Đảng Dân chủ thắng giữa kỳ, Trump đối mặt Quốc hội đối lập và thách thức chính trị

Cuộc bầu cử giữa kỳ Mỹ năm 2026 ghi nhận những thắng lợi quan trọng của Đảng Dân chủ, mở ra khả năng đảng này kiểm soát cả hai viện Quốc hội và hạn chế chương trình nghị sự của Tổng thống Donald Trump trong hai năm cuối nhiệm kỳ. Nếu nắm quyền Quốc hội, Đảng Dân chủ có thể tăng cường điều tra chính quyền, cản trở các đề cử nhân sự, kiểm soát ngân sách và gây sức ép đối với chính sách di trú, chiến tranh Iran và tiền điện tử, trong khi nguy cơ luận tội và bế tắc chính trị gia tăng. Tuy nhiên, ông Trump vẫn duy trì quyền hành pháp và quyền phủ quyết, còn tác động đối với kinh tế, chứng khoán và cuộc bầu cử tổng thống năm 2028 vẫn phụ thuộc vào diễn biến chính trị và khả năng thỏa hiệp giữa hai đảng.

Cuộc bầu cử Quốc hội giữa kỳ Hoa Kỳ ngày 3/11/2026 đã tạo ra bước ngoặt đáng chú ý đối với chính quyền Tổng thống Donald Trump. Theo Associated Press (AP), Đảng Dân chủ đã giành quyền kiểm soát Thượng viện, trong khi Reuters ngày 4/11 dẫn các dự báo cho thấy đảng này cũng giành lại Hạ viện. Tuy nhiên, một số cuộc đua vẫn chưa có kết quả cuối cùng tại thời điểm đưa tin. Nếu Đảng Dân chủ kiểm soát cả hai viện, ông Trump sẽ phải đối mặt với một Quốc hội do phe đối lập lãnh đạo trong hai năm cuối nhiệm kỳ, từ năm 2027 đến năm 2029, với những hệ quả đáng kể đối với chương trình lập pháp, ngân sách, chính sách đối ngoại và hoạt động giám sát chính quyền.

Thị trường dự đoán từng đánh giá khả năng chiến thắng gần 80%

Trước ngày bỏ phiếu, các thị trường dự đoán đã phản ánh kỳ vọng về một chiến thắng lớn của Đảng Dân chủ. Bài viết do CoinPedia đăng ngày 3/11 dẫn thông tin cho rằng xác suất Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả hai viện tiến gần mức 80%. Đây là chỉ số kỳ vọng của thị trường tại một thời điểm, không phải tỷ lệ phiếu bầu, cũng không phải bằng chứng bảo đảm kết quả. Dù kết quả bầu cử đã dần rõ ràng, việc chuyển giao quyền kiểm soát Quốc hội sẽ không diễn ra ngay lập tức. Theo Tu chính án thứ 20 của Hiến pháp Hoa Kỳ, nhiệm kỳ Quốc hội mới bắt đầu vào ngày 3/1/2027, trừ trường hợp pháp luật quy định thời điểm triệu tập khác. 

Những thay đổi lớn đối với chính quyền Trump

1. Chương trình nghị sự của Tổng thống Trump có nguy cơ đình trệ

Thay đổi trước mắt đối với Tổng thống Trump sẽ nằm ở chương trình nghị sự lập pháp. Khi Đảng Dân chủ nắm quyền kiểm soát Quốc hội, các dự luật lớn do chính quyền thúc đẩy có thể gặp nhiều trở ngại trong quá trình thảo luận và biểu quyết. Ngược lại, ông Trump vẫn có quyền phủ quyết những dự luật được Quốc hội thông qua mà ông không đồng tình. Để vượt qua quyền phủ quyết này, Quốc hội thông thường cần đạt được hai phần ba số phiếu tại cả Hạ viện và Thượng viện. Điều đó có thể dẫn đến tình trạng bế tắc kéo dài, đặc biệt đối với những chính sách gây chia rẽ sâu sắc giữa hai đảng. Tuy nhiên, khả năng hợp tác trong một số vấn đề như nhà ở, y tế hoặc ổn định ngân sách vẫn tồn tại nếu hai bên tìm được lợi ích chung.

2. Quốc hội có thể mở rộng các cuộc điều tra đối với chính quyền Trump

Một thay đổi quan trọng khác là quyền giám sát và điều tra của Quốc hội. Nếu giành quyền lãnh đạo các ủy ban, Đảng Dân chủ có thể tổ chức điều trần công khai, yêu cầu cung cấp hồ sơ và triệu tập các viên chức chính quyền ra làm chứng. Những lĩnh vực có khả năng bị xem xét gồm các hoạt động kinh doanh tiền điện tử liên quan gia đình ông Trump, quyết định miễn trừ thuế quan, quan hệ với các nhà tài trợ chính trị, các hợp đồng chính phủ và hoạt động thực thi chính sách di trú. AP cho biết các lãnh đạo Dân chủ đã phát tín hiệu sẽ tăng cường giám sát những viên chức cấp cao, trong khi Brookings nhận định quyền điều tra có thể trở thành công cụ quan trọng nhằm kiểm soát việc mở rộng quyền lực hành pháp. Dù vậy, việc mở cuộc điều tra không có nghĩa các cá nhân hoặc tổ chức liên quan đã thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.

3. Nguy cơ luận tội lần thứ ba và rào cản tại Thượng viện

Khả năng Tổng thống Trump phải đối mặt với một cuộc luận tội mới cũng được đề cập trong các phân tích trước bầu cử. CoinPedia dẫn lại phát biểu của ông Trump rằng ông có thể bị luận tội nếu Đảng Cộng hòa thất bại. Một số tranh cãi về cuộc chiến Iran, các hoạt động quân sự tại Nam Mỹ và những quyết định của chính quyền có thể trở thành chủ đề thảo luận. Tuy nhiên, lãnh đạo Đảng Dân chủ chưa đưa ra cam kết thống nhất về việc khởi động thủ tục này. Theo Hiến pháp Hoa Kỳ, Hạ viện chỉ cần đa số đơn giản để thông qua điều khoản luận tội, nhưng việc kết tội và cách chức tổng thống đòi hỏi sự đồng thuận của hai phần ba số thượng nghị sĩ hiện diện. Vì vậy, ngay cả khi Đảng Dân chủ kiểm soát cả hai viện, việc cách chức ông Trump vẫn không phải hệ quả tự động.

4. Đảng Dân chủ có thể ngăn chặn các đề cử nhân sự của ông Trump

Bên cạnh quyền điều tra, việc nắm Thượng viện còn cho phép Đảng Dân chủ kiểm soát tiến trình phê chuẩn nhiều chức vụ quan trọng trong chính quyền liên bang. Các đề cử bộ trưởng, đại sứ, thẩm phán liên bang và thẩm phán Tối cao Pháp viện có thể bị trì hoãn hoặc không được chấp thuận nếu không giành đủ sự ủng hộ. Theo phân tích của Brookings công bố ngày 22/10, việc Đảng Dân chủ kiểm soát Thượng viện có thể khiến Tổng thống Trump gặp khó khăn lớn hơn khi bổ nhiệm nhân sự cấp cao và làm chậm quá trình bổ nhiệm thẩm phán. Tuy nhiên, tổng thống vẫn duy trì quyền điều hành các cơ quan thuộc nhánh hành pháp trong phạm vi luật pháp hiện hành.

5. Tranh chấp ngân sách và nguy cơ chính phủ liên bang đóng cửa

Tranh chấp về ngân sách và trần nợ công được xem là một trong những nguy cơ lớn nhất đối với Washington trong giai đoạn tới. Khi kiểm soát Quốc hội, Đảng Dân chủ có thể yêu cầu thay đổi các ưu tiên chi tiêu của chính quyền, hạn chế một số khoản tài trợ hoặc đặt điều kiện đối với những dự luật ngân sách. Trong khi đó, Tổng thống Trump có thể từ chối các yêu cầu hoặc phủ quyết những dự luật không phù hợp với chính sách của mình. Nếu hai bên không đạt được thỏa thuận cấp ngân sách đúng hạn, một số hoạt động của chính phủ liên bang có thể phải tạm ngừng. Reuters cho biết giới đầu tư đang đặc biệt chú ý đến nguy cơ đình trệ đàm phán ngân sách và những bất ổn tài khóa có thể phát sinh từ tình trạng Quốc hội và Tòa Bạch Ốc do hai đảng khác nhau kiểm soát.

6. Kiểm chứng thông tin nghị sĩ không được trả lương khi chính phủ đóng cửa

Có một số nhận định cho rằng các nghị sĩ của cả hai đảng sẽ không được trả lương nếu chính phủ đóng cửa là không chính xác theo cơ chế pháp lý hiện hành. Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Hoa Kỳ (CRS) giải thích rằng tiền lương của các nghị sĩ được bảo đảm thông qua một khoản phân bổ ngân sách thường trực, bắt buộc, được thiết lập từ năm 1981. Vì vậy, các thành viên Quốc hội vẫn tiếp tục nhận lương trong thời gian ngân sách bị gián đoạn. Điều này khác với tình trạng của nhiều nhân viên liên bang, những người có thể phải tạm nghỉ việc hoặc tiếp tục thực hiện nhiệm vụ trong khi việc chi trả lương bị trì hoãn.

7. Cuộc chiến Iran có thể trở thành điểm nóng đối đầu chính trị

Trong lĩnh vực đối ngoại, cuộc chiến giữa Hoa Kỳ, Israel và Iran là một trong những vấn đề có thể làm gia tăng xung đột giữa Quốc hội mới và chính quyền Trump. Theo PolitiFact, chiến sự bắt đầu ngày 28/2/2026 và đã kéo dài hơn bảy tháng tính đến thời điểm bài kiểm chứng được công bố ngày 20/10. Một số ứng cử viên và nghị sĩ Dân chủ đã thúc đẩy các nghị quyết yêu cầu chấm dứt sự tham gia của lực lượng Hoa Kỳ trong cuộc chiến. Tuy nhiên, việc Quốc hội thông qua một nghị quyết về quyền chiến tranh không tự động buộc tổng thống chấm dứt hoạt động quân sự nếu nghị quyết đó chưa có hiệu lực pháp lý. PolitiFact lưu ý rằng chưa có nghị quyết quyền chiến tranh riêng lẻ nào vượt qua được quyền phủ quyết của tổng thống.

8. Quyền ngân sách có thể trở thành công cụ hạn chế chiến tranh

Đòn bẩy thực tế của Đảng Dân chủ đối với chiến tranh có thể nằm nhiều hơn ở quyền kiểm soát ngân sách quốc phòng. Quốc hội có thể xem xét các khoản tài trợ bổ sung, yêu cầu giải trình về mục đích sử dụng ngân sách hoặc hạn chế một số khoản chi trong phạm vi quyền lập pháp. Tuy nhiên, những biện pháp đó cần được xây dựng và thông qua theo đúng thủ tục, đồng thời vẫn có thể đối mặt với quyền phủ quyết của tổng thống. Brookings nhận định việc thay đổi chính sách chi tiêu quốc phòng có tính khả thi hơn so với nỗ lực trực tiếp buộc tổng thống thay đổi quyết định sử dụng lực lượng quân sự. Vì vậy, tuyên bố rằng Đảng Dân chủ sẽ lập tức kết thúc cuộc chiến Iran nếu thắng cử là kết luận vượt quá những quyền hạn và bằng chứng hiện có.

9. Chính sách di trú và hoạt động của ICE chịu thêm sức ép giám sát

Đối với chính sách di trú, quyền kiểm soát Quốc hội mới có thể giúp Đảng Dân chủ tăng cường giám sát Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Hoa Kỳ (ICE), yêu cầu giải trình về hoạt động trục xuất và xem xét các khoản chi tiêu liên quan. Tuy nhiên, Brookings lưu ý rằng nhánh hành pháp vẫn có thẩm quyền rộng lớn trong việc thực thi luật di trú hiện hành. Vì thế, ngay cả khi Đảng Dân chủ kiểm soát cả hai viện, những hoạt động do ICE tiến hành cũng không tự động chấm dứt. Tác động thực tế sẽ phụ thuộc vào ngân sách đã được phân bổ, các đạo luật hiện hành, phán quyết của tòa án và khả năng đạt được những thỏa thuận chính trị mới.

10. Ngành tiền điện tử đối mặt nguy cơ chậm cải cách pháp lý

Thị trường tiền điện tử cũng có thể chịu tác động đáng kể từ thay đổi quyền lực tại Quốc hội. Theo CoinPedia, Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren có thể giữ vai trò lãnh đạo quan trọng tại Ủy ban Ngân hàng Thượng viện nếu Đảng Dân chủ kiểm soát cơ quan này. Dự luật CLARITY, được đề xuất nhằm xây dựng khuôn khổ pháp lý cho tài sản kỹ thuật số, có thể phải trải qua những cuộc thương lượng khó khăn hơn và tiếp tục bị trì hoãn. Bài phân tích cho rằng việc xem Bitcoin là một loại hàng hóa có thể ít gây tranh cãi hơn những vấn đề khác của chính sách tiền điện tử. Tuy nhiên, nhận định dự luật chắc chắn bị đình trệ trong hai năm chưa được xác nhận; tiến trình thực tế còn phụ thuộc vào nội dung sửa đổi, tương quan lực lượng tại Quốc hội và khả năng thỏa hiệp giữa hai đảng.

11. JPMorgan và những dự báo về phản ứng của chứng khoán Mỹ

Trên thị trường chứng khoán, triển vọng sau bầu cử không hoàn toàn đi theo chiều hướng tiêu cực. CoinPedia dẫn một ước tính được quy cho JPMorgan, theo đó kịch bản Đảng Dân chủ kiểm soát cả hai viện có thể tạo ra mức biến động ngắn hạn của chứng khoán Mỹ trong khoảng từ âm 0,25% đến dương 0,50%. Đây là số liệu được một nguồn thứ cấp dẫn lại, chưa đủ căn cứ để xem là dự báo độc lập đã được xác nhận trực tiếp từ báo cáo gốc của JPMorgan. Reuters cũng ghi nhận nhà đầu tư lo ngại về khả năng tăng cường giám sát những lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, ngân hàng, tiền điện tử và trung tâm dữ liệu. Tuy nhiên, các chuyên gia được Reuters phỏng vấn cho rằng phản ứng thái quá của thị trường trước kết quả bầu cử cũng có thể trở thành một rủi ro đáng chú ý.

12. Dữ liệu lịch sử cho thấy S&P 500 từng tăng sau bầu cử giữa kỳ

Xét về lịch sử, CoinPedia dẫn thống kê cho rằng kể từ năm 1954 đã có bảy giai đoạn một tổng thống thuộc Đảng Cộng hòa phải làm việc với Quốc hội do Đảng Dân chủ kiểm soát sau bầu cử giữa kỳ. Trong cả bảy trường hợp được nêu, chỉ số S&P 500 đều tăng trong 12 tháng tiếp theo, với mức tăng trung bình khoảng 15,5%. Một nghiên cứu của Franklin Templeton công bố ngày 26/10/2026 cũng ghi nhận lợi nhuận S&P 500 trong 12 tháng sau bầu cử giữa kỳ nhìn chung tích cực dưới các cấu trúc kiểm soát Quốc hội khác nhau khi tổng thống thuộc Đảng Cộng hòa. Tuy vậy, các thống kê này không sử dụng hoàn toàn cùng cách phân nhóm và không chứng minh rằng chính việc Đảng Dân chủ thắng cử đã khiến chứng khoán tăng giá. Lãi suất, lợi nhuận doanh nghiệp, lạm phát và tình hình kinh tế vẫn là những yếu tố có ảnh hưởng quan trọng.

