Bệnh tim mạch: Sát thủ số 1 đối với sức khỏe phụ nữ

Phụ nữ sợ căn bệnh nào nhất? Nhiều phụ nữ sẽ nghĩ ngay đến ung thư vú. Tuy nhiên, căn bệnh thực sự cướp đi sinh mạng của nhiều phụ nữ nhất lại là một “sát thủ thầm lặng” khác – bệnh tim mạch – vốn thường không gây bất kỳ cảm giác nào trong cuộc sống hằng ngày.

Vào tháng 11/2025, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) tuyên bố bãi bỏ cảnh báo mức cao nhất “hộp đen” đã được áp dụng hơn 20 năm đối với liệu pháp hormone trong thời kỳ mãn kinh, đồng thời thừa nhận rằng những rủi ro trước đây đã bị phóng đại. Sự thay đổi chính sách này đã một lần nữa đưa mối liên hệ giữa “hormone” và “sức khỏe tim mạch của phụ nữ” trở thành tâm điểm chú ý trên toàn cầu.

Bác sĩ Ngô Gia Hồng, Giám đốc Phòng khám Hồng Hinh, trong cuốn sách “Đừng sợ hormone, chìa khóa giúp bạn chống lão hóa và phòng ngừa bệnh tật” chỉ ra rằng bệnh tim mạch mới là sát thủ thực sự đối với sức khỏe phụ nữ, còn nỗi sợ hormone có thể khiến vô số phụ nữ bỏ lỡ cơ hội bảo vệ chính mình.

Bệnh tim mạch gây tử vong – sát thủ số một đối với sức khỏe phụ nữ

Nhiều phụ nữ chỉ cần nghe đến ung thư vú là hoảng sợ, lo mình mắc bệnh. Thế nhưng khi biết mình bị huyết áp cao, đường huyết cao, mỡ máu cao, tỷ lệ mỡ cơ thể cao hay vòng eo quá lớn thì dường như lại không quá lo lắng, như thể đó không phải vấn đề nghiêm trọng.

Tuy nhiên, bác sĩ Ngô Gia Hồng nhấn mạnh rằng những yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh tim mạch này mới là điều phụ nữ cần quan tâm và theo dõi sát sao hơn. Bởi bệnh tim mạch mới là sát thủ thực sự đối với sức khỏe phụ nữ.

Hãy nhìn vào số liệu của các nước phương Tây. Các nghiên cứu cho thấy bệnh tim mạch là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở phụ nữ, chiếm gần một nửa tổng số ca tử vong.

Tại Hoa Kỳ, số phụ nữ tử vong vì bệnh tim mạch cao gấp 6 lần số người tử vong vì ung thư vú. Vì vậy, nói rằng bệnh tim mạch mới là sát thủ sức khỏe thực sự của phụ nữ hoàn toàn không hề quá lời.

Trên thực tế, không chỉ các nước phương Tây mà Đài Loan cũng vậy. Chỉ cần nhìn vào số liệu thống kê thực tế của Đài Loan là có thể thấy rất rõ. Trong bảng xếp hạng 10 nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở phụ nữ năm 2022, có tới 3 nguyên nhân liên quan đến bệnh tim mạch, bao gồm:

• Cứ 100.000 dân thì có 86,1 người tử vong do bệnh tim.
• Cứ 100.000 dân thì có 44,8 người tử vong do bệnh mạch máu não.
• Cứ 100.000 dân thì có 37,3 người tử vong do bệnh tăng huyết áp.

Cộng 3 con số này lại, cứ 100.000 dân thì có 168,2 người tử vong vì 3 loại bệnh tim mạch trên.

Tiếp theo, hãy xem 3 loại ung thư đặc trưng ở phụ nữ trong số 10 nguyên nhân tử vong do ung thư hàng đầu, gồm ung thư vú, ung thư buồng trứng và ung thư tử cung.

• Cứ 100.000 dân thì có 24,1 người tử vong do ung thư vú.
• Cứ 100.000 dân thì có 6,5 người tử vong do ung thư buồng trứng.
• Cứ 100.000 dân thì có 5,2 người tử vong do ung thư cổ tử cung và ung thư tử cung.

Cộng 3 số liệu này lại thì cứ 100.000 dân có 35,8 người tử vong do 3 loại ung thư ở phụ nữ.

So sánh hai nhóm số liệu cho thấy số phụ nữ tử vong vì bệnh tim mạch nhiều gấp 4,7 lần số tử vong do ba loại ung thư này. Ngay cả khi cộng tổng số ca tử vong do 10 loại ung thư hàng đầu ở phụ nữ thì cũng chỉ có 142 người trên mỗi 100.000 dân, vẫn thấp hơn tổng số người tử vong vì 3 bệnh tim mạch kể trên.

Do đó, nếu nói kẻ thù lớn nhất đối với sức khỏe phụ nữ, hay “sát thủ thầm lặng” đáng sợ nhất chính là bệnh tim mạch thì hoàn toàn không sai. Chỉ nhìn vào các số liệu cũng đã đủ rõ ràng.

Bác sĩ Ngô Gia Hồng kêu gọi phụ nữ cần nhận thức rõ đâu mới là kẻ thù thực sự đe dọa sức khỏe của mình. Kẻ thù này thường khiến bạn không cảm nhận được gì trong cuộc sống hằng ngày, nhưng một khi đã có triệu chứng thì rất có thể đó sẽ là đòn chí mạng, hoặc tử vong hoặc tàn phế.

Thời kỳ mãn kinh tiềm ẩn nhiều nguy cơ, không thể xem nhẹ các vấn đề tim mạch

Khi phụ nữ bước vào giai đoạn mãn kinh và ngừng kinh – một bước ngoặt quan trọng của cuộc đời – cơ thể mất đi sự bảo vệ của hormone nữ. Kéo theo đó là hàng loạt vấn đề liên quan đến chuyển hóa, đồng thời nguy cơ mắc bệnh tim mạch cũng tăng lên. Đây là vấn đề mà phụ nữ cần nghiêm túc nhìn nhận, nhưng lại thường bị xem nhẹ.

Hãy thử nghĩ xem, một khi bệnh tim mạch (như nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ) xảy ra, ngoài trường hợp nghiêm trọng nhất là tử vong, thì ngay cả những người sống sót cũng thường để lại nhiều di chứng như đi lại khó khăn, tay chân yếu, phải nằm liệt giường, suy giảm chức năng não bộ, thể lực hoặc chức năng tim phổi, không thể tự chăm sóc bản thân…

Những di chứng này không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh mà còn tác động đến cả gia đình.

Đối với sức khỏe cá nhân, một biến cố tim mạch thường khiến tình trạng sức khỏe ngày càng suy giảm, làm tăng nguy cơ mất khả năng lao động, tàn tật, thậm chí tử vong. Những ảnh hưởng tiêu cực này, so với ung thư vú hay các loại ung thư khác, hoàn toàn không hề kém, thậm chí còn nghiêm trọng hơn.

Vậy liệu pháp bổ sung hormone đóng vai trò gì trong việc phòng ngừa bệnh tim mạch?

Sau khi bước vào tuổi trung niên và mất đi hormone nữ, phụ nữ sẽ gặp những ảnh hưởng bất lợi đối với cân nặng, mỡ bụng và khả năng kiểm soát đường huyết. Liệu pháp bổ sung hormone có thể mang lại tác động tích cực đối với những vấn đề này, từ đó cũng góp phần làm giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch trong tương lai.

Phòng ngừa bệnh tim mạch – bổ sung hormone là tuyến phòng thủ quan trọng

Năm 2021, tạp chí chính thức của Hiệp hội Tim mạch châu Âu European Heart Journal đã công bố một báo cáo đồng thuận tổng hợp ý kiến của các chuyên gia tim mạch, sản phụ khoa và nội tiết học châu Âu, đưa ra nhiều quan điểm và khuyến nghị quan trọng về sức khỏe tim mạch của phụ nữ trong thời kỳ mãn kinh, trong đó có một số điểm chính sau:

Nguy cơ của bệnh tim thiếu máu cục bộ và đột quỵ: Bệnh tim thiếu máu cục bộ (như nhồi máu cơ tim) và đột quỵ là hai bệnh tim mạch phổ biến nhất gây mất khả năng sinh hoạt ở phụ nữ.

