Thiếu hụt nhiên liệu, các hãng hàng không buộc phải cắt giảm chuyến bay và tăng giá vé

Trong bối cảnh xung đột Trung Đông kéo dài, nguồn cung nhiên liệu hàng không tại một số quốc gia ngày càng căng thẳng. Nhiều hãng hàng không ở châu Á đã phải cắt giảm chuyến bay, nạp thêm nhiên liệu tại sân bay trong nước và bổ sung điểm dừng tiếp nhiên liệu trên các đường bay dài. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng những biện pháp này chỉ mang tính tạm thời, không giải quyết được gốc rễ vấn đề.

Khác với các cuộc khủng hoảng dầu mỏ trước đây chủ yếu khiến giá tăng, việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz đã làm gián đoạn nguồn cung thực tế, ảnh hưởng tới gần 20% lượng nhiên liệu hàng không vận chuyển bằng đường biển trên toàn cầu (được nhập từ các nhà máy lọc dầu khu vực Vịnh Ba Tư).

Bên cạnh đó, các trung tâm lọc dầu lớn tại châu Á như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và Singapore phụ thuộc lớn vào dầu thô Trung Đông đi qua eo biển Hormuz để sản xuất nhiên liệu hàng không. Khi tuyến vận tải này bị gián đoạn, nguồn cung dầu thô bị cắt đứt, kéo theo sản lượng nhiên liệu tại châu Á cũng giảm theo.

Điều này buộc chính phủ, hãng hàng không và sân bay các nước phải tính đến việc phân phối nhiên liệu theo hạn mức. Các hãng bay châu Âu cũng đang chuẩn bị áp dụng những biện pháp tương tự để đối phó với tình hình hiện tại.

Ông Shukor Yusof, nhà sáng lập công ty tư vấn hàng không Endau Analytics, nói với Reuters: “Qua trao đổi với các hãng hàng không, tôi nhận thấy họ rất lo ngại về tương lai. Không ai biết chiến tranh sẽ kéo dài bao lâu, cũng không rõ khi nào chuỗi cung ứng và nguồn nguyên liệu từ khu vực Vịnh Ba Tư mới được khôi phục”.

Khủng hoảng phân bổ nhiên liệu và cắt giảm chuyến bay

Các nhà phân tích cho biết, do Mỹ có nguồn cung nội địa dồi dào, khu vực chịu rủi ro lớn nhất sẽ là châu Á, châu Âu và châu Phi. Trong đó, các thị trường thu nhập thấp và phụ thuộc nhập khẩu như Việt Nam, Myanmar và Pakistan sẽ chịu tác động đầu tiên.

Trước đây, tình trạng thiếu nhiên liệu tạm thời tại sân bay do gián đoạn vận chuyển hoặc ô nhiễm nhiên liệu thường chỉ dẫn đến việc phân bổ theo hạn mức, chứ không phải cạn kiệt hoàn toàn. Các hãng hàng không thường ứng phó bằng cách nạp thêm nhiên liệu tại sân bay gốc (fuel tankering), tăng điểm dừng tiếp nhiên liệu trên các đường bay dài hoặc giảm tải hàng hóa. Một biện pháp trực tiếp hơn là cắt giảm chuyến bay.

Giám đốc điều hành hãng hàng không Ryanair, ông Michael O’Leary, tuần trước bày tỏ lo ngại xung đột Trung Đông khó sớm kết thúc: “Nếu trong các tháng 6, 7 hoặc 8 có 10%–20% nguồn cung nhiên liệu bị gián đoạn, chúng tôi và các hãng khác sẽ phải tính đến việc hủy chuyến hoặc giảm công suất”.

Theo Cục Hàng không Việt Nam, Vietnam Airlines đã cắt giảm 23 chuyến bay nội địa mỗi tuần để tiết kiệm nhiên liệu, bao gồm các chặng Hà Nội – TP.HCM, Đà Nẵng… Giá vé dự kiến tăng 15%–25%, thậm chí có thể tăng tới 70%. Hành khách được khuyến nghị đặt vé sớm và linh hoạt kế hoạch di chuyển.

Hiện Vietnam Airlines, AirAsia X (Malaysia), Batik Air Malaysia và Air India đều đang đánh giá lại lịch bay và chiến lược vận hành.

AirAsia X – hãng hàng không giá rẻ đường dài hàng đầu châu Á – đã giảm công suất trên nhiều tuyến nội địa và quốc tế, đồng thời áp dụng phụ thu nhiên liệu, có thể lên tới 30 USD mỗi chặng bay tới Melbourne hoặc Sydney.

Giám đốc điều hành Bo Lingam cho biết hãng đang nạp thêm nhiên liệu tại Malaysia trước khi bay đến Việt Nam. Ông giải thích: “Không phải Việt Nam không cung cấp nhiên liệu, mà là họ đang áp dụng hạn mức phân bổ”.

Batik Air Malaysia đã cắt giảm 36% công suất nội địa, có thể ảnh hưởng tới du lịch trong nước, dù các tuyến chính như Kuala Lumpur, Penang và Langkawi vẫn duy trì hoạt động cơ bản.

Trong khi đó, Air India phải cho các chuyến bay từ Yangon về New Delhi dừng tại Kolkata để tiếp nhiên liệu do sân bay Yangon thiếu nhiên liệu.

Các chuyến bay từ New Delhi tới Đông Nam Á và Úc cũng phải thêm điểm dừng tiếp nhiên liệu, khiến chi phí tăng và thời gian bay kéo dài thêm 1–2 giờ. Hành khách được khuyến nghị dành thêm thời gian dự phòng cho hành trình.

Ở các khu vực khác, các hãng như Emirates và Qatar Airways bị ảnh hưởng trực tiếp bởi chiến sự, khiến công suất thấp hơn nhiều so với bình thường. Tại châu Đại Dương, sân bay quốc tế Tahiti đã giới hạn lượng nhiên liệu nạp cho các chuyến bay quốc tế ở mức tối thiểu cần thiết.

Chính quyền Pakistan khuyến nghị phi công nạp thêm nhiên liệu từ sân bay nước ngoài, tuy nhiên cách làm này tốn kém vì máy bay mang thêm nhiên liệu sẽ tiêu thụ nhiều hơn.

Nhu cầu suy giảm không đủ bù đắp, giá dầu tăng mạnh

Các nhà phân tích cho biết, dù số chuyến bay giảm, nhu cầu đi lại vẫn chưa giảm đủ để bù đắp thiếu hụt nguồn cung nhiên liệu. Reuters ước tính kể từ khi xung đột Trung Đông bùng phát, khu vực châu Á – Thái Bình Dương mỗi ngày có ít nhất 400.000 thùng nhiên liệu hàng không bị ảnh hưởng.

Ông Alex Yap, chuyên gia phân tích cao cấp của Energy Aspects, nhận định: “Không có cách đơn giản nào để bù đắp phần sản lượng bị mất, đặc biệt khi các nhà máy lọc dầu giảm sản lượng khiến nguồn cung tại châu Á ngày càng thắt chặt”.

Giới trong ngành ước tính việc hủy chuyến chỉ làm nhu cầu dầu tại châu Á trong tháng 4 giảm khoảng 50.000–100.000 thùng/ngày, cho thấy có thể sẽ cần cắt giảm công suất mạnh hơn nữa.

Ông Ellis Taylor, biên tập viên khu vực châu Á của hãng dữ liệu hàng không Cirium, cảnh báo: “Dù nhu cầu đi lại hiện vẫn khá ổn định, nhưng đây mới chỉ là giai đoạn đầu của chu kỳ cắt giảm chuyến bay. Giá dầu tăng cao và nguy cơ suy thoái kinh tế có thể gián tiếp làm giảm nhu cầu du lịch trong nửa cuối năm.”

Trong một báo cáo, nhà phân tích Michael Linenberg của Deutsche Bank cho biết chiến tranh có thể buộc các hãng hàng không toàn cầu phải cho dừng hoạt động hàng nghìn máy bay, và những hãng có tình hình tài chính yếu có nguy cơ phải đóng cửa.