Musk dự đoán kỷ nguyên tự động hóa: Làm việc sẽ chỉ là lựa chọn

Tờ Daily Mail đưa tin, tỷ phú Elon Musk nhận định rằng với tốc độ phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo và robot, con người có thể xem công việc là “một lựa chọn” thay vì nhu cầu thiết yếu để sinh tồn trong vòng 20 năm tới. Musk, người sở hữu khối tài sản ròng khoảng 360 tỷ USD, cho rằng công việc trong tương lai sẽ giống như việc tập thể dục, chơi game hoặc chăm sóc khu vườn của mình – một sở thích mang tính hưởng thụ.

Phát biểu tại Diễn đàn Đầu tư Mỹ – Ả Rập Xê Út ở Washington, Musk nói: “Tôi dự đoán rằng trong 10 đến 20 năm tới, công việc sẽ trở thành một lựa chọn. Nếu bạn muốn làm việc, bạn có thể mua rau hoặc tự trồng rau ở sân sau nhà. Tự trồng rau thì tốn công hơn, nhưng một số người lại thích làm theo cách đó. Trong tương lai, công việc cũng sẽ là một lựa chọn”.

Dù mới nhận gói bồi thường kỷ lục gần 1.000 tỷ USD, CEO Tesla vẫn khẳng định rằng miễn là công nghệ tiếp tục phát triển, con người sẽ không cần kiếm tiền để duy trì một cuộc sống đầy đủ. Ông nói thêm: “Cách duy nhất để làm giàu cho mọi người là thông qua trí tuệ nhân tạo và robot. Tôi nghĩ rằng đến một lúc nào đó, tiền bạc sẽ trở nên ít quan trọng hơn”.

Robot có thể xóa đói giảm nghèo?

Tesla đang phát triển robot hình người ‘Optimus’. Musk tin rằng trong tương lai, mỗi người có thể sở hữu một thiết bị như vậy, giúp “xóa bỏ đói nghèo”. Tuy nhiên, giới kinh tế học tỏ ra thận trọng. Họ cho rằng chi phí sản xuất robot vẫn quá cao để có thể tạo ra những lợi ích rộng lớn trong thời gian ngắn.

Nhà kinh tế Ioana Marinescu (Đại học Pennsylvania) nhận định: chi phí cho trí tuệ nhân tạo đang giảm, nhưng robot vẫn đắt và khó mở rộng quy mô. Theo bà, dù AI đang phát triển nhanh và có thể thay thế nhiều công việc trí óc, nhưng robot đòi hỏi công nghệ chuyên biệt cùng chi phí lớn nên sẽ khó được ứng dụng đại trà. Bà bày tỏ nghi ngờ về dự báo “một xã hội tự động hóa trong 10–20 năm tới” của Musk.

Một báo cáo của Đại học Yale cũng cho thấy, kể từ sau khi ChatGPT ra mắt cuối năm 2022, thị trường lao động chưa xuất hiện cú sốc tự động hóa đáng kể.

Khi tiền bạc không còn là trung tâm: Lý tưởng hay ảo tưởng?

Tạp chí Fortune cho biết Musk nhiều lần nhắc đến vũ trụ “Culture” của nhà văn Iain M. Banks – nơi các siêu AI vận hành một xã hội hậu vật chất, không có tiền tệ và khan hiếm. Musk tin rằng nhân loại có thể bước vào một kỷ nguyên tương tự nếu AI và robot tiếp tục phát triển.

Tuy nhiên, theo nhà kinh tế lao động Samuel Solomon, ngay cả khi cần triển khai thu nhập cơ bản toàn dân, việc thực hiện những cải cách chính trị cần thiết sẽ vô cùng khó khăn. Ông đặt câu hỏi: “Trí tuệ nhân tạo sẽ tạo ra khối tài sản khổng lồ, nhưng câu hỏi then chốt là liệu khối tài sản này có được chia sẻ hay không?”

Torsten Slok, kinh tế trưởng của Apollo Global Management, cho rằng sự bùng nổ AI hiện nay đang làm gia tăng bất bình đẳng, khi nhóm giàu có nắm giữ nhiều cổ phiếu công nghệ đang là lực đẩy chính của tăng trưởng tiêu dùng.

Ý nghĩa của công việc trong thời đại tự động hóa

Ngay cả khi công nghệ cho phép con người “tự do lựa chọn” việc làm, câu hỏi đặt ra là liệu xã hội có chấp nhận một thực tế như vậy hay không. Giáo sư Anton Korinek (Đại học Virginia) chỉ ra rằng con người tìm thấy ý nghĩa cuộc sống và xây dựng nhiều mối quan hệ quan trọng thông qua công việc. Nếu lao động không còn mang giá trị kinh tế, xã hội sẽ phải tái cấu trúc hệ thống ý nghĩa và tương tác của con người.

Musk từng phát biểu tại hội nghị Viva Technology 2024: “Câu hỏi thực sự là về ý nghĩa. Nếu máy tính và robot có thể làm tốt hơn bạn, thì ý nghĩa của cuộc sống con người là gì? Có lẽ chúng ta vẫn có thể đóng một vai trò nào đó, và chúng ta có thể mang lại ý nghĩa cho AI”.