Ảnh hưởng của thời kỳ mãn kinh và tình trạng thiếu estrogen đối với sức khỏe: Khi phụ nữ bước vào thời kỳ mãn kinh và ngừng kinh, lượng estrogen dần suy giảm, kéo theo hàng loạt vấn đề sức khỏe như rối loạn chức năng nội mô mạch máu, gia tăng tình trạng viêm, thay đổi hệ nội tiết dẫn đến tăng huyết áp, rối loạn hệ thần kinh tự chủ gây bất thường biến thiên nhịp tim, giảm khả năng giãn mạch, tăng mỡ cơ thể chủ yếu tập trung ở vùng eo, kháng insulin và rối loạn đường huyết, rối loạn mỡ máu và dễ hình thành xơ vữa động mạch.

Lợi ích của liệu pháp bổ sung hormone: Đây là phương pháp hiệu quả nhất để điều trị các triệu chứng mãn kinh, đồng thời còn giúp cải thiện các triệu chứng ở đường sinh dục và tiết niệu, phòng ngừa mất xương và cải thiện các vấn đề cảm xúc do mãn kinh gây ra.

Liệu pháp bổ sung hormone và sức khỏe tim mạch: Càng bắt đầu sử dụng hormone sớm sau khi mãn kinh thì lợi ích đối với sức khỏe tim mạch càng lớn. Nếu bắt đầu điều trị trước 60 tuổi và trong vòng 10 năm sau khi mãn kinh, liệu pháp hormone có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch cũng như giảm tỷ lệ tử vong do mọi nguyên nhân.

Suy giảm chức năng buồng trứng và liệu pháp bổ sung hormone

Nếu chức năng buồng trứng suy giảm trước tuổi 40 (Premature Ovarian Insufficiency, viết tắt là POI), phụ nữ càng nên sử dụng liệu pháp bổ sung hormone để phòng ngừa các triệu chứng mãn kinh cũng như các nguy cơ có thể xuất hiện trong tương lai như bệnh tim mạch, mất xương và suy giảm chức năng nhận thức.

Những khuyến nghị trên cho thấy liệu pháp bổ sung hormone có vai trò rất quan trọng trong việc cải thiện sức khỏe tổng thể cũng như sức khỏe tim mạch của phụ nữ thời kỳ mãn kinh. Phụ nữ trong giai đoạn mãn kinh nên trao đổi với bác sĩ để đánh giá xem bản thân có phù hợp với liệu pháp bổ sung hormone hay không, từ đó bảo vệ hiệu quả sức khỏe tim mạch và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Hiệu quả của hormone thường bị đánh giá thấp, làm gia tăng nguy cơ đối với sức khỏe

Hormone có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với sức khỏe tim mạch của phụ nữ. Tuy nhiên, nghiên cứu “Sáng kiến Sức khỏe Phụ nữ” (Women’s Health Initiative – WHI) đã khiến nhiều phụ nữ không dám hoặc ngừng sử dụng hormone. Hiện tượng này liệu có gây ảnh hưởng tiêu cực đến bệnh tim mạch hoặc tỷ lệ tử vong ở phụ nữ hay không? Câu trả lời là có.

Sau khi WHI công bố kết quả ban đầu vào năm 2002, truyền thông trên khắp thế giới đã đưa tin rầm rộ, khiến ấn tượng tiêu cực về hormone ăn sâu vào nhận thức của nhiều phụ nữ, đồng thời hình thành tâm lý sợ hãi đối với liệu pháp hormone. Vì vậy, nhiều phụ nữ không dám sử dụng, thậm chí ngừng sử dụng hormone, mặc dù có rất nhiều loại hormone khác nhau và không phải tất cả đều giống với loại được sử dụng trong nghiên cứu WHI.

