Robot lấp khoảng trống lao động, 70% việc làm sản xuất Trung Quốc đối mặt rủi ro

Phân tích từ truyền thông nước ngoài cho thấy Trung Quốc đang đối mặt với thách thức kép từ tỷ lệ sinh sụt giảm và tình trạng già hóa dân số. Khi các chính sách khuyến khích sinh con không hiệu quả, chính quyền đang cố gắng giải quyết tình trạng thiếu lao động bằng cách sử dụng robot công nghiệp quy mô lớn. Tuy nhiên, các chuyên gia chỉ ra rằng cách làm này cũng đi kèm với nhiều rủi ro.

Theo phân tích chuyên sâu từ CNN, Trung Quốc đang đối mặt với tỷ lệ sinh thấp kỷ lục và tình trạng già hóa dân số nghiêm trọng. Sau khi các chính sách khuyến khích sinh con truyền thống như trợ cấp tiền mặt thất bại, chính quyền đã chuyển hướng chiến lược phát triển quốc gia sang lĩnh vực robot và tự động hóa. Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) đang cố gắng sử dụng lượng lớn robot công nghiệp để bù đắp sự thiếu hụt lao động, đồng thời tích cực phát triển robot hình người để giải quyết gánh nặng chăm sóc người già trong tương lai. Mục tiêu là thông qua chuyển đổi công nghệ để duy trì đà phát triển kinh tế và tránh sự sụp đổ của hệ thống lương hưu.

Dữ liệu thống kê từ Liên đoàn Robot Quốc tế (IFR) cho thấy Trung Quốc hiện là thị trường robot công nghiệp lớn nhất thế giới. Năm 2024, hơn một nửa số lượng robot công nghiệp mới trên toàn cầu được lắp đặt tại các dây chuyền sản xuất tự động ở Trung Quốc Đại Lục. Mức độ tự động hóa cao này giúp các nhà máy Trung Quốc có thể sản xuất xe điện và tấm pin năng lượng mặt trời với quy mô lớn và giá thành thấp.

Báo cáo cho biết, chính quyền Trung Quốc cũng đang trợ cấp mạnh mẽ cho hơn 140 doanh nghiệp phát triển robot hình người. Những robot này đã bắt đầu được thử nghiệm trên các dây chuyền logistics và lắp ráp, với khả năng vận chuyển và kiểm tra đang dần tiệm cận mức độ của con người.

Hiện nay, nhóm người trên 60 tuổi chiếm 23% tổng dân số Trung Quốc; Liên Hợp Quốc dự báo đến năm 2100, tỷ lệ này có thể vượt quá 50%. Dưới tác động của chính sách “một con” trước đây, nhiều con một hiện đang đối mặt với áp lực cực lớn trong việc phụng dưỡng cha mẹ già. Vì vậy, ĐCSTQ thường xuyên tuyên truyền về việc trong tương lai robot hình người sẽ cung cấp dịch vụ chăm sóc 24/24, đồng thời khuyến khích phát triển các công nghệ hỗ trợ như giao diện não – máy tính, robot khung xương ngoài và bộ đồ hỗ trợ vận động để trợ giúp những người cao tuổi có thể trạng suy giảm.

Tuy nhiên, các chuyên gia chỉ ra rằng chiến lược công nghệ này cũng đi kèm với rủi ro. Nếu mức tăng năng suất từ tiến bộ công nghệ vượt qua tốc độ già hóa dân số, Trung Quốc có thể duy trì đà tăng trưởng đến những năm 2070. Tuy nhiên, tự động hóa cũng có thể tác động mạnh đến khoảng 70% việc làm trong ngành sản xuất.

Giáo sư kinh tế Hà Quốc Tuấn thuộc Đại học Hồng Kông cảnh báo rằng chính phủ phải đầu tư nguồn lực khổng lồ vào việc tái đào tạo kỹ năng cho người lao động và xây dựng hệ thống an sinh xã hội vững mạnh hơn. Nếu không, chỉ dựa vào tự động hóa sẽ không thể giải quyết triệt để khủng hoảng dân số, mà vẫn cần một cách tiếp cận đa chiều, bao gồm đầu tư vào giáo dục và kéo dài độ tuổi nghỉ hưu.

Theo báo cáo từ tờ China Business Journal và South China Morning Post, năm ngoái, công ty khởi nghiệp AI Anthropic đã công bố báo cáo chỉ số kinh tế cho biết 43% việc làm của con người đang bị thay thế bởi tự động hóa, cho thấy rằng trong khi AI vừa nâng cao khả năng của con người, đồng thời cũng đang thay thế lao động.

Năm ngoái, một ảnh chụp màn hình nhóm chat nội bộ của Công ty TNHH Shanghai Jahwa đã được lan truyền rộng rãi. Công ty này lên kế hoạch tái cấu trúc quy mô lớn, dự định dùng công nghệ AI thay thế nhân lực, trong đó bộ phận chăm sóc khách hàng có tỷ lệ đào thải lên tới 95%.

Hình ảnh cho thấy ông Lã Nghĩa Hùng, người sáng lập Công ty TNHH Shanghai Jahwa, đã đề cập đến việc “dùng AI thay thế con người” trong một nhóm làm việc có 171 thành viên. Ví dụ: bộ phận pháp chế sẽ đào thải 50%, chỉ giữ lại 20% những người biết sử dụng AI; bộ phận chăm sóc khách hàng đào thải 95%, chỉ giữ lại 5% người biết dùng AI; trung tâm sáng tạo sản phẩm mới đào thải 70%, chỉ giữ lại 30% người biết dùng AI và kiểm soát quy trình; bộ phận sáng tạo nội dung đào thải 80%, chỉ giữ lại 20% người biết dùng AI.

Ông Trương Quảng Chí, Giám đốc kỹ thuật của Công ty TNHH Công nghệ Số Beijing Rongxin (Rongxin Datainfo), cho biết: “Thực tế, nhiều cuộc gọi tiếp thị hoặc chăm sóc khách hàng mà chúng ta nhận được hiện nay đã là robot trí tuệ nhân tạo. Điều này tất yếu dẫn đến việc phần lớn nhân viên chăm sóc khách hàng truyền thống bị mất việc làm”.

Theo báo cáo từ Creaders.net, những năm gần đây, kinh tế Trung Quốc suy yếu, với việc đầu tư nước ngoài rút lui, doanh nghiệp đóng cửa, cộng thêm việc một số vị trí công việc bị AI thay thế đã khiến nhiều người rơi vào cảnh thất nghiệp. Tại một số thành phố lớn, ngày càng có nhiều người phải ngủ bờ ngủ bụi tại các công viên, gầm cầu, cầu vượt và lối vào ga tàu điện ngầm. Dữ liệu cho thấy, tính đến cuối tháng 5/2025, Trung Quốc có khoảng 24,1 triệu người vô gia cư, tăng gấp 5,3 lần so với năm 2020.

Cư dân mạng tại Chiết Giang phát hiện có người co ro ngủ qua đêm trong các chòi nghỉ ở công viên. Ngoài ra, các đường hầm, công viên, vành đai xanh và cửa sau các trung tâm thương mại cũng đang trở thành nơi trú ngụ tạm thời của ngày càng nhiều người lao động.

Trong số này, có những người làm nghề giao hàng, công nhân bị sa thải, nhân viên từ các tập đoàn lớn bị cắt giảm biên chế, và cả những người trẻ vừa tốt nghiệp đang chật vật tìm việc làm. Họ là nhóm người lao động không còn khả năng chi trả tiền thuê nhà.

Những năm gần đây, số lượng người vô gia cư này đang tăng lên đều đặn. Nhiều người trong số họ có trình độ học vấn cao, có công việc và cuộc sống ổn định. Giờ đây, họ mất đi tất cả, bao gồm cả việc làm, nơi ở và lòng tự trọng.

Giới phân tích nhận định rằng, tầng lớp vô sản này sẽ trở thành những “người đào huyệt” cho chế độ, khi cuộc khủng hoảng kinh tế tại Trung Quốc đang dần biến chuyển thành một cuộc khủng hoảng xã hội. Khi tình hình tiếp tục xấu đi, nó sẽ ảnh hưởng đến chế độ ĐCSTQ, có thể gây ra những biến động chính trị sâu rộng.