13. Khác biệt trong quan điểm kinh tế và an sinh giữa hai đảng

Bên cạnh những hệ quả thể chế và kinh tế, cuộc bầu cử còn làm nổi bật sự khác biệt về quan điểm chính sách giữa hai đảng lớn tại Hoa Kỳ. Đảng Cộng hòa nhìn chung đề cao việc giảm thuế, giảm quy định và khuyến khích đầu tư tư nhân nhằm thúc đẩy tăng trưởng và tạo việc làm. Trong khi đó, Đảng Dân chủ thường nhấn mạnh chính sách thuế lũy tiến, mở rộng khả năng tiếp cận y tế, giáo dục và các chương trình an sinh xã hội. Tuy nhiên, việc quy toàn bộ chính sách của Đảng Cộng hòa thành hỗ trợ người giàu, hoặc mô tả Đảng Dân chủ chỉ theo đuổi phân phối tài sản cho người nghèo, là cách khái quát chưa đầy đủ. Hai đảng đều có những chính sách ảnh hưởng đến doanh nghiệp, người lao động và các nhóm thu nhập khác nhau, với phương pháp và mức độ can thiệp của chính phủ không giống nhau.

14. Kiểm chứng nhận định người nghèo và người nhập cư chỉ ủng hộ Đảng Dân chủ vì phúc lợi

Những nhận định cho rằng cử tri nghèo, người Mỹ gốc Phi hoặc người gốc Mỹ Latinh ủng hộ Đảng Dân chủ chủ yếu vì mong muốn nhận phúc lợi miễn phí cũng không được chứng minh bằng những số liệu đã đối chiếu. Theo nghiên cứu của Pew Research Center công bố ngày 9/4/2024, khoảng 58% cử tri thuộc nhóm thu nhập thấp nhận diện hoặc nghiêng về Đảng Dân chủ, so với 36% nghiêng về Đảng Cộng hòa. Tuy nhiên, trong nhóm thu nhập cao, Đảng Dân chủ vẫn chiếm 53%, trong khi Đảng Cộng hòa chiếm 46%. Những con số này cho thấy mối quan hệ giữa thu nhập và khuynh hướng chính trị phức tạp hơn cách phân chia đơn giản giữa người giàu và người nghèo. Đặc biệt, dữ liệu về khuynh hướng đảng phái không thể được dùng để khẳng định động cơ bỏ phiếu của từng cá nhân, nhóm sắc tộc hoặc người nhập cư.

15. Hai năm cuối nhiệm kỳ Trump có thể chứng kiến nhiều cuộc đối đầu chính trị

Trong bối cảnh đó, kết quả bầu cử giữa kỳ năm 2026 có thể đánh dấu sự chuyển đổi đáng kể trong quan hệ giữa Quốc hội và Tòa Bạch Ốc. Một Quốc hội do Đảng Dân chủ kiểm soát sẽ có thêm công cụ để giám sát chính quyền, điều chỉnh các ưu tiên ngân sách, thẩm tra nhân sự và ngăn chặn những dự luật không nhận được sự đồng thuận. Tuy nhiên, Tổng thống Trump vẫn duy trì quyền hành pháp, quyền phủ quyết và những thẩm quyền được Hiến pháp trao cho người đứng đầu chính phủ liên bang. Reuters cũng ghi nhận ông Trump tuyên bố sẵn sàng làm việc với Đảng Dân chủ, dù trước đó ông thể hiện ý định phủ quyết các chương trình lập pháp của phe đối lập. Điều này cho thấy khả năng hợp tác và đối đầu vẫn cùng tồn tại trong giai đoạn sắp tới.

Nhìn tổng thể, thất bại của Đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ không đồng nghĩa Tổng thống Trump mất chức hoặc toàn bộ chương trình chính sách của ông lập tức bị hủy bỏ. Những hệ quả có cơ sở rõ ràng nhất là sự gia tăng quyền giám sát của Quốc hội, khó khăn trong việc thông qua luật mới, trở ngại đối với các đề cử nhân sự và nguy cơ xảy ra tranh chấp ngân sách. Trong khi đó, khả năng luận tội dẫn đến cách chức, việc chấm dứt chiến tranh Iran, đình trệ hoàn toàn chính sách tiền điện tử hoặc diễn biến chứng khoán trong hai năm tới vẫn phụ thuộc vào nhiều điều kiện chưa thể xác định. Giai đoạn 2027–2029 vì vậy sẽ là phép thử đối với khả năng thương lượng giữa Tổng thống Trump và Quốc hội mới, đồng thời tạo tiền đề chính trị quan trọng cho cuộc bầu cử tổng thống Hoa Kỳ năm 2028.