Tuy nhiên, tác động từ việc công bố nghiên cứu WHI đã khiến nhiều phụ nữ “nghe đến hormone là sợ”, khiến các liệu pháp hormone nói chung bị gạt bỏ và tránh né. Công chúng chỉ tập trung vào những thông tin tiêu cực đã bị khuếch đại, trong khi gần như bỏ qua những kết quả tích cực mà nghiên cứu WHI cũng đã mang lại.

Điều đáng chú ý là quan điểm này hiện đang được các cơ quan chức năng chính thức điều chỉnh. FDA Hoa Kỳ đã tuyên bố bãi bỏ cảnh báo “hộp đen” đối với liệu pháp hormone và chỉ ra rằng việc đánh giá rủi ro trước đây đã bị phóng đại. Vấn đề cốt lõi của thử nghiệm WHI là phần lớn đối tượng tham gia đều là những phụ nữ đã mãn kinh trên 10 năm và khoảng 60 tuổi – nhóm vốn đã có nguy cơ mắc bệnh tim mạch cao.

Các hướng dẫn hiện nay nhìn chung cho rằng những phụ nữ khỏe mạnh, mới bước vào giai đoạn tiền mãn kinh hoặc mãn kinh, thường trong độ tuổi từ khoảng 40 đến hơn 50 tuổi, là nhóm có thể phù hợp với liệu pháp này. Hiện trên thị trường cũng đã có những liệu pháp hormone thế hệ mới với liều lượng thấp hơn hoặc chỉ tác động tại chỗ để lựa chọn. Bộ trưởng Y tế Hoa Kỳ còn cho biết, động thái này nhằm thách thức những quan niệm lỗi thời và đưa y học trở lại với nền tảng dựa trên bằng chứng khoa học.

Trên thực tế, kết quả theo dõi kéo dài thêm 10 năm của nghiên cứu WHI từ lâu đã cho thấy rằng đối với những phụ nữ vừa mãn kinh, từ 50 đến 59 tuổi, đã cắt bỏ tử cung và chỉ bổ sung estrogen đơn thuần (CEE), thì lợi ích của việc bổ sung estrogen vượt xa những rủi ro.

Không chỉ làm giảm tỷ lệ tử vong do mọi nguyên nhân, giảm tỷ lệ tử vong do bệnh tim mạch, giảm nguy cơ ung thư vú mà còn làm giảm rõ rệt tỷ lệ tử vong do ung thư vú. Có thể nói lợi ích lớn hơn nhiều so với tác hại.

Tuy nhiên, tác động tiêu cực mà nghiên cứu WHI gây ra đối với liệu pháp bổ sung hormone từ năm 2002 là quá lớn. Ngay cả những phụ nữ vừa mãn kinh, từ 50 đến 59 tuổi và đã cắt bỏ tử cung cũng vì lo ngại và nghi ngờ hormone mà không dám bổ sung estrogen.

Theo số liệu, trước khi WHI công bố kết quả năm 2002, có tới 90% phụ nữ mãn kinh đã cắt bỏ tử cung sử dụng liệu pháp bổ sung estrogen. Sau khi kết quả được công bố, tỷ lệ này đã giảm mạnh khoảng 80%.

Nói cách khác, vốn dĩ nhóm phụ nữ này có thể giảm nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch cũng như giảm nguy cơ tử vong nói chung nhờ bổ sung estrogen, nhưng vì ảnh hưởng của nghiên cứu WHI mà họ không dám sử dụng hormone và đánh mất lợi ích này.

Một nghiên cứu sử dụng cơ sở dữ liệu quy mô lớn tại Phần Lan đã theo dõi hơn 300.000 phụ nữ ngừng sử dụng hormone, sau đó so sánh với những phụ nữ vẫn tiếp tục sử dụng. Kết quả cho thấy sau khi ngừng hormone, nguy cơ tử vong do bệnh tim và đột quỵ ở phụ nữ cao hơn rõ rệt so với nhóm tiếp tục điều trị bằng hormone. Đặc biệt, trong vòng một năm đầu tiên sau khi ngừng sử dụng hormone, mức tăng nguy cơ này càng rõ rệt.

