Thanh Thiên Bạch Nhật (quốc kỳ Trung Hoa Dân Quốc) đã bị nhà chức trách đại lục tịch thu khi đang chuẩn bị in hoa văn. Vụ việc này được ông Âu Vinh Quý, một trong những người khởi xướng sớm của phong trào vận động đường phố ở miền Nam Trung Quốc, tiết lộ với truyền thông.

Hoạt động đặt áo Dân Quốc và kinh nghiệm nhiều năm “lách rủi ro”

Theo ông Âu Vinh Quý, từ hơn 10 năm trước, ông đã bắt đầu đặt may số lượng lớn áo thun in quốc kỳ Trung Hoa Dân Quốc, và các sản phẩm này từng được người dân trong nước rất ưa chuộng. Trong thời gian dài, ông chưa từng trực tiếp gặp rắc rối pháp lý nghiêm trọng vì hoạt động này. Một số người mặc áo ra đường có thể bị bắt hoặc thẩm vấn, nhưng chính quyền thường xử lý âm thầm, không làm lớn chuyện.

Ông Âu cho rằng: “Mỗi lần có người mặc áo Thanh Thiên Bạch Nhật ra đường, về bản chất cũng giống như thực hiện một cuộc vận động xã hội”.

Bản thân ông Âu từng tham gia nhiều hoạt động vận động đường phố tại Quảng Châu, nhiều lần bị bắt giữ. Năm 2016, ông bị kết án 1 năm tù vì liên quan đến một vụ khiếu kiện cưỡng chế giải tỏa ở huyện Chung Sơn, Quảng Tây. Hàng năm vào dịp 4/6, ông thường xuyên bị an ninh quốc gia sách nhiễu. Đến năm 2020, cảnh sát giao thông thậm chí đe dọa tịch thu xe tải để ép ông rời Quảng Châu. Cuối cùng, tháng 3/2023, ông rời Trung Quốc sang New Zealand.

Trong thời gian còn ở trong nước, ông Âu cho biết mình vô cùng thận trọng. Việc phân phối áo được thực hiện qua đường bưu điện, với phương thức che chắn trách nhiệm rất kỹ:

• Áo được để tại nhà bạn bè

• Người gửi ghi tên ông Âu

• Người nhận cũng dùng tên ông Âu và chỉ cung cấp điểm nhận hàng trung gian

• Các bên không trực tiếp liên hệ với nhau

Theo ông, an ninh biết rõ ông là người đứng sau, nhưng nếu xử lý công khai thì tác động tiêu cực đối với chính quyền sẽ lớn hơn lợi ích đạt được. Ông cũng nhận xét rằng chưa từng có ai bị kết án hình sự chỉ vì những chiếc áo này.

Vụ việc 470 áo bị tịch thu: dấu hiệu “nâng cấp đàn áp”

Khoảng tháng 8–9 năm ngoái, ông Âu đặt mua vải trong nước và thuê xưởng sản xuất. Sau khi làm xong một mẫu thử, xưởng may bất ngờ tuyên bố “quá nhạy cảm, không làm nữa” và hoàn tiền. Ông Âu phải nhờ người chở vải đi nơi khác, rồi tìm được một xưởng may khác hoàn thành số áo.

Ngày 24/10, lô hàng được chuyển tới xưởng in hoa văn thì sự việc xảy ra: người bạn giữ hàng gặp rắc rối với công an, và toàn bộ lô áo bị giữ lại.

Theo các đoạn hội thoại WeChat, người bạn nói với ông: “Anh bị người ta bán đứng rồi. Họ theo dõi anh từ lâu”.

Người bạn bị gọi lên đồn công an Lạc Khê, tiếp tục bị yêu cầu “uống trà” thẩm vấn. Khi ông Âu yêu cầu xưởng in trả lại hàng, phía xưởng viện lý do hàng đã bị khóa trong kho, người giữ chìa khóa không có mặt. Đến ngày 26/10, họ mới thẳng thắn thông báo: “Lô hàng này có vấn đề, ông tự biết. Hàng đã bị cơ quan liên quan tịch thu”.

