Vì sao đường phố Nhật Bản ít thùng rác mà vẫn rất sạch?

Du khách đến Nhật Bản thường thắc mắc vì sao đường phố ít thùng rác mà vẫn sạch. Lý do không chỉ vì người Nhật ưa sạch sẽ, mà còn nhờ chính sách và thói quen hình thành nhiều năm.

Trong cẩm nang dành cho khách nước ngoài, Cơ quan Xúc tiến Du lịch Nhật Bản (JNTO) trả lời thẳng: không tìm thấy thùng rác thì mang rác theo người, gặp chỗ phù hợp mới bỏ. Phần lưu ý du lịch Nhật Bản năm 2026 còn khuyên du khách mang sẵn một túi đựng rác nhỏ.

Tuy nhiên, lời giải thích “người Nhật ưa sạch sẽ” mới chỉ đúng một nửa. Phía sau còn có những chính sách và thói quen đã dần ăn khớp với nhau qua nhiều năm.

Vì sao thùng rác ngày càng ít?

Trên mạng lan truyền một cách giải thích: sau vụ tấn công bằng khí độc sarin ở tàu điện ngầm Tokyo năm 1995, Nhật Bản dỡ bỏ hàng loạt thùng rác công cộng để kẻ khủng bố không thể giấu vật nguy hiểm vào đó. Cách giải thích này chỉ đúng một phần.

Ngày 20/3/1995, các thành viên giáo phái Aum Shinrikyo thả khí độc trên nhiều tuyến tàu điện ngầm ở Tokyo, gây thương vong nặng nề. Sau vụ việc, các nhà ga quả thật đã dỡ bỏ một số thùng rác. Song khi kể lại lịch sử công tác vệ sinh đô thị, chính quyền thủ đô Tokyo cho biết vài năm sau, những thùng rác này đã quay lại.

Đợt dỡ bỏ quy mô lớn thực ra diễn ra vào khoảng năm 2004. Những năm đó, châu Âu liên tiếp hứng chịu các vụ tấn công khủng bố nhắm vào đường sắt và giao thông công cộng. Nhật Bản cũng nâng mức cảnh giác theo, khiến thùng rác ở nhà ga và nhiều nơi công cộng khác giảm thêm một đợt.

Thùng rác ít đi, nhưng rác trên đường phố Tokyo không vì thế mà nhiều lên.

Chính quyền Tokyo giải thích rằng đến thời điểm đó, người dân đã quen mang rác của mình về nhà.

Nói cách khác, đường phố Nhật Bản ngày nay ít thùng rác mà vẫn sạch là nhờ cả ba yếu tố: chính sách an ninh, hệ thống xử lý rác và thói quen nơi công cộng được hình thành qua nhiều năm.

Rác của mình, tự mang về

Ở Nhật Bản, du khách rất dễ bắt gặp dòng chữ “ゴミは持ち帰りましょう”, nghĩa là “Xin hãy mang rác về”.

Tại các công viên quốc gia, điều này gần như đã thành quy định. JNTO lưu ý công viên quốc gia thường không đặt thùng rác. Du khách nên tự chuẩn bị túi đựng rác, đồ mang vào sinh ra rác gì thì tự mang ra hết.

Trong thành phố cũng vậy. Ăn xong viên kẹo còn lại tờ giấy gói, uống hết ly cà phê còn lại chiếc cốc giấy, nếu gần đó không có thùng rác thì người ta thường cho tạm vào túi xách. Về đến nhà, về khách sạn hay gặp điểm thu gom phù hợp, họ mới bỏ đi.

Với du khách, món đồ hữu ích nhất hóa ra lại là một chiếc túi nilon nhỏ. Đây cũng chính là lời khuyên trong cẩm nang nói trên.

Tìm được thùng rác cũng không thể bỏ mọi thứ vào

Đi du lịch Nhật Bản, du khách còn gặp một rắc rối khác: vất vả lắm mới tìm được thùng rác nhưng lại không thể tiện tay bỏ rác vào.

Quy định phân loại rác ở mỗi địa phương một khác, nhưng thường chia thành rác cháy được, rác không cháy được, chai nhựa PET, chai thủy tinh, lon nhôm và lon sắt. Cẩm nang của cơ quan du lịch nói trên nhấn mạnh phân loại rác là yêu cầu cơ bản nhất trong xử lý rác thải ở Nhật Bản, còn quy định cụ thể thì mỗi tỉnh, thành phố, thị trấn, làng lại không hoàn toàn giống nhau.

Một tình huống du khách hay gặp: vừa ăn xong cơm nắm, trên tay còn vỏ gói thì thấy cạnh máy bán hàng tự động có một chiếc thùng. Có bỏ vào đó được không?

Chưa chắc. Chiếc thùng đó rất có thể không phải thùng rác, mà là thùng chuyên thu hồi vỏ đồ uống.

Bộ Môi trường Nhật Bản từng phải xử lý chính vấn đề này. Thùng thu hồi đặt cạnh máy bán hàng tự động vốn dành cho chai nhựa PET, lon nhôm và các loại vỏ đồ uống, nhưng thường bị nhét lẫn rác khác, làm giảm chất lượng tái chế. Vì vậy, bộ này cho ra loại thùng thu hồi mới, miệng thùng có hình dạng đặc biệt hướng xuống dưới để ngăn người ta nhét rác thông thường vào.

Thấy chiếc thùng ghi “PET bottles”, “Cans”, “Bottles” thì đừng coi đó là thùng rác đường phố nhận mọi thứ.

Có được bỏ rác ở cửa hàng tiện lợi?

Nhiều cẩm nang du lịch khuyên không tìm thấy thùng rác thì vào cửa hàng tiện lợi. Cách này đôi khi hiệu quả, nhưng không thể coi cửa hàng tiện lợi là điểm tập kết rác công cộng.

JNTO cho biết nhiều cửa hàng tiện lợi và nhà ga có đặt thùng rác. Muốn dùng thùng rác của cửa hàng tiện lợi, cách lịch sự hơn là mua hàng ở đó, rồi chỉ bỏ rác từ những món đã mua và dùng ngay tại cửa hàng.

Hơn nữa, giờ đây không phải cửa hàng tiện lợi nào cũng đặt thùng rác trước cửa. Một số cửa hàng đã chuyển thùng thu hồi vào bên trong cửa hàng, một phần để tránh bị nhét rác sinh hoạt gia đình, đầu lọc thuốc lá và những thứ chẳng liên quan gì đến việc mua bán tại cửa hàng.

Vì vậy, cách chắc chắn nhất vẫn là lời khuyên quen thuộc: mua và ăn ở đâu thì bỏ rác ngay tại đó nếu có thùng phù hợp, không có thì cứ mang theo.