Gan nhiễm mỡ: Bệnh của gần 30% người lớn, gồm 5 thể khác nhau

Các nhà khoa học tại Mayo Clinic (Mỹ) đã phân loại được 5 thể bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa – tình trạng ảnh hưởng đến gần 30% người trưởng thành trên toàn thế giới, với các nguy cơ biến chứng riêng. Phát hiện này có thể giúp nhận diện sớm bệnh nhân nguy cơ cao, sàng lọc chính xác hơn và lựa chọn cách điều trị phù hợp với từng người.

• Đồ uống ăn kiêng có thể hại gan hơn cả nước ngọt thông thường

Nghiên cứu do Mayo Clinic phối hợp với Đại học Virginia Tech thực hiện, đăng trên tạp chí Nature Communications vào ngày 2/9. Nhóm tác giả chỉ ra rằng bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa (MASLD), tức tình trạng mỡ tích tụ quá mức trong gan, có thể hình thành theo nhiều con đường sinh học khác nhau.

Một số thể gắn chặt với béo phì và đái tháo đường, số khác chủ yếu do khác biệt di truyền bẩm sinh. Các thể do di truyền có nguy cơ tiến triển bệnh nặng cao hơn, kể cả ở người không có các yếu tố nguy cơ chuyển hóa thường đi kèm.

Tiến sĩ Shulan Tian, chuyên gia tin sinh học tại Mayo Clinic, đồng tác giả cấp cao của nghiên cứu cho biết, việc phân loại được các thể bệnh sẽ giúp lựa chọn ra cách điều trị phù hợp với cơ chế sinh học thực sự gây bệnh.

Bệnh âm thầm, có thể dẫn đến xơ gan

Nghiên cứu cho thấy MASLD gặp ở khoảng 30% dân số thế giới. Nhiều người mắc MASLD không có triệu chứng rõ rệt, nên bệnh có thể kéo dài nhiều năm mà không được phát hiện.

Bệnh không phải lúc nào cũng gây biến chứng nặng, nhưng có thể tiến triển thành viêm, sẹo và tổn thương gan vĩnh viễn.

Những ca nặng có thể dẫn đến xơ gan, tức tình trạng sẹo lan rộng khiến gan không còn hoạt động bình thường. Trên thế giới, MASLD là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến xơ gan, ung thư gan và ghép gan.

5 thể bệnh của gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa

Nhóm nghiên cứu đã phân tích kết quả giải trình tự gen cùng hồ sơ bệnh án của hơn 4.600 bệnh nhân MASLD. Dữ liệu được thu thập gồm men gan, chỉ số khối cơ thể (BMI), mỡ máu và các bệnh đi kèm như đái tháo đường, trầm cảm, ngưng thở khi ngủ.

Kết quả cho thấy những người cùng được chẩn đoán gan nhiễm mỡ có thể mắc các dạng bệnh khác nhau đáng kể, nguy cơ biến chứng cũng không giống nhau. Nhóm tác giả đã đặt tên 5 thể như sau:

• Gan nhiễm mỡ tim mạch – chuyển hóa không béo phì: chiếm tỷ lệ nhiều nhất (30,5%). Bệnh nhân lớn tuổi, có BMI thấp, men gan bình thường nhưng tỷ lệ mắc bệnh tim và hội chứng chuyển hóa cao. Nhóm tác giả xếp thể này vào loại nguy cơ cao bị xơ gan và ung thư gan.
• Thể tim – thận, chủ yếu ở nam giới: chiếm 26,8%, bệnh nhân  có chỉ số HbA1c (phản ánh mức đường huyết) cao; tỷ lệ bệnh tim, tăng huyết áp, đái tháo đường type 2 và bệnh thận cao nhất; nguy cơ cao mắc bệnh tim và ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn.
• Thể chủ yếu ở nữ giới, kèm béo phì và rối loạn cảm xúc: chiếm 24,1%, bệnh nhân có BMI cao, tỷ lệ trầm cảm nặng cao nhất, dùng thuốc chống trầm cảm nhiều hơn các nhóm khác.
• Gan nhiễm mỡ đa gen: chiếm 9,1%, bệnh nhân trẻ tuổi, ít bệnh chuyển hóa đi kèm nhất, men gan thấp. Chữ “đa gen” chỉ việc nhóm này mang nhiều biến thể gen cùng làm tăng nguy cơ MASLD.
• Viêm gan nhiễm mỡ đa gen: chiếm 9,5%, bệnh nhân có men gan cao, nguy cơ di truyền với MASLD cao nhất; tăng nguy cơ xơ hóa gan nặng và suy thận cấp.

Lần đầu tiên, các nhà nghiên cứu thấy một số thể MASLD có liên quan đến trầm cảm, ngưng thở khi ngủ và đau nửa đầu. Phát hiện không chứng minh gan nhiễm mỡ trực tiếp gây ra các bệnh này, nhưng cho thấy sức khỏe của gan có thể gắn chặt với nhiều hệ cơ quan khác.

Hướng tới điều trị theo từng thể

Tiến sĩ Konstantinos Lazaridis, tác giả nghiên cứu cho biết: “Khi kết nối dữ liệu gen với thông tin lâm sàng chi tiết trên quần thể lớn, chúng ta có thể bắt đầu định nghĩa lại bệnh theo hướng tác động trực tiếp đến việc chăm sóc người bệnh”, ông nói.

Theo Mayo Clinic, phát hiện này có thể giúp nhận diện sớm bệnh nhân nguy cơ cao, sàng lọc chính xác hơn và chọn cách điều trị phù hợp từng người.

Bước tiếp theo, nhóm nghiên cứu sẽ kiểm chứng kết quả trên những nhóm bệnh nhân lớn và đa dạng hơn. Họ cũng muốn biết các thể có đáp ứng khác nhau với thuốc hiện có hay không, trong đó có thuốc chủ vận thụ thể GLP-1, nhóm thuốc dùng điều trị đái tháo đường type 2 và béo phì.