Chuyện vua Minh Mạng hậu đãi các giám sinh Quốc Tử Giám

Quốc Tử Giám là ngôi trường tốt nhất của Triều đình nước ta thời xưa. Đây là nơi có đầy đủ bàn ghế, thư viện, sách vở, các khu nhà ở và sinh hoạt, được Triều đình lựa chọn những người có tài năng nhất để giảng dạy. Học sinh được tuyển chọn vào trường thì gọi là giám sinh, nhận được nhiều ưu ái của Triều đình, nhất là dưới thời vua Minh Mạng.

Khi vua Gia Long lên ngôi lập ra nhà Nguyễn, chọn Kinh đô ở Huế, thì việc đào tạo người tài cũng chuyển từ Thăng Long đến đây. Năm 1803, vua Gia Long cho xây dựng Đốc Học Đường, quy mô nhỏ, chỉ gồm một tòa chính ở giữa và hai dãy nhà hai bên.

Năm 1820, vua Minh Mạng lên ngôi, cho đổi tên Đốc Học Đường thành Quốc Tử Giám. Trường được xây mở rộng với quy mô to lớn, xứng tầm với tên gọi.

Ban cho bổng lộc hậu hĩnh, miễn thuế

Năm 1823, vua Minh Mạng phát học bổng cho các giám sinh theo kết quả học tập, chia làm 3 hạng:

• Hạng ưu (tức hạng giỏi nhất) nhận học bổng 3 quan tiền, gạo 2 phương, 5 cân dầu (để thắp đèn học).
• Hạng ưu thứ và hạng bình được 2 quan tiền, 1 phương rưỡi gạo, 4 cân dầu.
• Hạng bình thứ và thứ được 1 quan 5 tiền, 1 phương gạo, 3 cân dầu.

Đây là mức học bổng rất cáo, vì trước đó mỗi tháng các giám sinh chỉ nhận được 8 tiền đến 10 tiền (tương đương 1 quan). Vua Minh Mạng đã ban cho giám sinh học bổng gấp nhiều lần.

Vua dụ rằng: “Đó là ý trẫm săn sóc văn học, cốt cầu người thực dụng. Tế tửu, Tư nghiệp phải hết trách nhiệm làm thầy, hết lòng dạy bảo. Giám sinh các ngươi cũng phải dùi mài để được nên công, ngõ hầu không phụ ý tốt chấn hưng văn học, gây dựng nhân tài của trẫm”.

Năm 1825 nhân dịp tết đến, vua Minh Mạng ban thưởng cho các quan, nhưng cũng không quên thưởng cho giám sinh mỗi người 10 quan tiền, là số tiền rất lớn.

Nhận thấy mức thưởng tết 10 quan tiền cho giám sinh rất cao, quan bộ Hộ là Nguyễn Hữu Thận đã tâu rằng thưởng như thế quá hậu hĩnh. Vua đáp rằng: “Cho con hát đàn bà hầu hạ thì không nên hậu, chứ học trò của báu của nhà nước, ngày nay nuôi để ngày khác dùng, há chẳng nên hậu hay sao?”.

Vua cũng ban cho các giám sinh được miễn thuế, lại cấp cho mũ áo ô sa, áo dài bằng vải đen viền bảo lam, cổ bằng lĩnh trắng, xiêm bằng lụa lam.

Những người giỏi nhất được bổ dụng làm quan

Năm 1824, Vua cho chọn 10 giám sinh giỏi văn chương nhất từ trường Quốc Tử Giám, giao cho bộ Lễ kiểm tra sát hạch lại, sau đó thì bổ nhiệm làm quan các địa phương từ Quảng Bình vào trong nam.

Năm 1825, vua Minh Mạng cho chọn 30 giám sinh văn chương tốt nhất trong trường Quốc Tử Giám, cho bộ Lễ sát hạch kiểm tra lại để chọn ra những người ưu tú cho Vua. Kết quả bộ Lễ khảo hạch nhưng không chọn ra ai được hạng ưu khiến vua Minh Mạng rất thất vọng.

Hiệp biện Đại học sĩ Trịnh Hoài Đức tâu lên rằng nên chọn 3 người được xếp hạng bình làm Hàn lâm viện đãi chiếu, còn hạng thứ thì tiếp tục học tập ở trường. Vua Minh Mạng phê chuẩn.

Nhưng ngay sau đó các giám sinh khiếu nại việc khảo hạch không công bằng. Vua Minh Mạng cho kiểm tra và cách chức cả Tế tửu và Tư nghiệp trường Quốc Tử Giám, rồi tổ chức khảo hạch lại.

Lần khảo hạch này chọn ra được 7 người hạng ưu để vua Minh Mạng dùng, bổ nhiệm làm quan. Những người khác thì trở lại tiếp tục học tập ở trường Quốc Tử Giám.

Mở rộng đối tượng tuyển chọn

Vua Minh Mạng cũng mở rộng cho nhiều người có cơ hội được học tại trường Quốc Tử Giám. Những ai đỗ kỳ thi Hương nhưng không qua được kỳ thi Hội, con cái các quan lờn trong Triều đều được học tại trường Quốc Tử Giám. Nhưng trước đó những người này phải dự một kỳ thi sát hạch nghiêm khắc, vượt qua thì mới được nhận vào học.

Hàng năm mỗi Phủ cũng lựa chọn người tài đến học ở trường Quốc Tử Giám, và những người này cũng đều phải qua được cuộc thi sát hạch.

Vua Minh Mạng rất quan tâm đến gia đình các giám sinh, ai ở quê có cha mẹ đau yếu thì đều được ban cho tiền làm lộ phí về quê chăm sóc cha mẹ, cho phép đến khi cha mẹ khỏe lại thì quay về trường tiếp tục học tập.

Có trường hợp giám sinh Tạ Đăng Đoài mắc bệnh rồi mất, vua Minh Mạng xuống chiếu cấp cho gia đình 50 quan tiền, 5 tấm vải để đưa tiễn, tỏ lòng thương tiếc.

Trong các dịp lễ, Vua cũng không quên các giám sinh và thường thưởng tiền. Có lần Vua đến Văn Miếu làm lễ, rồi sau đó cũng ban thưởng cho các giám sinh.

Vua Minh Mạng không chỉ coi trường Quốc Tử Giám là nơi dạy học, mà còn xem đây là nơi đào tạo nhân tài, vì thế dốc tâm sức bồi dưỡng với mong nuốn có được những bậc hiền tài phụng sự cho Giang Sơn Xã Tắc.

Trần Hưng

Xem thêm:

• Trung Cần: Ngôi làng tự hào có 3 người làm Tế tửu Quốc Tử Giám
• Trần Ích Phát: Người thầy của 3 Trạng nguyên, 74 tiến sĩ

Mời xem video: