EU vẫn muốn đàm phán để thay đổi mô hình kinh tế của ĐCSTQ, ông Greer phản đối

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho rằng châu Âu vẫn hy vọng thông qua đàm phán và hợp tác để thúc đẩy Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) thay đổi mô hình kinh tế phụ thuộc vào xuất khẩu; theo ông, điều này là “điên rồ”.

Chính quyền Tổng thống Donald Trump về cơ bản đã từ bỏ đường lối ngoại giao kinh tế kéo dài hàng chục năm qua, vốn tìm cách thuyết phục Bắc Kinh chuyển sang tiêu dùng trong nước và giảm phụ thuộc vào xuất khẩu. Chính quyền Trump cho rằng châu Âu không nên tiếp tục đặt hy vọng vào đối thoại, mà nên áp dụng các biện pháp bảo hộ thương mại tương tự Mỹ. Trong bối cảnh áp lực xuất khẩu của Trung Quốc gia tăng, EU, đặc biệt là Đức, cũng đang đối mặt với áp lực chính trị và công nghiệp ngày càng lớn.

Ông Greer nói với Axios trong một cuộc phỏng vấn trong tuần này rằng trong 25 năm qua, Mỹ đã cử những nhân tài giỏi nhất của mình tìm cách thuyết phục Trung Quốc chuyển từ mô hình hướng vào xuất khẩu sang mở rộng tiêu dùng trong nước, nhưng kết quả là tình hình ngày càng tồi tệ.

“Họ luôn nói: ‘Hãy tăng cường liên lạc, hãy nói chuyện nhiều hơn về tiết kiệm và đầu tư.’” Quan chức thương mại cấp cao nhất của chính quyền Tổng thống Trump nói: “Theo tôi, điều đó thật điên rồ”.

Ông Greer cho rằng nếu Mỹ tiếp tục đi theo cách tiếp cận này, tốc độ tăng trưởng kinh tế của Mỹ có thể rơi vào tình trạng trì trệ giống Canada, Anh và Đức. Tăng trưởng kinh tế của Đức năm 2025 gần như bằng 0, Canada tăng 1,7%, Anh tăng 1,3%, trong khi Mỹ tăng 2,1%. Mỹ là nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Kể từ nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Trump, Mỹ liên tục áp đặt các hàng rào thuế quan đối với một lượng lớn hàng hóa Trung Quốc. Chính quyền Tổng thống Joe Biden về cơ bản duy trì các mức thuế này, đồng thời tiếp tục nâng thuế đối với xe điện và một số sản phẩm khác của Trung Quốc. Trong nhiệm kỳ thứ hai, Tổng thống Trump chuẩn bị áp dụng các biện pháp cứng rắn hơn, nhấn mạnh việc bảo vệ Mỹ trước tác động từ mô hình kinh tế của Bắc Kinh.

Ông Greer nói rằng khi có người đề xuất Mỹ nên hợp tác với châu Âu, câu hỏi của ông là: Tại sao châu Âu không hành động?

“Đáng lẽ họ nên làm những điều giống như chúng tôi đang làm, chứ không phải ngược lại,” ông nói.

Áp lực xuất khẩu của Trung Quốc chuyển sang châu Âu

Năng lực sản xuất của Trung Quốc vượt xa nhu cầu trong nước, khiến một lượng lớn sản phẩm phải dựa vào thị trường nước ngoài để tiêu thụ. Trong một số ngành, trợ cấp của chính quyền ĐCSTQ cũng tạo ra lợi thế về giá mang tính nhân tạo cho hàng xuất khẩu Trung Quốc.

Làn sóng xuất khẩu này đang gây sức ép lên ngành ô tô, máy móc cao cấp và sản xuất công nghiệp của châu Âu, đặc biệt là Đức, tạo ra một tình trạng tương tự “cú sốc Trung Quốc” mà Mỹ từng trải qua.

Sau khi Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) năm 2001, xuất khẩu của nước này nhanh chóng mở rộng, từng gây tổn hại nghiêm trọng đến một bộ phận ngành sản xuất và cộng đồng tại Mỹ cũng như các quốc gia khác. Hiện nay, các doanh nghiệp Trung Quốc không chỉ cạnh tranh ở thị trường sản phẩm cấp thấp mà còn bắt đầu thâm nhập vào các lĩnh vực ô tô, thiết bị máy móc và sản xuất công nghệ cao vốn là thế mạnh của châu Âu.

Các số liệu cho thấy áp lực mà châu Âu đang chịu ngày càng gia tăng.

1. Năm 2025, lần đầu tiên EU nhập khẩu hơn 1 triệu ô tô từ Trung Quốc, tăng khoảng 30% so với năm 2024.
2. Thâm hụt thương mại của EU với Trung Quốc đang tăng với tốc độ khoảng 1,15 tỷ USD mỗi ngày. Ngay cả các quan chức cấp cao EU cũng nói tình trạng này “rõ ràng là không bền vững”.
3. Trong chưa đầy một năm, Đức đã chuyển từ thặng dư 900 triệu USD sang thâm hụt 600 triệu USD trong thương mại máy móc cao cấp và thiết bị nhà máy với Trung Quốc. Sự thay đổi này cho thấy Trung Quốc không chỉ chiếm lĩnh thị trường cấp thấp của châu Âu mà còn bắt đầu giành lợi thế trong lĩnh vực thiết bị công nghiệp cao cấp vốn là một trong những ngành có sức cạnh tranh nhất của Đức.

Trong quá khứ, Bắc Kinh thường giảm nhẹ vấn đề thâm hụt thương mại khổng lồ với châu Âu khi xuất hiện trước công chúng, cho rằng đây là kết quả tự nhiên của nhu cầu lớn tại thị trường châu Âu đối với hàng hóa Trung Quốc.

EU bắt đầu phản công nhưng vẫn chưa quyết định sẽ đi xa đến đâu

EU đã đặt tháng 10 là thời hạn cuối cho các cuộc đàm phán thương mại EU-Trung Quốc, yêu cầu đạt được “những kết quả thiết thực”. Lịch trình này phù hợp với sự ủy quyền mà các lãnh đạo EU trao cho Ủy ban châu Âu hồi tháng 6, theo đó vào mùa thu sẽ xây dựng các công cụ mới để ứng phó với mối quan hệ song phương hiện đang mất cân bằng.

Cho đến nay, EU đã áp thuế đối với xe điện Trung Quốc, đồng thời đưa ra các biện pháp hạn chế mới trong các lĩnh vực như thép và thiết bị y tế. Các quan chức châu Âu cũng đang cân nhắc thiết lập cơ chế thuế quan hoặc hạn ngạch nhập khẩu nhanh hơn, có thể có chức năng tương tự Điều 301 của Mỹ, vốn cung cấp một công cụ thương mại đơn phương cho Washington.

Một tín hiệu chính trị đáng chú ý là Volkswagen, tập đoàn từng phản đối EU áp thuế đối với xe điện Trung Quốc cách đây hai năm, nay lại kêu gọi châu Âu nhanh chóng hơn trong việc thực hiện các biện pháp bảo vệ ngành công nghiệp trong nước.

“Chúng ta không còn thời gian để lãng phí,” CEO Volkswagen Oliver Blume nói với các nhà đầu tư hồi tháng trước. Ông dự đoán các nhà hoạch định chính sách châu Âu sẽ hành động trong năm nay. Volkswagen là nhà sản xuất ô tô lớn nhất Đức.

Tuy nhiên, việc châu Âu có sẵn sàng thiết lập các hàng rào thương mại trên diện rộng giống Mỹ hay không vẫn chưa rõ ràng.

Cựu Ủy viên Thương mại EU Cecilia Malmström nói với Axios: “Chỉ đơn giản dùng mức thuế cao để đánh Trung Quốc — đó không phải phong cách của châu Âu”.

Tuy nhiên, bà cũng thừa nhận rằng “cú sốc Trung Quốc” đang ngày càng mang tính quốc tế hóa.

Cựu Đại diện Thương mại Mỹ dưới thời Tổng thống Barack Obama, ông Michael Froman, gần đây cũng cảnh báo rằng khả năng thế giới hấp thụ lượng công suất dư thừa của Trung Quốc “đang tiến gần đến giới hạn”. Xuất khẩu của Trung Quốc tiếp tục gia tăng và cuối cùng có thể châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu tiếp theo.

Ông cho rằng Mỹ nên xây dựng một liên minh gồm các quốc gia có cùng quan điểm, cùng gây sức ép lên Bắc Kinh để thúc đẩy Trung Quốc tái cân bằng nền kinh tế.