Nỗi sợ khiến liệu pháp cứu mạng bị bỏ qua, nguy cơ tim mạch không ngừng gia tăng

Nhóm nghiên cứu của Đại học Yale (Hoa Kỳ) đã tiến hành phân tích nhằm đánh giá tác động tiêu cực của nghiên cứu WHI đối với liệu pháp hormone, cũng như ước tính có bao nhiêu ca tử vong vốn có thể tránh được.

Các nhà nghiên cứu dựa trên dữ liệu tỷ lệ tử vong sau 10 năm của những phụ nữ trong nghiên cứu WHI ở độ tuổi từ 50 đến 59, đã cắt bỏ tử cung và chỉ bổ sung estrogen (CEE), để ước tính trong giai đoạn từ năm 2002 đến năm 2011, trong dân số thực tế của Hoa Kỳ có bao nhiêu phụ nữ có cùng điều kiện đã tử vong vì từ bỏ việc bổ sung estrogen do ảnh hưởng của nghiên cứu WHI.

Kết quả cho thấy trong 10 năm đó, số ca tử vong vốn có thể phòng tránh được nhờ bổ sung estrogen được ước tính ít nhất là 18.000 người và nhiều nhất lên tới 90.000 người, trong đó nguyên nhân tử vong chủ yếu là bệnh tim mạch.

Các học giả cho rằng nghiên cứu WHI thực chất đã cho thấy đối với những phụ nữ mãn kinh trẻ tuổi hơn, việc chỉ bổ sung estrogen mang lại lợi ích nhiều hơn tác hại. Tuy nhiên, kể từ năm 2002, tỷ lệ phụ nữ sử dụng estrogen vẫn tiếp tục giảm qua từng năm, mức sử dụng giảm tới 90%, dẫn đến số ca tử vong liên quan đến bệnh tim mạch lại gia tăng.

Mặc dù các báo cáo theo dõi sau này của nghiên cứu WHI đã đưa ra nhiều kết quả tích cực, nhưng những kết quả đó không được phổ biến rộng rãi và cũng không đủ để xóa bỏ nỗi sợ hãi mà kết quả ban đầu năm 2002 đã gieo vào tâm trí nhiều phụ nữ. Vì vậy, họ vẫn tiếp tục tránh sử dụng hormone.

Do đó, Giáo sư Sarrel, người đứng đầu nhóm nghiên cứu của Đại học Yale, đã nhiều lần kêu gọi giới truyền thông, đội ngũ y tế chuyên môn cũng như phụ nữ cần hiểu đúng hơn về những báo cáo nghiên cứu tích cực này, nhận thức rõ loại hormone nào có lợi cho nhóm đối tượng nào, thay vì đánh đồng tất cả các liệu pháp hormone và xem chúng như “rắn rết, thú dữ”, khiến phụ nữ không dám sử dụng.

Nếu không, hàng chục nghìn phụ nữ sẽ phải mất đi sinh mạng, trong khi những ca tử vong này lẽ ra có thể phòng tránh được thông qua liệu pháp bổ sung hormone.

Khi Giáo sư Sarrel đưa ra nhận định này vào năm 2013, ông còn lo ngại rằng trong 10 năm tiếp theo, hàng triệu phụ nữ thuộc thế hệ bùng nổ dân số sau Thế chiến II tại Hoa Kỳ sẽ lần lượt bước vào độ tuổi từ 50 đến 59. Nếu vấn đề hormone vẫn không được nhìn nhận và thấu hiểu đúng đắn, thì số ca tử vong ở phụ nữ vốn có thể tránh được nhờ bổ sung hormone sẽ cao gấp nhiều lần so với con số ước tính trong giai đoạn 2002–2011.

(Bài viết được trích từ cuốn sách do Nhà xuất bản Times Publishing phát hành: “Đừng sợ hormone, chìa khóa giúp bạn chống lão hóa và phòng ngừa bệnh tật: Phân tích toàn diện các triệu chứng mãn kinh, sức khỏe tim mạch, chứng sa sút trí tuệ, loãng xương, sức khỏe tâm lý và những ngộ nhận về ung thư vú.”)