Mỹ–Trung gia hạn lệnh tạm ngừng thu phí cảng trước cuộc gặp Trump–Tập

Mỹ và Trung Quốc gia hạn thêm hai tháng lệnh tạm ngừng thu phí cảng đối với tàu của nhau, kéo dài đến tháng 1/2027. Trước cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình tại Thâm Quyến, giới chức Mỹ đang thúc ép Bắc Kinh thực hiện các cam kết mua nông sản và cung cấp đất hiếm.

Lệnh tạm ngừng của Washington có hiệu lực từ hôm thứ Hai (9/11). Bắc Kinh công bố biện pháp tương tự ngay trong ngày.

Các khoản phí này bắt nguồn từ cuộc cạnh tranh quanh vị thế thống trị của Trung Quốc trong ngành đóng tàu toàn cầu. Theo biểu phí do Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) đặt ra vào tháng 4/2025, tàu do Trung Quốc sở hữu hoặc vận hành phải trả 50 USD cho mỗi tấn trọng tải tịnh trong mỗi chuyến đến Mỹ. Tàu đóng tại Trung Quốc phải trả 18 USD cho mỗi tấn trọng tải tịnh hoặc 120 USD cho mỗi container, tùy theo mức nào cao hơn.

Bắc Kinh trả đũa bằng cách áp mức phí 400 nhân dân tệ (56 USD) trên mỗi tấn trọng tải tịnh đối với các tàu có liên quan đến Mỹ. Bắc Kinh cũng áp đặt biện pháp trừng phạt đối với 5 công ty con tại Mỹ của hãng đóng tàu Hàn Quốc Hanwha Ocean, trong đó có xưởng đóng tàu Hanwha Philly Shipyard ở bang Pennsylvania. Bắc Kinh cáo buộc các công ty này đã hỗ trợ cuộc điều tra mà Washington dựa vào để đặt ra các khoản phí.

Thông báo của USTR đăng trên Công báo Liên bang cho biết đợt tạm ngừng của Washington nay kéo dài tới 23h59 (giờ miền Đông nước Mỹ) ngày 9/1/2027. Phía Trung Quốc cũng tiếp tục hoãn thu phí cảng và tạm ngừng các biện pháp trừng phạt đối với Hanwha thêm hai tháng.

Việc tạm ngừng thu phí cảng chỉ là một phần trong đợt gia hạn hai tháng đối với thỏa thuận đình chiến thương mại mà ông Trump và ông Tập đạt được tại Busan, Hàn Quốc, hồi tháng 10/2025. Lần gia hạn này ngắn hơn nhiều so với đợt tạm ngừng một năm ban đầu. Giới chức Mỹ đang thúc ép chính quyền cộng sản Trung Quốc thực hiện các cam kết mua nông sản và cung cấp đất hiếm đã đưa ra tại Busan. Nếu hai bên không có động thái mới, các biện pháp này sẽ áp dụng trở lại vào tháng 1.

Hai nhà lãnh đạo dự kiến gặp nhau tại Hội nghị cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC) ở Thâm Quyến, Trung Quốc, trong hai ngày 18–19/11. Nếu diễn ra, đây sẽ là cuộc gặp thứ ba giữa họ trong năm nay.

Hồi tháng 9, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết việc gia hạn hai tháng sẽ “cho chúng ta thêm thời gian để xem có thể làm được gì trên mặt trận kinh tế”, và nói thêm rằng “có một số hạng mục phía Trung Quốc thực hiện chưa được hoàn hảo”. Ông cho hay Bắc Kinh vẫn duy trì việc mua đậu nành nhưng chậm tiến độ với các mặt hàng nông sản Mỹ khác.

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer thì nói thẳng hơn.

“Trung Quốc đã tạo ra sự bất ổn này. Họ đã hạn chế xuất khẩu đất hiếm. Họ đã kiểm soát mặt hàng này. Chúng tôi đang theo dõi họ,” ông nói với kênh Bloomberg TV hồi tháng 9. Ông cho rằng, ở thời điểm này, khẳng định hai bên hoàn toàn tin tưởng nhau là “hơi ngây thơ”.

Những gì Bắc Kinh tạm hoãn

Các bước Bắc Kinh công bố hôm 9/11 chỉ tạm ngừng các biện pháp, không bãi bỏ. Ủy ban Thuế quan Quốc vụ viện Trung Quốc cho biết mức thuế bổ sung 24% đánh vào hàng hóa Mỹ sẽ tiếp tục được tạm ngừng thêm hai tháng, còn mức thuế 10% vẫn giữ nguyên.

Bộ Thương mại và Tổng cục Hải quan Trung Quốc tiếp tục tạm ngừng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu trên diện rộng đối với đất hiếm và một số vật liệu khác đến ngày 10/1/2027. Bắc Kinh công bố các biện pháp này vào tháng 10/2025, 3 tuần trước cuộc gặp ở Busan. Hạ nghị sĩ John Moolenaar (Cộng hòa, bang Michigan), Chủ tịch Ủy ban Đặc biệt về Trung Quốc của Hạ viện, từng gọi các biện pháp kiểm soát đất hiếm của Trung Quốc là “khẩu súng đã lên đạn chĩa vào nền kinh tế của chúng ta”.

Yêu cầu cấp phép mà Bắc Kinh áp dụng từ tháng 4/2025 đối với việc xuất khẩu 7 loại đất hiếm trung bình và nặng, trong đó có dysprosi và terbi, vẫn được duy trì trong đợt tạm ngừng này.

Bộ Thương mại Trung Quốc cũng tiếp tục hoãn áp dụng các biện pháp đối với 16 thực thể Mỹ nằm trong danh sách kiểm soát xuất khẩu và 11 công ty Mỹ nằm trong danh sách thực thể không đáng tin cậy.

Các bước tương ứng của Washington

Hôm 9/11, Cục Công nghiệp và An ninh (BIS) thuộc Bộ Thương mại Mỹ đăng trên Công báo Liên bang một quy định tiếp tục hoãn “Quy tắc công ty liên kết” đến ngày 10/1/2027. Quy tắc này được ban hành vào tháng 9/2025. Nếu có hiệu lực, nó sẽ mở rộng các hạn chế xuất khẩu sang cả những công ty có ít nhất 50% vốn thuộc sở hữu của các doanh nghiệp nằm trong danh sách đen.

USTR cũng gia hạn thêm hai tháng 178 trường hợp miễn trừ thuế quan Mục 301 đối với hàng hóa Trung Quốc.

Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 cho phép USTR áp biện pháp đối với các hoạt động thương mại của nước ngoài mà cơ quan này cho là không công bằng. Hồi tháng 7, USTR đã dựa vào điều khoản này để áp thuế 12,5% lên phần lớn hàng hóa Trung Quốc, trong khuôn khổ một biện pháp chống lao động cưỡng bức nhắm vào 60 nền kinh tế.

Căng thẳng trước cuộc gặp ở Thâm Quyến

Trong cuộc gọi video hôm thứ Sáu (6/11), ông Bessent và ông Greer một lần nữa gây sức ép với Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong về việc thực hiện các cam kết mua nông sản và cung cấp đất hiếm. Thông cáo của Bộ Tài chính Mỹ cho biết ông Bessent nhấn mạnh việc Trung Quốc cần thực hiện “đầy đủ và ngay lập tức” các cam kết đưa ra tại Busan. Trong thông cáo riêng, văn phòng của ông Greer nói chính quyền Mỹ sẽ tiếp tục “giám sát việc tuân thủ các cam kết trước đây”.

Một ngày trước cuộc gọi, Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết việc mua thêm nông sản Mỹ phụ thuộc vào việc thực hiện một thỏa thuận cắt giảm thuế quan có đi có lại. Nhà Trắng đã không nêu điều kiện này khi thông báo hồi tháng 5 rằng Bắc Kinh sẽ mua ít nhất 17 tỷ USD nông sản Mỹ mỗi năm.

Bắc Kinh phản bác trong cuộc gọi. Hãng thông tấn nhà nước Tân Hoa Xã đưa tin phía Trung Quốc bày tỏ “quan ngại nghiêm trọng” về các biện pháp hạn chế kinh tế, thương mại mà Mỹ áp lên Trung Quốc thời gian gần đây.

Bắc Kinh cũng để ngỏ khả năng trả đũa. Văn phòng Ủy ban Thuế quan cho biết Trung Quốc đã ghi nhận việc Mỹ nhiều lần tuyên bố sẽ sử dụng thuế quan theo Mục 301 thay thế các mức thuế khẩn cấp bị Tòa án Tối cao bác bỏ hồi tháng 2.

“Trung Quốc sẽ tiếp tục theo dõi sát các biện pháp tiếp theo của Mỹ và điều chỉnh các biện pháp đối phó thuế quan liên quan tùy theo tình hình,” văn phòng này cho biết.

Đây không phải lần đầu Trung Quốc không thực hiện đủ cam kết thương mại. Theo Thỏa thuận Giai đoạn Một mà ông Trump ký vào tháng 1/2020, Trung Quốc hứa mua thêm 200 tỷ USD hàng hóa và dịch vụ Mỹ trong hai năm. Số liệu của Viện Kinh tế Quốc tế Peterson cho thấy Trung Quốc không thực hiện được bất kỳ khoản mua bổ sung nào trong cam kết đó. Bắc Kinh cũng từng ngừng mua đậu nành Mỹ trong các đợt tranh chấp thương mại năm 2018 và đầu năm 2025.

Khi thỏa thuận đình chiến Busan vừa đạt được, ông Moolenaar nói thành công của thỏa thuận rốt cuộc sẽ được đo bằng việc “liệu Trung Quốc giữ lời hứa hay lại nói dối và gian lận như thường lệ”.

Xem thêm: