Các nữ sinh từ Trường Trung học Nữ sinh số 1 Đài Bắc đã tham gia đối thoại với Tổng thống Lại Thanh Đức tại sự kiện "Sách trắng Thế hệ trẻ TEEN TAIWAN năm 2024" do tạp chí "Business Today" tổ chức – Diễn đàn Tổng thống với giới trẻ. (Ảnh: Wang Yu Ching / Văn phòng Tổng thống Đài Loan)
Hai giáo viên lâu năm ở Trung Quốc Đại Lục tự vấn sau chuyến đi Đài Loan: một người day dứt vì lối dạy sử phân chia ta – địch, người kia thấy khoảng cách hai bờ eo biển nằm ở lòng người.
Một giáo viên lịch sử ở Trung Quốc Đại Lục với 20 năm đứng lớp mới đây chia sẻ trên mạng về chuyến sang Đài Loan dự giờ và thu hút sự chú ý.
Năm ngoái, bà theo một đoàn giao lưu, nghiên cứu giảng dạy sang Đài Loan và vào dự một tiết lịch sử tại một trường trung học cơ sở.
“Lúc mới bước vào lớp, trong lòng tôi thậm chí còn có chút kiêu ngạo, nghĩ rằng giờ học của họ thì sâu sắc được đến đâu,” bà kể.
Thế nhưng 40 phút ngồi cuối lớp dự giờ đã thay đổi hoàn toàn suy nghĩ của bà.
Bà nhớ lại, giáo viên Đài Loan không đứng trên bục giảng truyền thụ một chiều đáp án chuẩn, cũng không bắt học sinh học thuộc lòng các mốc năm và cái gọi là “công lao vĩ đại”. Trên bảng chỉ có một câu hỏi mở. Học sinh được tự do thảo luận về những xung đột và nỗi đau mà Đài Loan đã trải qua trong các thời kỳ lịch sử.
Cách các em thể hiện cũng khiến bà ấn tượng.
Trong giờ học, học sinh nêu cách hiểu từ góc nhìn của các dân tộc bản địa, người nhập cư và người ngoại lai. Dù tranh luận sôi nổi, các em vẫn chăm chú lắng nghe ý kiến của nhau.
“Những ánh mắt sáng ngời, tự tin của các em, bầu không khí tự do bày tỏ, không sợ nói sai ấy, tôi chưa từng thấy trong lớp học của chính mình.”
Bà đặc biệt để ý rằng suốt tiết học, không ai bị phê bình hay bị gắn nhãn vì quan điểm khác biệt, giáo viên cũng không quyết thay học sinh xem ai là người đại diện duy nhất cho chính nghĩa. Trọng tâm của giờ học là giúp học sinh hiểu quá khứ và tương lai của mảnh đất này.
Điều đó trái hẳn với lối dạy sử mà bà vẫn quen, và khiến bà bắt đầu nhìn lại những kiến thức lịch sử mình đã truyền dạy suốt nhiều năm.
Bà thừa nhận sau buổi dự giờ, bà thấy “lạnh sống lưng”, thậm chí “xấu hổ không biết giấu mặt vào đâu”.
“Nhìn lại 20 năm dạy học, rốt cuộc tôi đã chính miệng dạy học trò những gì?”
Bà tự thấy mình từng bắt học sinh học thuộc rất nhiều đoạn kể lịch sử nặng cảm xúc, giản lược các sự kiện phức tạp thành thế đối lập ta – địch, trắng đen rạch ròi, thậm chí vô hình trung tước đi khả năng tư duy độc lập của các em.
Bà cho rằng khi giáo dục lịch sử chỉ còn lại đáp án chuẩn và tâm lý báo thù, học sinh sẽ khó hiểu lịch sử từ nhiều góc độ, cũng khó nhận ra bối cảnh phức tạp đằng sau các sự kiện.
Trước đây, bà luôn nghĩ dạy như vậy là bồi đắp lòng yêu nước cho học sinh. Sau buổi dự giờ ở Đài Loan, bà bắt đầu tự hỏi: điều mình truyền cho học trò là tình yêu với đất đai và sự sống, hay là sự cố chấp và thù hận với thế giới bên ngoài.
“Đến lúc ấy tôi mới đau đớn nhận ra, những gì tôi dạy hoàn toàn không phải là tình yêu với đất đai và sự sống. Đó là sự cố chấp và thù hận của cả một thế hệ đối với thế giới bên ngoài.”
Sự tự vấn này không chỉ dừng ở cách sách giáo khoa lịch sử kể về quá khứ, mà còn chạm tới câu hỏi gốc rễ của giáo dục: giáo viên nên dẫn dắt học sinh tìm hiểu lịch sử, hay bắt học sinh chấp nhận một kết luận định sẵn?
Trải nghiệm của nữ giáo viên này cho thấy rõ sự khác biệt giữa hai quan niệm dạy lịch sử.
