17 quốc gia liên minh tại Đối thoại Shangri-La cùng bảo vệ an ninh cáp ngầm dưới biển

Hôm thứ Bảy (30/5), tại Đối thoại Shangri-La diễn ra ở Singapore, tổng cộng 17 bộ trưởng quốc phòng và đại diện các nước đã cùng thảo luận về hợp tác bảo vệ các cơ sở hạ tầng hàng hải trọng yếu như cáp ngầm dưới biển trong bối cảnh Mỹ và Trung Quốc đều vắng mặt, đồng thời nỗ lực xây dựng các quy tắc quốc tế nhằm ngăn chặn hành vi phá hoại có chủ đích.

Các nước tham gia lễ công bố “Nguyên tắc Hướng dẫn Trao đổi Quốc phòng về Cơ sở hạ tầng Dưới nước” (gọi tắt là “Nguyên tắc Hướng dẫn”) gồm có: Singapore, Brunei, Malaysia, Philippines, Thái Lan, Úc, New Zealand, Qatar, Estonia, Phần Lan, Pháp, Ý, Latvia, Litva, Hà Lan, Thụy Điển và Vương quốc Anh. Tuy nhiên, Mỹ và Trung Quốc không có tên trong danh sách.

Cáp ngầm dưới biển đã trở thành một chiến trường mới

Trong những năm gần đây, hàng loạt vụ phá hoại cáp ngầm dưới biển đã xảy ra, và trở thành một trong những chủ đề trọng tâm của hội nghị năm nay. Nhiều ý kiến từ bên ngoài cho rằng các mối đe dọa đối với hệ thống cáp này chủ yếu liên quan đến Trung Quốc, Iran và Nga.

Bộ trưởng Quốc phòng Úc Richard Marles phát biểu trước đó trong ngày thứ Bảy rằng đại dương hiện là lĩnh vực phức tạp nhất và cạnh tranh gay gắt nhất trong môi trường chiến lược hiện nay.

“Gần đây, chúng ta đã chứng kiến hàng loạt cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng trọng yếu dưới đáy biển với quy mô và tần suất chưa từng có. Điều này cho thấy rõ mức độ mong manh của các cơ sở hạ tầng quan trọng trên toàn cầu.”

Ông nêu ví dụ về các tuyến cáp quang dưới biển tại khu vực Biển Baltic kết nối Đức, Phần Lan, Thụy Điển, Litva và Estonia đã nhiều lần bị cắt đứt một cách có chủ ý.

“Vì lý do đó, NATO đã triển khai chiến dịch mang tên ‘Baltic Sentry’ nhằm giám sát và bảo vệ các cơ sở hạ tầng trọng yếu dưới đáy biển.”

Ông cũng đề cập rằng các tuyến cáp ngầm quanh Đài Loan kết nối với Nhật Bản, Philippines và các khu vực khác cũng từng bị cắt phá có chủ đích. Trên thực tế, trong những năm gần đây, Đài Loan đã báo cáo nhiều vụ hư hỏng cáp ngầm, và dư luận phần lớn hướng sự nghi ngờ về phía Trung Quốc, cho rằng Bắc Kinh đang sử dụng chiến thuật “vùng xám” để phá hoại cáp ngầm của Đài Loan nhằm thăm dò giới hạn phản ứng của chính quyền hòn đảo này.

Ngoài ra, truyền thông nhà nước Trung Quốc và các cơ quan nghiên cứu khoa học của nước này hồi tháng Tư xác nhận rằng thiết bị cắt cáp ngầm do họ tự phát triển đã hoàn thành thành công thử nghiệm ở độ sâu 3.500 mét dưới đáy biển. Thông tin này đã làm dấy lên sự quan tâm lớn và nhiều chỉ trích từ cộng đồng quốc tế.

Ở một diễn biến khác, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran vào tháng Tư cũng đã đe dọa Mỹ và các quốc gia vùng Vịnh Ba Tư rằng nếu Mỹ và Israel không ngừng các cuộc không kích nhằm vào chính quyền Tehran và không dỡ bỏ phong tỏa các cảng của Iran, họ sẽ phá hoại các tuyến cáp ngầm tại khu vực Vịnh Ba Tư để trả đũa.

