NASA kết thúc sứ mệnh Sao Hỏa của tàu vũ trụ MAVEN sau khi mất liên lạc

Sau hơn một thập kỷ hoạt động, khám phá ra vô số thông tin quý giá về khí quyển Sao Hỏa, hôm 3/6 NASA đã thông báo rằng sứ mệnh nghiên cứu Hành tinh Đỏ của tàu MAVEN đã kết thúc sau khi xảy ra một sự cố chưa rõ nguyên nhân khiến con tàu vũ trụ này bị lệch hướng và cạn kiệt pin.

Tàu vũ trụ MAVEN của NASA được phóng vào tháng 11/2013 để thực hiện sứ mệnh với tên viết tắt “Khí quyển Sao Hỏa và Sự tiến hóa của chất dễ bay hơn.” Mục đích của dự án này là nghiên cứu khí quyển của Hành tinh Đỏ, cụ thể là cách hành tinh này tương tác với các vụ bùng phát năng lượng Mặt Trời và các loại thời tiết không gian khác, cũng như đo đạc các số liệu của bão bụi trên bề mặt Sao Hỏa.

Sứ mệnh của MAVEN ban đầu dự kiến kéo dài một năm, nhưng con tàu vũ trụ này đã tiếp tục hoạt động thêm một thập kỷ nữa, cung cấp những hiểu biết quan trọng về Sao Hỏa để giúp đưa phi hành đoàn lên đó với sự bảo vệ thích hợp trong tương lai. MAVEN còn có khả năng cung cấp cho các hệ thống mặt đất những cảnh báo sớm về sự phun trào nhật hoa từ Mặt Trời. Đây là hiện tượng Mặt Trời giải phóng những đám mây plasma khổng lồ và từ trường mạnh vào không gian, có thể gây ra bão điện từ ảnh hưởng đến Trái Đất.

Trong một cuộc họp báo, bà Tiffany Morgan, giám đốc Chương trình Thám hiểm Sao Hỏa của NASA, ca ngợi sứ mệnh của tàu vũ trụ MAVEN: “MAVEN giúp chúng ta hiểu biết sâu sắc hơn về khí quyển, lịch sử thời tiết, và khả năng sinh sống trên Sao Hỏa, khiến con tàu này trở thành nền tảng trong chương trình thám hiểm Sao Hỏa của NASA trong hơn 11 năm qua. Những phát hiện của MAVEN đã giúp định hình thiết kế các sứ mệnh trong tương lai và củng cố sự hiểu biết của chúng ta về Sao Hỏa như một hệ thống”.

Ngoài ra, MAVEN còn đóng vai trò liên lạc quan trọng trong Mạng lưới Chuyển tiếp Sao Hỏa của NASA, hoạt động cùng với Tàu quỹ đạo Trinh sát Sao Hỏa (MRO) và các tàu vũ trụ khác để truyền các dữ liệu vô giá do các xe tự hành thăm dò trên bề mặt Sao Hỏa thu thập về Trái Đất. MAVEN cũng được huy động để giúp quan sát sao chổi du hành giữa các vì sao 3I/ATLAS khi nó đi qua hệ Mặt Trời

Lần cuối cùng các nhà lãnh đạo sứ mệnh nhận được tín hiệu liên lạc từ tàu vũ trụ MAVEN là vào ngày 6/12/2025, ngay trước khi nó thực hiện một chuyến bay thường lệ phía sau Hành tinh Đỏ. Sự cố này tương tự như sự cố NASA mất tín hiệu với phi hành đoàn tàu Artemis II khi họ bay vòng quanh phía xa của mặt trăng. Việc mất tín hiệu ban đầu dự kiến chỉ kéo dài 30 phút.

Các nhà lãnh đạo sứ mệnh sau đó giải thích rằng “một đoạn dữ liệu đo từ xa trong một thời gian ngắn” đã được khôi phục bằng cách phân tích các tín hiệu vô tuyến thu được bởi các bộ thu vòng hở trên Mạng Không gian Sâu của NASA. Dữ liệu đó cho thấy tàu vũ trụ MAVEN đang ở “chế độ an toàn” và bị xoay tròn khi nó xuất hiện từ phía sau Sao Hỏa.

Sự xoay tròn này cho thấy có sự gián đoạn trong quỹ đạo của tàu vũ trụ  MAVEN, và một hội đồng đánh giá đã kết luận rằng sự quay này làm pin của tàu vũ trụ cạn kiệt, khiến nó không thể khôi phục hoạt động trở lại.

Một hội đồng xem xét sự cố bất thường đã được thành lập vào tháng Hai để xác định điều gì đã xảy ra với tàu vũ trụ MAVEN trong khi nó di chuyển quanh phía xa của Hành tinh Đỏ. Các nhà lãnh đạo sứ mệnh kỳ vọng sẽ có thêm nhiều câu hỏi được giải đáp trong những tháng tới và từ chối nhiều yêu cầu chia sẻ suy đoán của riêng họ về điều gì đã xảy ra.

Về số phận của tàu MAVEN, các quan chức NASA dự đoán rằng con tàu vũ trụ này sẽ tiếp tục bay quanh Sao Hỏa trong vòng 50 đến 100 năm.