Đề xuất không truy thu thuế với doanh nghiệp đã ngừng hoạt động

Nhiều doanh nghiệp đã ngừng hoạt động từ nhiều năm nhưng chưa hoàn tất thủ tục chấm dứt mã số thuế, khiến lệ phí môn bài và các khoản phạt liên quan tiếp tục phát sinh. Chuyên gia cho rằng cần cơ chế tháo gỡ phù hợp để xử lý nhóm này. 

Hàng trăm nghìn doanh nghiệp chưa hoàn tất thủ tục

Cục Thuế đang thực hiện việc làm sạch dữ liệu người nộp thuế, trong đó tập trung xử lý số lượng lớn doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục giải thể, chấm dứt hiệu lực mã số thuế.

Theo số liệu được Cục Thuế công bố, có khoảng 617.462 doanh nghiệp thuộc diện rà soát. Trong đó, khoảng 291.962 doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục giải thể, còn 325.500 doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký có nợ thuế.

Thực tế, một số doanh nghiệp được thành lập nhưng chưa phát sinh hoạt động kinh doanh, chưa sử dụng hóa đơn hoặc sau một thời gian hoạt động đã thông báo tạm ngừng rồi không tiếp tục kinh doanh. Tuy nhiên, việc chưa hoàn tất thủ tục chấm dứt mã số thuế khiến các nghĩa vụ liên quan vẫn phải được xử lý khi doanh nghiệp làm thủ tục đóng mã số thuế.

Có trường hợp thời gian ngừng hoạt động kéo dài nhiều năm, thậm chí 10-20 năm. Khi thực hiện thủ tục chấm dứt, doanh nghiệp có thể phải xử lý lệ phí môn bài đến năm 2025, cùng các khoản phạt liên quan đến việc không nộp hồ sơ khai thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp. Tổng số tiền phải xử lý trong một số trường hợp có thể lên tới hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng.

Đề xuất không truy thu lệ phí môn bài

Theo bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, có những doanh nghiệp chưa từng thực sự kinh doanh, không phát sinh doanh thu, chi phí hoặc hóa đơn; cũng có doanh nghiệp đã thông báo tạm ngừng hoạt động từ nhiều năm nhưng chưa hoàn tất thủ tục giải thể, chấm dứt mã số thuế.

Bà cho rằng việc truy thu lệ phí môn bài và xử phạt các hồ sơ khai thuế không phát sinh đối với nhóm doanh nghiệp này có thể tạo thêm khó khăn khi họ thực hiện thủ tục chấm dứt hoạt động.

Từ góc độ này, chuyên gia đề xuất nghiên cứu cơ chế không truy thu lệ phí môn bài đối với doanh nghiệp đã thực tế ngừng hoạt động nhiều năm, đồng thời xem xét không xử phạt đối với các tờ khai không phát sinh nghĩa vụ thuế.

Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán thuế Keytas, cũng cho rằng lệ phí môn bài, tiền chậm nộp và phạt chậm nộp tờ khai có thể trở thành rào cản đối với mục tiêu làm sạch mã số thuế.

Tuy nhiên, việc tháo gỡ cần được thực hiện theo hướng phân loại rõ từng trường hợp, tránh tạo kẽ hở cho những doanh nghiệp cố tình không thực hiện nghĩa vụ.

Phải phân biệt doanh nghiệp ngừng hoạt động thực tế

Theo các chuyên gia, không nên áp dụng cơ chế miễn hoặc không truy thu một cách đại trà.

Những doanh nghiệp đã ngừng hoạt động thực tế, không phát sinh doanh thu, hóa đơn, giao dịch và chỉ còn tồn tại trên hệ thống quản lý cần được xem xét cơ chế đơn giản hóa thủ tục để hoàn tất việc chấm dứt.

Trong khi đó, doanh nghiệp vẫn hoạt động nhưng bỏ địa chỉ đăng ký, phát sinh giao dịch, sử dụng hóa đơn không hợp pháp hoặc có dấu hiệu trốn thuế vẫn phải được xử lý theo quy định.

Việc phân loại này nhằm bảo đảm hai yêu cầu: tháo gỡ cho doanh nghiệp thực sự không còn hoạt động nhưng không bỏ lọt trường hợp lợi dụng chính sách để trốn tránh nghĩa vụ.

Cục Thuế đang nghiên cứu hướng xử lý

Ông Nguyễn Đức Huy, Phó trưởng Ban Nghiệp vụ thuế, Cục Thuế, cho biết đối với những trường hợp thực tế đã ngừng hoạt động, không phát sinh doanh thu, hóa đơn và hoạt động sản xuất, kinh doanh, cơ quan thuế đang tiếp tục rà soát để nghiên cứu hướng xử lý phù hợp.

Cục Thuế dự kiến báo cáo cấp có thẩm quyền nhằm tìm giải pháp tháo gỡ cho nhóm doanh nghiệp này, vừa bảo đảm yêu cầu quản lý, vừa hạn chế những thủ tục không cần thiết đối với người nộp thuế.

Theo kế hoạch, chiến dịch “Làm sạch mã số thuế – Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh” được triển khai theo 3 giai đoạn.

Từ ngày 15/7 đến hết 31/10/2026, cơ quan thuế tập trung gửi thông báo, mời người nộp thuế làm việc, hướng dẫn xử lý hồ sơ đơn giản và giải quyết các hồ sơ tồn đọng từ một năm trở lên.

Từ tháng 11 đến cuối năm, ngành Thuế tập trung xử lý các hồ sơ khó, tồn đọng kéo dài và những hồ sơ có dấu hiệu rủi ro cao.

Cơ quan thuế cũng thông báo cho người nộp thuế về khả năng áp dụng biện pháp tạm dừng xuất cảnh nếu không thực hiện thủ tục chấm dứt mã số thuế; đồng thời công khai cán bộ trực tiếp xử lý hồ sơ và số điện thoại liên hệ để hỗ trợ doanh nghiệp, hộ kinh doanh.

Gỡ điểm nghẽn nhưng không tạo kẽ hở

Khó khăn lớn trong quá trình xử lý nằm ở những doanh nghiệp không còn hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục pháp lý, người đại diện thay đổi hoặc không còn liên hệ được, hồ sơ kế toán thất lạc, địa chỉ đăng ký không còn tồn tại và nghĩa vụ thuế kéo dài qua nhiều năm.

Theo chuyên gia, một số trường hợp xuất phát từ việc người đại diện cho rằng doanh nghiệp không kinh doanh, không có doanh thu thì không cần tiếp tục thực hiện nghĩa vụ về thuế và kế toán. Việc không hoàn tất thủ tục khiến hồ sơ bị tồn đọng và phát sinh thêm nghĩa vụ phải xử lý.

Do đó, cơ chế xử lý cần hướng tới việc không bỏ lọt hành vi trốn thuế, không tạo đặc quyền cho doanh nghiệp vi phạm, đồng thời tháo gỡ cho những doanh nghiệp đã thực sự ngừng hoạt động và không còn phát sinh giao dịch.

Nếu giải quyết được điểm nghẽn này, việc làm sạch mã số thuế sẽ không chỉ giúp cơ quan thuế quản lý dữ liệu chính xác hơn mà còn tạo điều kiện để các doanh nghiệp đã chấm dứt hoạt động thực tế hoàn tất thủ tục pháp lý.