Cáp ngầm dưới biển được ví như “động mạch của nền văn minh hiện đại”

Ông Marles nhấn mạnh rằng nguy cơ cáp ngầm bị phá hoại đã trở thành mối đe dọa nghiêm trọng đối với Úc.

“Có tới 99% lưu lượng Internet của Úc phụ thuộc vào 15 tuyến cáp ngầm này. Chúng đảm nhận gần như toàn bộ kết nối số quốc tế của chúng tôi. Các lĩnh vực như tài chính, y tế, truyền thông, hợp tác tình báo, nền kinh tế hiện đại và hoạt động bình thường của quốc gia đều phụ thuộc rất lớn vào các tuyến cáp này.”

Ông cũng cho biết Úc không phải là quốc gia duy nhất đối mặt với thách thức này.

“Nhiều quốc đảo Thái Bình Dương chỉ dựa vào một tuyến cáp ngầm duy nhất để duy trì dịch vụ. Khu vực biển Đông Nam Á cũng phủ kín các cơ sở hạ tầng tương tự. Trong những năm gần đây, cáp quang ngầm tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương phát triển nhanh chóng, kết nối các khu vực với dịch vụ điện toán đám mây, thị trường toàn cầu và nền kinh tế số. Những tuyến cáp này thực sự là ‘động mạch của nền văn minh hiện đại’.”

Ông Marles thẳng thắn nhận định: “Phản ứng chung của chúng ta quá chậm chạp. Chúng ta đã không xem chúng như những mục tiêu chiến lược cần được bảo vệ. Đồng thời, sự cạnh tranh trên mặt biển cũng đang tái định hình toàn bộ lĩnh vực hàng hải”.

Cạnh tranh trên biển gia tăng, “hạm đội bóng tối” trở thành mối lo ngại

Ông cũng đề cập đến các “hạm đội bóng tối” — những đội tàu hoạt động trong vùng xám giữa vận tải thương mại và công cụ cưỡng chế của nhà nước.

Theo ông, các đội tàu này không chỉ bị sử dụng để phá hoại cáp ngầm mà còn trở thành phương tiện chủ yếu để né tránh lệnh trừng phạt, vận chuyển dầu thô bị cấm vận, đánh bắt cá trái phép, buôn người và vận chuyển ma túy.

Ông cho rằng sự thay đổi trong lĩnh vực hàng hải đã trở nên cấp bách. Không chỉ đáy biển đang biến thành chiến trường mà các hạm đội bóng tối cũng đang dần trở thành vũ khí. Những tuyến hàng hải huyết mạch duy trì sự thịnh vượng của khu vực đang phải chịu áp lực chưa từng có trong lịch sử hiện đại.

Ông Marles kêu gọi các quốc gia tăng cường hợp tác với các đối tác tại Đông Nam Á, khu vực đông bắc Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương để ngăn ngừa xung đột cũng như duy trì an ninh và thịnh vượng của khu vực.

Các nhà phân tích cho rằng bộ hướng dẫn này cùng phạm vi các quốc gia tham gia có thể giúp thu hút thêm sự chú ý của thế giới và thúc đẩy các chính sách cụ thể hơn nhằm bảo vệ cơ sở hạ tầng trọng yếu. Ông Chris Gardiner, Giám đốc điều hành của Viện Nghiên cứu An ninh Khu vực có trụ sở tại Úc, nhận định rằng sự hợp tác giữa các cường quốc tầm trung có thể kết hợp hiệu quả kinh tế với công nghệ tiên tiến để cùng bảo vệ các cơ sở hạ tầng trọng yếu dưới nước.

Ngoài ra, một số chuyên gia đánh giá rằng việc thiếu sự tham gia của các cường quốc lớn có thể khiến năng lực kỹ thuật và nguồn lực của sáng kiến hợp tác không đạt mức lý tưởng. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, việc không có mặt các cường quốc lại giúp các quốc gia dễ dàng trao đổi và hợp tác hơn. Sự liên kết giữa các quốc gia vừa và nhỏ có cùng chí hướng cũng có thể tạo ra một dạng “đối trọng mềm” đối với các nước lớn.