Người đầu tiên làm đường qua đèo Ngang, đưa người Việt xuống phía nam

Trước đây giao thông chưa có, con đường từ bắc xuống phía nam bị ngăn cách ở đèo Ngang – đây cũng là biên giới giữa hai nước Việt – Chiêm, muốn xuống phía nam phải theo đường biển. Đến thời Tiền Lê, hậu duệ của Ngô Quyền là Ngô Tử An đã mở con đường qua Đèo Ngang, giúp dân Việt dễ dàng di chuyển xuống phía nam bằng đường bộ, mở đầu cho việc nam tiến sau này.

Sau khi Ngô Quyền mất, Dương Tam Kha cướp ngôi, Ngô Xương Văn đánh đổ Dương Tam Kha rồi gọi anh mình là Ngô Xương Ngập trở về Kinh thành, hai anh em cùng trị vì đất nước.

Sau khi Ngô Xương Văn mất, con của Ngô Xương Ngập là Ngô Xương Xí lên kế vị nhưng còn nhỏ, xung quanh không có tướng tài trợ giúp, các Sứ quân nổi lên khắp nơi. Ngô Xương Xí không thể trụ lại ở Kinh thành nên phải đến làm một Sứ quân ở Bình Kiều.

Sau đó Ngô Xương Xí bị Đinh Bộ Lĩnh thu phục. Con trai ông là Ngô Xương Sắc đến định cư ở Ái châu (Thanh Hóa) và sinh ra Ngô Tử An. Ngô Tử An là hậu duệ đời thứ tư của Ngô Quyền. Sau khi lớn lên Ngô Tử An phục vụ dưới Triều đại của vua Lê Đại Hành.

Thời vua Lê Đại Hành, Chiêm Thành liên kết với nhà Tống đe dọa Đại Cồ Việt. Năm 981, nhà Tống đưa quân tiến đánh Đại Cồ Việt nhưng bị thảm bại.

Năm 982, vua Lê Đại Hành cho sứ giả đến Chiêm Thành tỏ ý hòa hảo, nhưng vua Chiêm Thành là Tỳ Mi Thuế liên kết với nhà Tống lại bắt giữ sứ giả và khiêu chiến với Đại Cồ Việt.

Vua Lê Đại Hành muốn tiến binh sang Chiêm Thành. Nhận thấy Ngô Tử An am hiểu về giao thông đường thủy, Vua sai ông đưa quân đi đào vét một con đường nối sông Đáy đến cửa Sót (tức cửa Nam Giới ở Hà Tĩnh), để tránh xuất quân ở cửa biển Thần Phù vì hay có gió bão.

Sau khi có con đường mới, Vua đưa quân xuống đánh Chiêm Thành, chiến trận diễn ra ở vùng Bình Trị Thiên ngày nay. Vua Chiêm bị chém ngay giữa trận tiền, quân Chiêm thua to, quân Việt đánh chiếm được kinh thành. Từ đó Chiêm Thành quy thuận Đại Cồ Việt.

Ngô Tử An do có nhiều công lao cho Triều đình nên được phong làm Phụ quốc.

Tuy quy thuận nhưng Chiêm Thành có quan hệ tốt với nhà Tống và có thể trở mặt bất cứ lúc nào. Năm 990, vua Lê Đại Hành cho quân đánh Chiêm Thành rồi cho quân trấn giữ luôn châu Bố Chính.

Năm 992, Vua cử Phụ quốc Ngô Tử An mở đường về phía nam, trước đã làm đường từ sông Đáy đến cửa biển Nam Giới, nay làm tiếp từ cửa biển Nam Giới đến tận châu Địa Lý của Chiêm Thành. “Muà thu, tháng 8, sai Phụ quốc Ngô Tử An đem 3 vạn người đi mở đường bộ từ cửa biển Nam Giới đến châu Điạ Lý.” (Đại Việt Sử ký Toàn thư).

Đây là con đường bộ đầu tiên vượt qua dãy Hoành Sơn nối Đại Cồ Việt với Chiêm Thành. Khi mở đường qua Đèo Ngang, do phải phá thành đá Thạch thành Lâm Ấp trúc do quân Chiêm Thành dựng để ngăn quân Việt, nên mới có câu ngạn ngữ:

Thạch thành Lâm Ấp trúc
Lục lộ Ngô Tử An

Có được con đường đến châu Bố Chính, người Việt đã đến nơi đây định cư sinh sống.

Sau này đến năm 1069, nhận thấy Chiêm Thành dù thần phục nhưng 4 năm liền không cống nạp, lại kết thân với nhà Tống liên tục cho quân quấy rối vùng biên giới, vua Lý Thánh Tông liền đưa quân tiến đánh Chiêm Thành. Trận này quân Việt chiến thắng, bắt được vua Chiêm là Chế Củ giải về Thăng Long.

Vua Chế Củ phải chuộc mạng bằng cách chính thức dâng châu Bố Chính cho Đại Việt, đồng thời dâng thêm 2 châu nữa là châu Địa Lý, Ma Linh.

Vua Lý Thánh Tông cho đổi tên châu Địa Lý thành châu Lâm Bình, châu Ma Linh thành châu Minh Linh, rồi khuyến khích dân Việt đến 2 châu này sinh sống.

Người đầu tiên phụ trách xây dựng con đường bộ qua Đèo Ngang nối liền với Chiêm Thành là Ngô Tử An. Con đường của ông giúp dân Việt dễ dàng xuống phương nam, mở đầu cho việc khai phá vùng đất phương nam vào thời chúa Nguyễn sau này.

Trần Hưng

Xem thêm:

• Chuyện 2 Vua cùng trị quốc trong sử Việt
• Vị vua Việt dám tiến đánh Trung Quốc, vẫn được nhà Tống tặng đai ngọc

Mời xem video: