Blog: Từ bạo loạn của học sinh, sinh viên Pháp đến cuộc đấu chính trị tả-hữu

Đầu tháng 10, học sinh, sinh viên Pháp xuống đường biểu tình trên toàn quốc vì bất mãn trước môi trường giáo dục xuống cấp và nguồn lực giáo dục thiếu hụt.

Những cuộc biểu tình ban đầu xoay quanh các vấn đề giáo dục như thiếu giáo viên, lớp học quá đông, cơ sở vật chất trường học xuống cấp, nhưng tại một số nơi đã nhanh chóng biến thành bạo lực: phóng hỏa, đập phá và đụng độ với cảnh sát.

Tính đến ngày 5/10, các cuộc biểu tình đã ảnh hưởng đến khoảng 400 đến 500 trường trung học tại Pháp. Có 24 trường bị phá hoại, gần 5.000 người bị bắt, hầu hết là thanh thiếu niên. Chính phủ Pháp đã xếp một số vụ việc vào loại bạo lực đô thị và tăng cường triển khai cảnh sát.

Pháp là quốc gia có truyền thống cách mạng sâu đậm, nơi tuần hành, đình công, biểu tình và tụ họp từ lâu đã là một phần của đời sống xã hội. Tuy nhiên, lần này tốc độ lan rộng và mức độ bạo lực của phong trào rõ ràng đã vượt ra ngoài phạm vi một cuộc biểu tình thông thường của học sinh, khiến một phong trào xã hội vốn thuộc lĩnh vực giáo dục dần biến thành một cuộc đấu chính trị.

Trước hết, Chính phủ Pháp hiện chịu sức ép nặng nề về tài chính công và đang thúc đẩy kế hoạch thắt chặt ngân sách năm 2027. Giáo dục vốn là phần nhạy cảm trong các tranh cãi về ngân sách. Những vấn đề như thiếu giáo viên, thiếu nguồn lực cho trường học, học bổng và dịch vụ công đều đụng chạm trực tiếp đến kế hoạch cắt giảm thâm hụt ngân sách của chính phủ.

Học sinh, sinh viên lo cho tương lai của mình. Giáo viên và nhân viên nhà trường cũng lo thu nhập thực tế và điều kiện làm việc bị ảnh hưởng. Thêm vào đó, những năm gần đây xã hội Pháp còn chịu áp lực về chi phí sinh hoạt, gánh nặng nhà ở và chất lượng dịch vụ công. Mọi bất mãn ấy cuối cùng đều dồn về phía chính phủ.

Vì vậy, phong trào khởi đầu từ những đòi hỏi về giáo dục của học sinh, sinh viên đã nhận được sự ủng hộ, hưởng ứng của một bộ phận giáo viên và nhân viên nhà trường.

Thế nhưng, khi tổ chức công đoàn hùng mạnh CGT, đảng cực tả Nước Pháp Bất khuất (LFI) cùng các lực lượng cánh tả khác đứng ra ủng hộ và tham gia, màu sắc chính trị của phong trào đường phố đậm hẳn lên. Một số nơi còn xảy ra các vụ nghiêm trọng như phóng hỏa, hành hung hiệu trưởng, tấn công cảnh sát và phá hoại trường học. Chính phủ Pháp và các đảng cánh hữu đều cáo buộc một số lực lượng chính trị cực tả can thiệp vào cuộc biểu tình và đẩy căng thẳng lên cao.

Pháp là nơi khai sinh khái niệm “tả” và “hữu” theo nghĩa chính trị hiện đại. Thời Cách mạng Pháp năm 1789, cách xếp chỗ ngồi trong nghị viện dần hình thành nên tên gọi “cánh tả” và “cánh hữu” về sau. Hơn hai thế kỷ đã trôi qua, chính trường Pháp vẫn bị giằng co giữa “cánh tả” và “cánh hữu”, chỉ có điều ranh giới chính trị ngày nay phức tạp hơn nhiều so với năm 1789.

Khi lên nắm quyền năm 2017, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đề ra một con đường trung dung vượt lên trên cánh tả và cánh hữu truyền thống, gọi là “không tả cũng không hữu”. Con đường này từng phá vỡ cục diện chính trị do hai đảng lớn truyền thống chi phối ở Pháp.

Song sau gần 10 năm cầm quyền, đường lối trung dung mà ông Macron đại diện đang bị cả cánh tả lẫn cánh hữu công kích.

Cánh tả Pháp từ lâu chỉ trích chính sách kinh tế và xã hội của ông Macron. Họ cho rằng các cải cách của ông quá thiên về doanh nghiệp và tầng lớp khá giả, chưa quan tâm đủ đến nhóm yếu thế trong các vấn đề quyền lợi người lao động, phúc lợi xã hội. Trong đó, đảng LFI do ông Jean-Luc Mélenchon lãnh đạo thường xuyên đối đầu trực diện với phe ông Macron.

Trong khi đó, cánh hữu và các lực lượng dân tộc bảo thủ ở Pháp chủ yếu chỉ trích ông Macron về nhập cư, an ninh trật tự, bản sắc quốc gia và chủ quyền nước Pháp. Đảng Tập hợp Quốc gia (RN) từ lâu chủ trương siết chính sách nhập cư, tăng cường kiểm soát biên giới, trấn áp nhập cư bất hợp pháp, và đề cao lợi ích cũng như bản sắc quốc gia Pháp.

Tháng 4/2027, Pháp sẽ tổ chức bầu cử tổng thống, và ông Macron sẽ rời nhiệm sở khi hết nhiệm kỳ. Ai sẽ dẫn dắt chính trường Pháp sau đó đã trở thành vấn đề cốt lõi trong cuộc tranh giành quyết liệt giữa cánh tả và cánh hữu, trong đó cánh tả cảm thấy sức ép rõ hơn cả.

Trong bối cảnh tư tưởng cực tả từ lâu chiếm giữ một không gian chính trị quan trọng, một số nước Âu Mỹ đang chịu sức ép từ những vấn đề như chính sách nhập cư áp dụng nhiều năm, quản trị xã hội và “chính trị đúng đắn”. Có điều, trong một thời gian khá dài, nhập cư, xung đột văn hóa và an ninh trật tự thường khó được bàn thảo thấu đáo vì “chính trị đúng đắn”. Người dân bình thường dù thấy khổ sở trong cuộc sống cũng chưa chắc dám lên tiếng công khai.

Mãi đến khi Tổng thống Mỹ Donald Trump nổi lên trên chính trường, dùng biện pháp cứng rắn thách thức tư tưởng cực tả và thúc đẩy siết chính sách nhập cư, các vấn đề như trật tự xã hội và giá trị truyền thống mới được đưa trở lại trung tâm chính trị phương Tây.

Chịu tác động từ sự trỗi dậy của ông Trump, một số lực lượng cánh hữu hay dân tộc bảo thủ ở châu Âu cũng không ngừng mở rộng ảnh hưởng chính trị. Chính phủ của Thủ tướng Giorgia Meloni ở Ý là một ví dụ điển hình. Lực lượng cánh hữu ở Hà Lan, Ba Lan, Áo… cũng có những bước đột phá rõ rệt trong những năm gần đây. Nước Pháp cũng không tránh khỏi trào lưu chính trị “rẽ phải” này.

Ở Nam Bán cầu, Úc cũng đang trải qua những thay đổi chính trị tương tự.

Úc là quốc gia chịu ảnh hưởng khá sâu của tư tưởng cánh tả trong thời gian dài. Ngay cả Liên minh Tự do-Quốc gia, vốn được coi là thiên hữu, cũng khó gọi là đảng cánh hữu theo nghĩa truyền thống, mà phần nhiều mang đặc điểm trung dung giữa hai phía. Để tranh thủ cử tri trung dung, Công đảng Úc và Liên minh cũng thường có lập trường gần nhau về nhập cư, phúc lợi và chính sách xã hội.

Đó cũng là lý do vì sao khi đảng Một Quốc gia (One Nation), mang màu sắc cánh hữu rõ hơn, xuất hiện ở Úc, cả hai đảng lớn cầm quyền và đối lập đều gắn cho đảng này cái mác “cực hữu”. Dù bị bôi nhọ thế nào, sự trỗi dậy nhanh chóng của đảng Một Quốc gia vẫn đang thách thức cục diện chính trị đã tồn tại mấy chục năm ở Úc, và có thể mở ra một cục diện chính trị mới.

Lịch sử thì dài, còn đời người lại ngắn. Chừng nào chưa thực sự chạm đến cuộc sống của chính mình, người ta thường không thay đổi các quan niệm chính trị. Chỉ khi nhà ở ngày càng khó mua, chi phí sinh hoạt không ngừng tăng, an ninh trật tự và xung đột văn hóa bắt đầu ảnh hưởng đến đời sống thường ngày của người bình thường, công chúng mới nhìn nhận lại những quan niệm ấy.

Có lẽ đó cũng là lý do vì sao những năm gần đây, tỷ lệ ủng hộ đảng Một Quốc gia và lãnh đạo đảng là bà Pauline Hanson tăng vọt.

Ngày 3/8/2025, khoảng 100 nghìn người tham gia cuộc tuần hành lớn ủng hộ Palestine trên cầu Cảng Sydney. Dù gây tranh cãi, sự kiện vẫn được các lực lượng cánh tả ủng hộ và tham gia. Cựu Thủ hiến bang New South Wales và Thị trưởng đương nhiệm của Sydney đều đi trong đoàn tuần hành. Khi ấy, có lẽ nhiều người chưa ý thức được làn sóng nhiệt huyết dân tộc này sẽ đem lại điều gì cho xã hội.

Vài tháng sau, tại bãi biển Bondi ở Sydney đã xảy ra vụ tấn công khủng bố nhằm vào cộng đồng Do Thái. Hai cha con nổ súng, khiến 15 người vô tội thiệt mạng, một tay súng bị cảnh sát bắn chết. Vụ việc gây chấn động xã hội Úc và đưa các vấn đề chính sách nhập cư, hòa nhập xã hội, chủ nghĩa bài Do Thái và an ninh quốc gia lên vị trí nổi bật hơn trong các cuộc thảo luận công khai.

Trở lại với nước Pháp.

Từ thời Tổng thống Charles de Gaulle, cánh hữu truyền thống của Pháp lâu nay vẫn là lực lượng cầm quyền quan trọng của đất nước. Tuy nhiên, vài chục năm gần đây, không gian chính trị của cánh hữu truyền thống bị chèn ép từ nhiều phía: phe trung dung, cánh tả và các lực lượng dân tộc bảo thủ mới nổi. Nước Pháp gần như đã thành thiên hạ của phe tả, và đang đánh mất phong thái từng là niềm tự hào của mình.

Ông Macron cố đứng giữa tả và hữu, nhưng không xóa được những mâu thuẫn sâu xa trong xã hội Pháp. Ngược lại, sức ép tài chính, tăng trưởng kinh tế yếu, gánh nặng nhà ở, nhập cư và an ninh trật tự khiến chia rẽ chính trị ngày càng rõ nét.

Thế là đảng RN cũng nhân đó lớn mạnh thêm, dần đi từ bên lề chính trường Pháp ra sân khấu trung tâm. Lập trường về nhập cư, bản sắc quốc gia, an ninh trật tự và chủ quyền quốc gia đã đưa đảng này, vốn thường bị truyền thông Pháp và quốc tế xếp vào nhóm cực hữu, trở thành một trong những lực lượng được chú ý nhất của cánh hữu Pháp. Điểm này khá giống đảng Một Quốc gia ở Úc.

Bà Marine Le Pen, nhân vật lãnh đạo cốt lõi của đảng, có lượng người ủng hộ đông đảo và được xem là gương mặt chủ chốt của RN trong cuộc đua bầu cử tổng thống năm 2027.

Lực lượng cực tả ở Pháp rõ ràng không muốn thấy cánh hữu mở rộng thêm ảnh hưởng. Người trẻ từ lâu là nhóm có tỷ lệ tham gia chính trị tương đối thấp ở Pháp. Chọn ủng hộ phong trào biểu tình của người trẻ, phe cực tả có thể giành được một không gian chiến lược quan trọng trên chính trường Pháp tương lai.

Đảng LFI luôn phủ nhận đứng ra tổ chức phong trào bạo lực này. Song lãnh đạo đảng là ông Mélenchon cùng nhiều nghị sĩ của đảng đã công khai thừa nhận ủng hộ và tham gia các cuộc biểu tình của học sinh, sinh viên, và chỉ trích cách chính phủ xử lý phong trào.

Nói ra cũng lạ: thông tin trên mạng đã phát triển đến vậy, nhưng các lực lượng cực tả, vì mục đích chính trị, dù xưa hay nay vẫn luôn lôi kéo được người trẻ bằng lời hiệu triệu “đập tan trật tự cũ, xây dựng thế giới mới”. Người trẻ có lý tưởng, có nhiệt huyết, nhưng cũng là nhóm dễ bị dắt mũi nhất trong các phong trào chính trị.

Từ Cách mạng Pháp mở đầu tiền lệ đến bài học đau đớn của Cách mạng Văn hóa ở Trung Quốc, vô số người bình thường, nhất là người trẻ, đã trở thành công cụ của đấu tranh chính trị trong cơn giận dữ không tên và nhiệt huyết mất kiểm soát.

Cơn giận của học sinh, sinh viên có thể là thật, nhưng việc các thế lực chính trị lợi dụng và kích động cơn giận ấy còn thật hơn.

Nói đến Cách mạng Pháp thì không thể không nhắc đến Napoleon.

Cách mạng Pháp làm bùng lên xung đột chính trị dữ dội. Những cuộc đụng độ đẫm máu giữa lực lượng cách mạng (phe tả) và thế lực bảo thủ (phe hữu) khiến xã hội Pháp tê liệt, từ đó Napoleon được giao dẫn quân về nước dẹp loạn. Một mặt ông giữ lại thành quả cách mạng, mặt khác dập tắt bạo lực, tăng cường tập quyền trung ương, và cuối cùng tự xưng hoàng đế. Vì thế, trong lịch sử Pháp, Napoleon là nhân vật khó xếp loại.

Từ Cách mạng Pháp đến thời Napoleon, từ những cuộc cách mạng và thay đổi chính quyền lặp đi lặp lại ở Pháp thế kỷ 19 đến sự chia rẽ giữa cánh tả và cánh hữu trong xã hội Pháp hôm nay, mạch lịch sử ấy luôn đan xen những xung đột chính trị phức tạp và dữ dội.

Ông Macron có lẽ từng muốn dùng cái gọi là “lực lượng trung dung” để cân bằng chính trường đầy biến động của Pháp. Chỉ tiếc rằng con đường trung dung không tự động xóa được mâu thuẫn giữa hai đầu tả và hữu. Ông không dàn xếp được hai phía, không ngăn được bất ổn xã hội, cũng không đủ sức thay đổi tận gốc các vấn đề tài chính, kinh tế và xã hội mà nước Pháp đối mặt từ lâu.

Ai sẽ là người hưởng lợi sau cùng từ cuộc bạo loạn lớn ở Pháp, còn phải chờ cuộc bầu cử năm sau.

Cuộc bầu cử tổng thống Pháp năm 2027 sẽ không chỉ là cuộc tranh giành chiếc ghế tổng thống, mà nhiều khả năng còn là dịp quan trọng để bản đồ chính trị tả, trung, hữu truyền thống của Pháp được xào bài lại.

Thời của ông Macron đang đi đến hồi kết. Đường lối trung dung mà ông đại diện sẽ để lại được di sản chính trị, hay sẽ bị hai cánh tả và hữu chia nhau lần nữa, câu trả lời cuối cùng sẽ do cử tri Pháp đưa ra.

Và cơn giận trên đường phố Pháp hôm nay có lẽ chỉ là điềm báo của một cuộc biến chuyển chính trị lớn.