Sau nhiều lần truy hỏi, phía xưởng cung cấp số điện thoại của người phụ trách ban quản lý khu công nghiệp họ La. Theo trao đổi, ban quản lý yêu cầu:

• Cung cấp người nhận hàng và địa chỉ ở nước ngoài, hoặc

• Chủ hàng phải trực tiếp đến xử lý trong vòng 1 tháng, nếu không hàng sẽ bị tiêu hủy sau Tết Dương lịch với lý do là vật phẩm cấm không thể lưu kho lâu dài

Họ không chấp nhận bên thứ ba xử lý và cũng không có nghĩa vụ bảo quản vô thời hạn. Đáng chú ý, không có bất kỳ biên bản tịch thu chính thức nào được lập.

Ông Âu cho rằng, người phụ trách này chỉ là người thừa hành, phía sau rõ ràng có an ninh quốc gia chỉ đạo, nhằm đàn áp với chi phí chính trị thấp nhất, xử lý kín đáo nhưng hiệu quả hơn trước.

Bối cảnh lớn hơn: căng thẳng hai bờ và siết chặt biểu tượng ROC

Theo phân tích, việc này phản ánh xu hướng gia tăng đàn áp của Trung Cộng đối với biểu tượng Trung Hoa Dân Quốc. Dù từ năm 2008 hai bờ mở “tam thông”, logistics từ đại lục sang Đài Loan khá thông suốt, nhưng hàng từ Đài Loan vào đại lục luôn bị kiểm tra cực kỳ nghiêm ngặt, đặc biệt là ấn phẩm in ấn, sách tôn giáo hay vật phẩm mang tính biểu tượng.

Từ năm 2019, Trung Quốc đình chỉ du lịch tự do sang Đài Loan. Đến 2024 chỉ mới nới lỏng rất hạn chế với một số địa điểm như Mã Tổ, Kim Môn. Sau chuyến thăm Đài Loan của Nancy Pelosi năm 2022, Bắc Kinh gia tăng mạnh các hành động quân sự và chính trị đe dọa Đài Loan, đỉnh điểm là cuộc tập trận bắn đạn thật quanh đảo cuối năm 2025, gây lo ngại quốc tế.

Ông Âu bày tỏ lo ngại Đài Loan có thể đi theo vết xe đổ của Hồng Kông. Ông khẳng định mình công khai ủng hộ Trung Hoa Dân Quốc, phản đối cách Trung Cộng diễn giải và bóp méo lịch sử Thế chiến II và kháng chiến.

Ông thậm chí xăm quốc kỳ Trung Hoa Dân Quốc trên cánh tay phải. Theo ông, thiết kế áo dựa theo các mẫu phổ biến tại Đài Loan, chất lượng cao, tổng chi phí lô hàng khoảng 20.000 nhân dân tệ.

Quan điểm chiến lược: biến biểu tượng thành phong trào xã hội

Sau khi ra nước ngoài, ông Âu cho rằng việc vận động càng trở nên khả thi hơn: thông qua các nền tảng và dịch vụ nội địa như Meituan chạy việc, biểu tượng ROC có thể lan rộng khắp xã hội đại lục. Khi số lượng đủ lớn, chính quyền sẽ không đủ nguồn lực để xử lý từng trường hợp, và việc công khai hóa trên pháp luật sẽ bất lợi cho chính họ.

Ông đặt mục tiêu: “Trong thời gian ngắn, đưa hàng triệu chiếc áo mang quốc kỳ Trung Hoa Dân Quốc đến tay người dân bình thường”.

Theo ông, khi trở thành một phong trào dân gian, ĐCSTQ sẽ lâm vào thế tiến thoái lưỡng nan, không dễ đàn áp như với các hành động đơn lẻ.