Trong lớp học bà dự ở Đài Loan, học sinh được thảo luận các xung đột lịch sử từ lập trường của những nhóm người khác nhau, và giáo viên không đặt quan điểm nào làm đáp án đúng duy nhất. Các em không chỉ phải nhớ sự kiện xảy ra khi nào, kết quả ra sao, mà còn phải hiểu vì sao mỗi nhóm nhìn nhận khác nhau, và những vết thương lịch sử ảnh hưởng thế nào đến xã hội hôm nay.
Ngược lại, khi nhìn lại cách mình dạy lâu nay ở Đại Lục, bà thấy giờ học thường giản lược lịch sử phức tạp thành ranh giới thiện – ác rạch ròi, rồi dùng những câu chuyện đầy cảm xúc để khắc sâu ký ức tập thể.
Khác biệt giữa hai cách dạy không chỉ ở chỗ lớp học có cho học sinh phát biểu hay không, mà còn ở chỗ học sinh có được chất vấn những cách giải thích sẵn có và tự đưa ra phán đoán khi gặp ý kiến trái chiều hay không.
Nghĩ lại về ý nghĩa của việc dạy lịch sử, nữ giáo viên cho rằng một môi trường giáo dục lành mạnh phải giúp học sinh đối diện với quá khứ thật, tôn trọng những quan điểm đa dạng trong xã hội và học cách tìm tiếng nói chung giữa những bất đồng.
Bà nhấn mạnh, dạy lịch sử không được lấy việc gieo thù hận làm mục đích, càng không được biến học sinh thành những người không chấp nhận nổi ý kiến khác, chỉ biết lặp lại lập trường định sẵn.
Với bà, yêu nước không có nghĩa là chấp nhận một cách kể lịch sử duy nhất, cũng không có nghĩa là phải thù địch với quốc gia, dân tộc hay nhóm người khác. Muốn thật sự hiểu một mảnh đất, cần biết lịch sử của nó, và cần nhìn thẳng vào những xung đột, nỗi đau cùng trải nghiệm của các nhóm người khác nhau trên mảnh đất ấy.
Bà kể, lúc rời lớp học ở Đài Loan, lòng bà đầy hổ thẹn. “Suốt 20 năm, tôi cứ nghĩ mình đang thắp sáng đôi mắt các em. Đến lúc ấy tôi mới hiểu, người thật sự bị bịt mắt, người cần nhìn rõ thế giới nhất, từ trước đến nay luôn là chính tôi,” bà nói.
Cũng sang Đài Loan, một giáo viên khác ở Đại Lục lại suy ngẫm về giáo dục từ một góc độ riêng.
Bà đã dạy hơn 20 năm tại một trường đại học ở Vũ Hán. Trong chuyến đi, bà rất xúc động trước sự nhường nhịn và trật tự nơi công cộng.
Trong video tự quay kể lại chuyến đi, bà cho biết trước nay vẫn thấy Đại Lục phát triển khá tốt: nhà cao tầng mọc lên ngày càng nhiều, các tuyến tàu điện ngầm mới liên tục được khai trương. Chuyến đi Đài Loan lần này khiến bà nhìn khoảng cách giữa hai bờ eo biển theo cách khác.
“Tôi mới hiểu thế nào là khoảng cách. Không phải nhà cao đến đâu, mà là lòng người ấm áp đến đâu.”
Trên tàu điện ngầm ở Đài Bắc, lần đầu tiên bà thấy nhiều hành khách thà đứng chứ không ngồi vào ghế ưu tiên dành cho người cần. Một người mẹ bế con vừa lên tàu, 3–4 người đã cùng lúc đứng dậy nhường chỗ.
“Sự tự nhiên ấy khiến một giáo viên như tôi cũng thấy hổ thẹn.”
Trật tự trên thang cuốn ở ga tàu điện ngầm cũng để lại cho bà ấn tượng sâu. Hành khách đều tự giác đứng bên phải, chừa bên trái cho người đang vội.
“Không có khẩu hiệu nào nhắc, chỉ là ai cũng làm như vậy.”
Trong mắt bà, thứ trật tự phải dán khẩu hiệu nhiều lần, cử người giám sát mới giữ được khác hẳn về bản chất với việc người ta tự đáy lòng tuân thủ quy tắc. Văn minh thật sự không chỉ là biết quy tắc, mà là sẵn lòng chủ động nghĩ cho người khác.
Ngoài sự nhường nhịn trên phương tiện công cộng, những lần người lạ tự nguyện giúp đỡ cũng khiến bà xúc động.
Một tối, bà đi tìm một tiệm bánh dứa lâu năm ở khu mua sắm Tây Môn Đinh (Ximending) của Đài Bắc, dò bản đồ trên điện thoại, đi vòng hồi lâu vẫn không tìm ra.
Thấy bà sốt ruột, một chàng trai đang bán trà sữa trân châu không những chỉ đường mà còn đóng luôn quầy hàng, đi bộ gần 20 phút cùng bà đến tận cửa tiệm bánh rồi mới quay về.
Bà muốn mua một ly trà sữa để cảm ơn, nhưng anh cười xua tay từ chối.
“Chuyện nhỏ thôi mà, chào mừng đến Đài Loan chơi.”
Bà rất cảm động, kể rằng lúc đó mình “thật sự rưng rưng nước mắt”.
Một lần khác, bà lỡ ngồi nhầm toa trên tàu cao tốc. Đang lúng túng thì một phụ nữ ngồi cạnh và mấy người trẻ lập tức đến giúp: người xem vé giúp bà, người tra lịch tàu trên điện thoại, người trấn an bà đừng lo.
Cuối cùng, mấy người cùng xuống tàu với bà, đợi bà tìm được đúng sân ga rồi mới rời đi.
“Sự quan tâm giữa những người xa lạ ấy giống hệt hơi ấm trong ký ức tuổi thơ của tôi.”
Từ chuyện nhường ghế trên tàu điện, chủ động dẫn đường, đến giúp khách gỡ rối chuyện đi tàu, những trải nghiệm này cho bà thấy lòng tốt giữa người với người không nhất thiết phải có sự sắp đặt đặc biệt, cũng không cần điều kiện là được đền đáp.
Bà còn để ý rằng dù người qua lại đông đúc, đường phố ở trung tâm Đài Bắc vẫn khá sạch sẽ, khó thấy đầu mẩu thuốc lá trên mặt đất. Rác được phân loại kỹ, đến rác thức ăn thừa cũng có cách phân loại riêng.
Nhà vệ sinh công cộng cũng khiến bà ấn tượng. Bên trong thường có sẵn giấy vệ sinh, giấy lau tay cạnh bồn rửa cũng được bổ sung kịp thời.
Bà nhận định những chuyện này tưởng nhỏ nhặt, nhưng cho thấy cách quản lý công cộng, thói quen cá nhân và tinh thần trách nhiệm xã hội cùng nhau định hình đời sống hằng ngày ra sao.
Chính những chi tiết đó cuối cùng đưa suy nghĩ của bà trở về với giáo dục, lĩnh vực bà đang làm việc.
Ở Đài Loan, bà thấy tinh thần “ôn, lương, cung, kiệm, nhượng” (hiền hòa, lương thiện, cung kính, tiết chế, khiêm nhường) của văn hóa truyền thống.
Với một người dạy đại học hơn 20 năm ở Vũ Hán, chuyến đi Đài Loan không chỉ cho bà những quan sát về môi trường sống nơi đây, mà còn khiến bà suy ngẫm về giáo dục.
“Chúng ta luôn nói phải đuổi kịp, vượt lên, luôn so xem ai GDP cao hơn, ai nhiều nhà cao tầng hơn. Ở Đài Loan, tôi thấy ‘ôn, lương, cung, kiệm, nhượng’ không chỉ là năm chữ trong sách vở, mà hiện diện sống động trong từng cử chỉ của mỗi người.”
Bà cho rằng giá trị của giáo dục không thể chỉ đo bằng kiến thức được truyền thụ và điểm số. Nếu học sinh học về lễ phép, tôn trọng, trách nhiệm và quan tâm trên lớp mà không đưa những điều đó vào cách hành xử hằng ngày, thì mục tiêu mà giáo dục theo đuổi vẫn còn chỗ cần xem lại.
Nhìn lại chuyến đi, điều bà cảm nhận sâu sắc nhất là nhiều cách hành xử hằng ngày ở Đài Loan trái ngược hẳn với những gì bà từng trải qua.
Điều thật sự đáng học, theo bà, không chỉ là xây dựng đô thị hay cơ sở vật chất công cộng, mà là sự chu đáo với người lạ, ý thức tự giác với quy tắc chung và sự tôn trọng phẩm giá của người khác.
“Thiện ý và lễ độ xuất phát từ đáy lòng, sự chu đáo và tôn trọng dành cho người xa lạ ấy, mới là điều chúng ta thật sự nên học,” bà nói.
Trải nghiệm cá nhân trong một chuyến đi chưa đủ để so sánh toàn diện hệ thống giáo dục và mức độ văn minh xã hội hai bờ eo biển. Dẫu vậy, những điều mắt thấy tai nghe cụ thể này vẫn mở ra một góc nhìn cho câu hỏi: giáo dục nên bồi đắp phẩm chất công dân thế nào, và làm sao để quan niệm đạo đức trở thành hành động thực tế.
Ông Ngô Thanh Tường cho biết gần 5.000 học viên Pháp Luân Công đã xếp…
Một chuyên gia tâm lý học Anh cho biết khả năng nhận ra lời nói…
Công tố Đài Loan truy tố 5 người dàn cảnh tai nạn để tông xe…
Nữ diễn viên Trung Quốc Ngô Việt tố một tài khoản video dùng AI giả…
Ủy ban Thương mại Công bằng Đài Loan cấm Grab mua Foodpanda, chủ yếu vì…
Bà Thịnh Tuyết cho rằng bạo loạn ở Pháp là lời cảnh báo về khủng…
