Chưa có thuốc chữa, số ca Ebola ở Congo tăng mạnh, 131 người tử vong

Phía Đông Cộng hòa Dân chủ Congo [Congo (Kinshasa)] đang bùng phát một chủng Ebola biến thể hiếm, Tổng Giám đốc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) Tedros Adhanom Ghebreyesus hôm thứ Ba (19/5) bày tỏ quan ngại công khai về “tốc độ và quy mô” lây lan của dịch. Hiện các chính quyền địa phương báo cáo số ca tử vong nghi ngờ tăng mạnh lên ít nhất 131 người, cùng hơn 500 ca nghi nhiễm khác.

Các chuyên gia y tế và nhân viên cứu trợ cho biết, kể từ ca tử vong đầu tiên, virus đã lây lan trong nhiều tuần mà không bị phát hiện, chủ yếu vì ban đầu cơ quan chức năng chỉ xét nghiệm chủng thường gặp và kết quả âm tính. Chủng gây ra đợt dịch lần này là virus Bundibugyo – một biến thể hiếm, hiện chưa có thuốc hay vắc-xin được phê duyệt.

Bộ trưởng Y tế Congo Samuel Roger Kamba cho biết, hiện đang tiến hành điều tra để xác định các ca tử vong và 513 ca nghi ngờ “có thực sự liên quan đến căn bệnh này hay không”.

Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus bày tỏ lo ngại sâu sắc về dịch bệnh và cho biết WHO sẽ triệu tập ủy ban khẩn cấp vào tối thứ Ba. Ông chỉ ra rằng việc xuất hiện ca bệnh ở các khu vực đô thị, nhân viên y tế tử vong và dòng người di chuyển lớn khiến việc kiểm soát dịch trở nên khó khăn hơn.

“Bệnh nhân số 0” chưa được xác định, dịch đã lan sang biên giới

WHO đã công bố dịch Ebola lần này là tình trạng khẩn cấp y tế cộng đồng gây quan ngại quốc tế. Hiện vật tư y tế đang được khẩn trương chuyển tới hai tỉnh bị ảnh hưởng gần biên giới với Uganda. Uganda cũng đã báo cáo một ca tử vong – nạn nhân là người từng đi từ Congo sang.

Trưởng nhóm WHO tại Congo, Tiến sĩ Anne Ancia, cho biết cơ quan chức năng vẫn chưa xác định được “bệnh nhân số 0”. Bà tiết lộ vắc-xin Ervebo – vốn dùng chống một chủng Ebola khác – đang được cân nhắc sử dụng, nhưng ngay cả khi được phê duyệt cũng cần khoảng 2 tháng mới có thể triển khai.

Hiện tại, tại các khu vực như thủ phủ Bunia của tỉnh Ituri, thủ phủ Goma của tỉnh North Kivu do lực lượng vũ trang chống chính phủ kiểm soát, cùng nhiều khu vực có dân số trên 1 triệu người, đều đã ghi nhận ca bệnh.

Bác sĩ Mỹ Peter Stafford là một trong các ca xác nhận dương tính ở Bunia. Người phát ngôn Bộ Y tế Đức ngày thứ Ba xác nhận, theo yêu cầu của chính quyền Mỹ, công dân Mỹ này sẽ được đưa từ Congo về Đức để điều trị.

Kết quả xét nghiệm âm tính giả làm chậm ứng phó, hệ thống giám sát thất bại

Cơ quan chức năng Congo cho biết, bệnh nhân đầu tiên tử vong hôm 24/4 tại Bunia, sau đó thi thể được chuyển về khu mỏ đông dân Mombwal, khiến dịch bùng phát.

Khi một bệnh nhân khác từ Bunia phát bệnh ngày 26/4, do cơ sở hạ tầng địa phương quá kém, mẫu xét nghiệm được gửi về thủ đô Kinshasa. Tuy nhiên, ban đầu chỉ xét nghiệm chủng Ebola Zaire phổ biến, kết quả âm tính nên bị đánh giá nhầm là không phải Ebola.

Hiện tại, trong nước Congo, chỉ có Kinshasa và Goma – khu vực do lực lượng M23 kiểm soát – có khả năng xét nghiệm virus Bundibugyo. Ngày 5/5, WHO nhận được cảnh báo có khoảng 50 người tử vong tại Mombwal, nhưng đến ngày 14/5 mới xác nhận chính thức là Ebola.

Nhà virus học Jean-Jaques Muyembe thuộc Viện Nghiên cứu Sinh học Quốc gia Congo thẳng thắn nhận định: “Hệ thống giám sát của chúng tôi đã thất bại. Phòng thí nghiệm ở Bunia lẽ ra phải tiếp tục tìm nguyên nhân và báo cáo, nhưng nơi đó có vấn đề, dẫn đến thảm họa này”.

Trong nửa thế kỷ qua, virus Ebola đã khiến hơn 15.000 người tại châu Phi tử vong. Bộ Ngoại giao Mỹ ngày thứ Hai cho biết, Mỹ đã ngay lập tức hành động, hỗ trợ 13 triệu USD cho công tác ứng phó dịch bệnh.