2 nguyên nhân chính gây tăng mỡ máu sau Tết và các giải pháp

Ảnh minh họa: Shutterstock

Những ngày đầu năm, nhiều người đi kiểm tra sức khỏe định kỳ ghi nhận một thực tế: đường huyết có thể ổn định, huyết áp không thay đổi nhiều, nhưng triglyceride – một thành phần của mỡ máu – lại tăng rõ rệt, thậm chí gấp đôi so với trước đó. Vậy giải pháp cho vấn đề này là gì?

4 cách hạ mỡ máu không dùng thuốc statin

Ảnh minh họa: Shutterstock

Triglyceride là gì

Triglyceride là dạng chất béo lưu hành trong máu, được tạo ra từ lượng năng lượng dư thừa sau ăn. Khi cơ thể không sử dụng hết calo nạp vào, gan sẽ chuyển phần dư thành triglyceride để dự trữ trong mô mỡ. Khi cần, cơ thể huy động nguồn này để tạo năng lượng.

Khác với cholesterol – thành phần tham gia cấu trúc màng tế bào và tổng hợp hormone – triglyceride chủ yếu phản ánh tình trạng dư thừa năng lượng.

Xét nghiệm triglyceride thường được thực hiện khi người bệnh nhịn ăn từ 10–14 giờ để đảm bảo độ chính xác.

Tết và sự “bùng phát” triglyceride

Thừa năng lượng trong thời gian ngắn

Mâm cỗ ngày Tết thường nhiều thịt, thực phẩm chiên rán, bánh chưng, bánh tét, mứt ngọt, nước giải khát có đường. Lượng tinh bột và đường cao khiến gan tăng tổng hợp triglyceride. Nếu hoạt động thể lực giảm trong cùng thời gian, lượng mỡ máu càng dễ tăng nhanh.

Ngay cả người đang điều trị đái tháo đường, nếu ăn uống mất kiểm soát vài tuần, chỉ số triglyceride vẫn có thể biến động mạnh dù đường huyết không tăng đáng kể.

Rượu bia là yếu tố thúc đẩy

Rượu kích thích gan sản xuất triglyceride và làm giảm khả năng chuyển hóa chúng. Bia, rượu vang hay rượu mạnh đều có tác động tương tự. Ở người có cơ địa nhạy cảm, mức tăng có thể xuất hiện chỉ sau thời gian ngắn sử dụng.

Khi nào được xem là tăng triglyceride?

Dưới 150 mg/dL (1,7 mmol/L): bình thường
150–199 mg/dL: giáp ranh cao
200–499 mg/dL: cao
Từ 500 mg/dL trở lên: rất cao

Mức rất cao không chỉ liên quan bệnh tim mạch mà còn làm tăng nguy cơ viêm tụy cấp.

Triglyceride tăng kéo dài góp phần thúc đẩy xơ vữa động mạch, từ đó làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Ngoài ra, chỉ số này thường đi kèm các tình trạng như béo phì, hội chứng chuyển hóa, đái tháo đường kiểm soát kém hoặc suy giáp.

Một số thuốc điều trị cũng có thể làm triglyceride tăng, bao gồm thuốc lợi tiểu, corticosteroid, estrogen/progestin, thuốc chẹn beta và một số thuốc ức chế miễn dịch.

3 giải pháp kiểm soát triglyceride sau Tết

1. Điều chỉnh chế độ ăn theo hướng giảm năng lượng dư thừa

Trọng tâm là cắt giảm nguồn làm tăng tổng hợp triglyceride tại gan.

Giảm đường, nước ngọt, bánh kẹo, thực phẩm từ bột mì trắng.
Hạn chế tinh bột nhanh hấp thu như xôi, bánh chưng, bánh tét ăn liên tục nhiều ngày.
Giảm mỡ động vật, nội tạng, món chiên rán.
Tăng rau xanh, chất xơ, đạm nạc; ưu tiên cá biển giàu omega-3.

Việc điều chỉnh khẩu phần trong 2–4 tuần có thể giúp chỉ số cải thiện rõ rệt nếu nguyên nhân chủ yếu do ăn uống.

2. Tăng tiêu hao năng lượng và kiểm soát cân nặng

Triglyceride phản ánh sự dư thừa calo. Khi mức tiêu hao tăng lên, lượng mỡ dự trữ sẽ giảm dần.

Duy trì vận động ít nhất 30 phút/ngày, 5 ngày/tuần (đi bộ nhanh, đạp xe, bơi, tập kháng lực).
Tránh ngồi lâu, tăng hoạt động thể lực trong sinh hoạt hằng ngày.
Giảm 5–10% cân nặng nếu thừa cân có thể làm giảm đáng kể triglyceride.

Vận động đều đặn còn giúp cải thiện độ nhạy insulin và giảm nguy cơ tim mạch đi kèm.