Tòa án Tối cao Panama sẽ ra phán quyết về tranh chấp quyền vận hành cảng của Lý Gia Thành

Tòa án Tối cao Panama dự kiến sẽ sớm đưa ra phán quyết về việc liệu Tập đoàn Trường Giang Hòa Ký có trụ sở tại Hồng Kông (CK Hutchison, gọi tắt là Trường Hòa), thuộc sở hữu của tỷ phú Lý Gia Thành, có được tiếp tục vận hành các cảng nằm ở hai đầu Kênh đào Panama hay không. Phán quyết này được đánh giá là có tác động địa chính trị rất lớn.

Vụ việc bắt nguồn từ cáo buộc của Tổng kiểm toán Panama cùng một luật sư tư nhân, cho rằng Trường Hòa vi phạm Hiến pháp, gây tổn hại đến lợi ích quốc gia và người nộp thuế Panama, đồng thời khiến chính phủ thất thu tới 1,3 tỷ USD.

Tòa án có thể ra quyết định xử phạt nhưng vẫn cho phép Trường Hòa tiếp tục hoạt động, hoặc cũng có thể ngay lập tức thu hồi quyền vận hành đã cấp cho tập đoàn này. Nếu quyền vận hành bị thu hồi, Chính phủ Panama sẽ phải nhanh chóng bố trí cơ chế quản lý tạm thời nhằm tránh gián đoạn hoạt động của các cảng.

Vào cuối thập niên 1990, Trường Hòa đã vượt qua nhiều đối thủ khác, trong đó có tập đoàn Bechtel của Mỹ, để giành được quyền nhượng quyền vận hành hai cảng tại Kênh đào Panama trong thời hạn 25 năm, và đến năm 2021 đã gia hạn hợp đồng đến năm 2046.

Tuy nhiên, thỏa thuận này trong thời gian dài đã vấp phải nhiều chỉ trích trong nước Panama, đặc biệt sau khi gia hạn hợp đồng, dẫn đến hàng loạt vụ kiện tụng.

Bộ trưởng Tài chính Panama, ông Felipe Chapman, trong cuộc phỏng vấn với Wall Street Journal, cho biết: “Trong vài thập kỷ qua, mối quan hệ giữa Trường Hòa và xã hội Panama luôn rất căng thẳng và khó khăn”.

Ông cùng nhiều quan chức cấp cao khác của chính phủ cho biết, nếu Tòa án Tối cao phán quyết thu hồi giấy phép, chính phủ đã sẵn sàng tiếp quản và duy trì hoạt động của các cảng, đồng thời thiết kế lại điều kiện đấu thầu, tách riêng quyền vận hành hai cảng để bán đấu giá nhằm tối đa hóa lợi ích.

Tổng thống Panama José Raúl Mulino tuyên bố ông sẽ chờ đợi và tuân thủ phán quyết của tòa án, nhưng cá nhân ông cho rằng việc duy trì hiện trạng là không khả thi.

Sau khi Tổng kiểm toán đệ đơn kiện lên Tòa án Tối cao vào tháng 7 năm 2025, Tổng thống Mulino từng nói: “Ở thời điểm hiện tại, tôi cho rằng hợp đồng cảng của Panama sẽ không còn hiệu lực, dù có được sửa đổi hay không”.

Quyền vận hành cảng Panama phản ánh cuộc cạnh tranh Mỹ – Trung tại Mỹ Latinh

Vụ việc này cũng được xem là một phần trong cuộc cạnh tranh ảnh hưởng giữa Mỹ và Trung Quốc tại khu vực Mỹ Latinh. Chính quyền Trump bày tỏ mong muốn “giành lại” quyền kiểm soát Kênh đào Panama, trong khi Bắc Kinh phản đối việc bán các cảng này cho các tập đoàn do Mỹ dẫn đầu. Đồng thời, giới chính trị và xã hội Panama cũng tỏ ra cảnh giác trước mối quan hệ giữa Trường Hòa và Bắc Kinh.

Một nguồn tin thân cận với Trường Hòa nói với Wall Street Journal rằng họ cho rằng vụ kiện mang động cơ chính trị và nếu thua kiện sẽ khởi kiện ra trọng tài quốc tế. Bộ Ngoại giao Trung Quốc cảnh báo rằng nếu Trường Hòa mất quyền vận hành cảng, Bắc Kinh có thể sẽ tiến hành các biện pháp trả đũa.

Theo Wall Street Journal, một nguồn tin cho biết sau cuộc tấn công bất ngờ của quân đội Mỹ vào Venezuela, Bắc Kinh đang thành lập một tổ công tác đặc biệt về Mỹ Latinh nhằm nghiên cứu cách bảo vệ lợi ích của Trung Quốc tại khu vực này.

Dưới áp lực từ Mỹ, vào năm 2025 Trường Hòa đã đồng ý bán hơn 40 cảng trên toàn cầu với giá 23 tỷ USD cho tập đoàn BlackRock của Mỹ và hãng vận tải biển MSC (Công ty Vận tải biển Địa Trung Hải), trong đó có 2 cảng tại Panama.

Tuy nhiên, Bắc Kinh phản đối thương vụ này, yêu cầu tập đoàn vận tải biển quốc doanh Trung Quốc COSCO tham gia và nắm quyền sở hữu chi phối cùng quyền phủ quyết, khiến giao dịch rơi vào bế tắc.

Bài báo cho biết Chính phủ Panama đã rất sửng sốt trước tiến triển mới nhất của các cuộc đàm phán, bởi giấy phép do Panama cấp không cho phép doanh nghiệp nhà nước nước ngoài tham gia. Các quan chức cho hay cả quan chức Chính phủ Trung Quốc lẫn lãnh đạo Trường Hòa đều không liên hệ với Chính phủ Panama để cung cấp thông tin hay xin sự chấp thuận.

Một cựu quan chức Panama cho biết, trong thời gian dài nước này đã không hài lòng với các điều khoản giao dịch của Trường Hòa, và những lời phàn nàn của Tổng thống Mỹ Donald Trump chỉ làm gia tăng thêm một tranh chấp vốn đã tồn tại từ lâu.