Một báo cáo công bố hôm thứ Ba (20/10) cho biết bác sĩ Trung Quốc dễ chọn im lặng trước nạn cưỡng bức thu hoạch nội tạng và những sai phạm ghép tạng khác vì Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) siết chặt ngành y.

Ngày 21/7/2026, tại một cuộc tuần hành ở Wellington, New Zealand, những người vận động mặc áo blouse trắng tái hiện cảnh cưỡng bức thu hoạch nội tạng để nâng cao nhận thức và kêu gọi chấm dứt tội ác này ở Trung Quốc. (Ảnh: Echo Wang/ The Epoch Times)

Liên minh Quốc tế Chấm dứt Lạm dụng Cấy ghép Nội tạng tại Trung Quốc (ETAC) công bố báo cáo này, do bà Sarah Cook, nhà nghiên cứu về nhân quyền ở Trung Quốc, thực hiện. Báo cáo kết luận Trung Quốc không có cơ chế độc lập nào ngăn chặn lạm dụng ghép tạng. Lý do là các cơ quan giám sát ghép tạng, hội đồng đạo đức bệnh viện, tổ chức điều phối hiến tạng và các hiệp hội nghề nghiệp của nước này đều nằm trong hệ thống quyền lực của Đảng và nhà nước.

Đây là báo cáo đầu tiên trong loạt báo cáo xem xét những khía cạnh của hệ thống ghép tạng cho thấy nạn cưỡng bức thu hoạch nội tạng do nhà nước hậu thuẫn có thể vẫn đang tiếp diễn. Loạt báo cáo ra đời 7 năm sau khi một tòa án nhân dân độc lập kết luận hành vi này đã xảy ra trên quy mô đáng kể.

“Mọi thực thể mà giới chức Trung Quốc giới thiệu với quốc tế như một bên độc lập hay ‘bên thứ ba’ thực chất đều là mắt xích trong cùng một hệ thống do Đảng kiểm soát,” bà Cook cho biết trong một tuyên bố.

Khác với một đảng chính trị thông thường ở nước dân chủ, ĐCSTQ đòi hỏi đảng viên trung thành tuyệt đối. Khi vào đảng, mọi đảng viên, kể cả bác sĩ, phải tuyên thệ suốt đời phục vụ Đảng, giữ bí mật của Đảng và “vĩnh viễn không phản bội Đảng”.

“Đây là những người về cơ bản đang điều hành ngành ghép tạng,” bà Cook nói với The Epoch Times.

Trong bộ máy ĐCSTQ, mọi người tham gia, kể cả những người lẽ ra làm nhiệm vụ giám sát, đều phải hành động vì lợi ích của Đảng. Trách nhiệm giải trình vì thế bị đặt dấu hỏi.

Với cấu trúc cơ bản của hệ thống như vậy, nếu có sai phạm thì người bên ngoài rất khó nhận ra.

“Việc đó hoàn toàn có thể bị che giấu,” bà nói.

Đảng ủy trong bệnh viện

Ở Trung Quốc, đảng ủy được đặt ngay bên trong các bệnh viện. Báo cáo chỉ ra rằng người quyết định cao nhất không phải giám đốc bệnh viện hay giám đốc chuyên môn, mà là bí thư đảng ủy. Quyền của người này về nhân sự, kỷ luật và các quyết định lớn của bệnh viện đứng trên cả các lãnh đạo chuyên môn.

Sự kiểm soát chính trị còn vượt xa phạm vi từng bệnh viện. Đảng ủy cũng được đặt bên trong hai tổ chức nghề nghiệp y khoa chính của Trung Quốc là Hội Y học Trung Hoa và Hiệp hội Bác sĩ Trung Quốc. Báo cáo nhận định điều đó biến hai tổ chức này thành tổ chức do nhà nước kiểm soát, chứ không phải một “nguồn giám sát độc lập” đối với ngành y.

Ở cấp cá nhân, sinh viên y khoa Trung Quốc cũng tuyên thệ “xoa dịu nỗi đau của nhân loại” như sinh viên y ở phương Tây, nhưng lời thề của họ còn buộc họ phải “yêu Tổ quốc”. Lời thề chính trị đứng trên lời thề y khoa.

Bà Cook cho rằng ở một ngành y hằng ngày đối mặt với chuyện sinh tử, lại có bằng chứng rất mạnh về sai phạm trong quá khứ và còn nhiều câu hỏi về tính minh bạch, những lời thề giữ bí mật này “càng trở nên hệ trọng”.

Các cơ chế do nhà nước kiểm soát này đã nhiều lần buộc các cơ sở y tế phải im lặng, rõ nhất là khi chính quyền Trung Quốc dập tắt những cảnh báo sớm của bác sĩ Lý Văn Lượng về đại dịch COVID-19. Báo cáo cũng kể chi tiết một vụ năm 2002: một học viên Pháp Luân Công bị gãy xương chậu được đưa vào bệnh viện, nhưng chính quyền cấm toàn bộ nhân viên y tế tiến hành điều trị cần thiết cho ông và buộc họ giấu việc ông có mặt ở đó.

“Thủ tục mang tính trình diễn”

Mỹ dựa vào 54 tổ chức phi lợi nhuận độc lập để điều phối việc lấy tạng và hỗ trợ cấy ghép, còn Trung Quốc không có tổ chức độc lập nào như vậy.

Thay vào đó, các tổ chức điều phối hiến tạng ở Trung Quốc hoạt động như “đơn vị nội bộ” trong các bệnh viện ghép tạng được nhà nước cấp phép. Như vậy, các tổ chức này do ban lãnh đạo bệnh viện quản lý, và rốt cuộc là do đảng ủy bệnh viện, theo báo cáo.

Ở cấp quốc gia, ngành ghép tạng chịu sự giám sát của Ủy ban Hiến và Ghép tạng Quốc gia Trung Quốc. Danh sách thành viên công khai gần nhất của ủy ban này, từ năm 2016, cho thấy 17 trong 33 thành viên đã được xác nhận là đảng viên ĐCSTQ.

Trong 17 người đó có hai người thuộc Bộ Bảo đảm Hậu cần của Quân ủy Trung ương, cơ quan quân sự cao nhất của Trung Quốc.

Báo cáo viết: “Sự hiện diện của quân đội cho thấy Quân Giải phóng Nhân dân trực tiếp tham gia ở cấp cao nhất của bộ máy quản lý ghép tạng”.

Ba thành viên khác đến từ Hội Chữ thập đỏ Trung Quốc.

Bà Cook cho rằng những cái tên như “Chữ thập đỏ” tạo ra cảm giác sai lầm về tính độc lập. Thực tế, Hội Chữ thập đỏ Trung Quốc là một tổ chức xã hội chịu sự giám sát của nhà nước, không trực thuộc Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế, tổ chức viện trợ nhân đạo có trụ sở tại Geneva.

Báo cáo cũng đặt câu hỏi về vai trò của hội đồng đạo đức trong bệnh viện. Các hội đồng này không công khai danh sách thành viên và còn vướng những trở ngại về hậu cần, cho thấy quy trình thẩm định “giống một thủ tục hình thức mang tính trình diễn hơn là một cơ chế bảo vệ vững chắc”.

Khi giới chức Trung Quốc cam đoan với cộng đồng quốc tế rằng sai phạm không còn xảy ra, “những lời cam đoan đó lại đi qua chính bộ máy hẳn đã chỉ đạo, che giấu và hưởng lợi từ sai phạm ngay từ đầu”, báo cáo viết.

Bà Cook so sánh tình trạng này với Mỹ. Khi có lo ngại rằng một số tổ chức điều phối hiến tạng lấy tạng dù người hiến chưa đáp ứng tiêu chuẩn chết não, chính nhân viên y tế đã lên tiếng và đưa vấn đề đến tầm chú ý của chính quyền liên bang.

Ở Trung Quốc, bác sĩ muốn nêu lo ngại sẽ phải trả giá đắt.

“Nếu chính anh dám lên tiếng, anh sẽ là người tiếp theo biến mất,” một cựu bác sĩ nội khoa ở tỉnh Liêu Ninh, hiện sống lưu vong, kể với nhóm nghiên cứu.

“Khai thác nguồn người hiến tạng bị giam cầm”

Báo cáo liệt kê 19 trường hợp bác sĩ phẫu thuật ghép tạng hoặc giám đốc trung tâm ghép tạng đã được xác nhận là đảng viên ĐCSTQ, và nhấn mạnh con số này chưa phải là tất cả.

Hai người trong số đó là Wen Hao và Yang Yining, làm việc tại Tân Cương, vùng viễn tây Trung Quốc. Chính phủ Mỹ đã cáo buộc Bắc Kinh phạm tội diệt chủng và tội ác chống lại loài người đối với người Duy Ngô Nhĩ ở khu vực này. Các cơ sở nơi hai người này làm việc là những nơi “có vị thế thuận lợi nhất để khai thác nguồn người hiến tạng bị giam cầm ở Tân Cương”, báo cáo nhận định.

Bốn người khác làm việc tại các bệnh viện lớn ở Cát Lâm, Hắc Long Giang, Liêu Ninh và Sơn Đông. Đây là những tỉnh có cuộc bức hại Pháp Luân Công “trên diện rộng và kéo dài nhất”.

Pháp Luân Công là một môn tu luyện tinh thần gồm các bài tập thiền định và những lời dạy về đạo đức, lấy nguyên lý Chân, Thiện, Nhẫn làm trung tâm.

ĐCSTQ bắt đầu bức hại Pháp Luân Công từ năm 1999. Hàng triệu người đã bị giam giữ tùy tiện, tra tấn, cưỡng bức lao động và chịu nhiều hình thức ngược đãi khác.

Năm 2019, sau một năm điều tra, tòa án nhân dân độc lập China Tribunal đặt tại London kết luận chính quyền Trung Quốc đã cưỡng bức thu hoạch nội tạng của tù nhân lương tâm trong nhiều năm, và xác định học viên Pháp Luân Công là nạn nhân chính.

Một trường hợp nổi bật là ông Trịnh Thụ Sâm (Zheng Shusen), bác sĩ ghép tạng nổi tiếng ở tỉnh Chiết Giang, người cùng lúc giữ vai trò lãnh đạo trong một tổ chức chống Pháp Luân Công.

Trường hợp của ông cho thấy “trong ngành ghép tạng Trung Quốc, lãnh đạo chuyên môn và bộ máy chính trị của Đảng hòa làm một”, báo cáo viết. Tại nhiều bệnh viện ghép tạng, các vị trí lãnh đạo cấp cao phần lớn do những người “chủ yếu chịu trách nhiệm trước cấp trên trong hệ thống cấp bậc của Đảng” nắm giữ.

Báo cáo đưa ra một số khuyến nghị cho chính phủ các nước, kêu gọi thông qua luật cho phép trừng phạt và hạn chế thị thực đối với những người dính líu đến buôn bán nội tạng. Văn bản cũng kêu gọi các nước dân chủ áp dụng trừng phạt có mục tiêu, thẩm tra các bác sĩ ghép tạng Trung Quốc sang thăm xem có liên hệ với ĐCSTQ hay không, và hỗ trợ người tố giác.