Công cụ AI “đọc suy nghĩ” tái tạo hình ảnh mắt người nhìn thấy từ ảnh chụp não

Giáo sư Michal Irani cùng nhóm nghiên cứu tại Viện Khoa học Weizmann phát triển công cụ AI “đọc suy nghĩ” Brain-IT, có thể tái tạo hình ảnh mắt người nhìn thấy bằng cách phân tích ảnh chụp não.

Công nghệ này tái tạo trường nhìn của một người với độ chính xác đáng kinh ngạc. Mô hình còn có thể dự đoán hoạt động của não bằng cách phân tích những gì người đó đang nhìn theo thời gian thực.

Brain-IT diễn giải ảnh chụp cộng hưởng từ chức năng (fMRI), loại ảnh ghi lại hoạt động não khi người tham gia xem một loạt hình ảnh.

Bà Irani cùng các cộng sự Roman Beliy, Amit Zalcher, Jonathan Kogman và Navve Wasserman, thuộc Khoa Khoa học Máy tính và Toán ứng dụng của viện, công bố nghiên cứu hôm 14/9.

Chỉ cần 1 giờ để “đọc” một người mới

Nhóm nghiên cứu xem xét ảnh chụp fMRI của 8 người tham gia, mỗi người đã xem hàng ngàn hình ảnh qua 30 đến 40 buổi chụp. Trong mỗi buổi kéo dài khoảng 10 phút, người tham gia xem chừng 40 hình ảnh, còn các nhà nghiên cứu chụp não họ 6 lần.

Từ đó, nhóm có khoảng 73 nghìn cặp hình ảnh và ảnh fMRI cho mô hình AI phân tích.

Bà Irani cho biết các mô hình khác cũng chuyển được hoạt động não thành hình ảnh, với những bản tái tạo “ấn tượng”, nhưng thường mắc lỗi cơ bản về bố cục và màu sắc.

“Mô hình mới chúng tôi phát triển vượt trội so với các mô hình đó ở khả năng tái tạo cả nội dung lẫn chi tiết của hình ảnh”, bà nói.

Nữ giáo sư còn nhấn mạnh tốc độ học của Brain-IT: “Trong khi mọi mô hình khác cần hàng chục giờ chụp não để học cách ‘đọc’ một người mới, mô hình của chúng tôi chỉ cần 1 giờ”.

Nghiên cứu lần này chỉ sử dụng hình ảnh tĩnh. Phòng thí nghiệm của bà Irani dự định thử các phương pháp “đọc suy nghĩ” này với những gì người tham gia nghe thấy, và sau cùng là với video.

“Điều còn đặc biệt khó là giải mã video, chẳng hạn trong lúc nằm mơ”, bà cho biết trong một thông cáo.

“Mỗi giây có hàng chục hình ảnh thay đổi, trong khi một lần chụp fMRI mất khoảng 2 giây. Nếu vượt qua được mọi trở ngại này, có thể trong tương lai chúng ta thậm chí đọc được cả giấc mơ”.

Hứa hẹn trị liệu, lo ngại bị lạm dụng

Giới khoa học đã theo đuổi công nghệ tương tự từ nhiều năm nay. Một bài báo đăng trên tạp chí Journal of Law and the Biosciences năm 2017 bàn về khả năng “đọc suy nghĩ dựa trên não bộ” bằng các kỹ thuật chụp ảnh thần kinh.

Bài báo mô tả cách dùng các kỹ thuật này để phát hiện nói dối khi đánh giá bị cáo, tù nhân và ứng viên bồi thẩm trong các vụ án, nhằm cải thiện hệ thống pháp lý. Tuy nhiên, bài cũng lưu ý việc đọc suy nghĩ qua não có thể bị sử dụng vào mục đích cưỡng ép, trái đạo đức.

Ông Kenneth Norman, giáo sư tâm lý học và khoa học thần kinh tại Đại học Princeton, cho rằng công nghệ này trở nên khả thi là nhờ những năm gần đây máy fMRI cho tín hiệu tốt hơn, và con người cũng phân tích dữ liệu đó giỏi hơn.

Trong một cuộc trao đổi với Hiệp hội Tâm lý học Mỹ năm 2022, ông nói công nghệ này có thể giúp người mắc chứng trầm cảm hay lo âu. Nhà trị liệu có thể dùng phương pháp phản hồi thần kinh (neurofeedback) để người được trị liệu nhận ra suy nghĩ của mình đang trôi vào vòng lặp tiêu cực, rồi hướng dẫn họ kiểm soát lối suy nghĩ đó.

Một số nhà khoa học thần kinh ca ngợi khả năng của Brain-IT, cho rằng mô hình có thể hỗ trợ điều trị cho người mắc bệnh thần kinh.

Số khác lo ngại công nghệ này có thể bị lạm dụng để cưỡng ép khai thác thông tin từ tâm trí con người.