5 năm Taliban trở lại nắm quyền, 2,4 triệu bé gái Afghanistan vẫn không thể học trung học

Sau 5 năm Taliban trở lại nắm quyền, Afghanistan vẫn là quốc gia duy nhất trên thế giới chính thức cấm trẻ em gái học trung học và phụ nữ theo học đại học. UNESCO cho biết tính đến năm 2026, ước tính có 2,4 triệu bé gái Afghanistan không được theo học bậc trung học.

UNESCO nhận định các hạn chế này đang đảo ngược những tiến bộ Afghanistan đạt được trong 20 năm mở rộng cơ hội giáo dục. Năm 2001, cơ hội học tập của trẻ em gái Afghanistan còn rất hạn chế; nhưng trước khi Taliban trở lại nắm quyền năm 2021, gần 1 triệu bé gái đã theo học trung học.

Sau khi trở lại cầm quyền vào tháng 8/2021, Taliban ban đầu tuyên bố sẽ bảo đảm quyền giáo dục của phụ nữ. Tuy nhiên, từ tháng 3/2022, chính quyền Taliban cấm trẻ em gái học trung học; đến tháng 12 cùng năm, phụ nữ bị cấm vào đại học. Những lệnh cấm này từng được Taliban mô tả là tạm thời, nhưng đến nay vẫn chưa được bãi bỏ. Taliban cho rằng chính sách đối với phụ nữ của họ phù hợp với cách diễn giải luật Hồi giáo Sharia và văn hóa Afghanistan.

Thiếu giáo viên nữ

Tác động của việc hạn chế giáo dục đối với phụ nữ không chỉ dừng ở học sinh nữ. UNESCO cho biết quy định cấm giáo viên nữ giảng dạy học sinh nam tiếp tục làm trầm trọng tình trạng thiếu giáo viên, đồng thời ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục nói chung.

Cùng lúc đó, Afghanistan còn có hơn 2 triệu trẻ em trong độ tuổi tiểu học không đến trường do các nguyên nhân khác. Theo Reuters dẫn số liệu UNESCO, Afghanistan có thể thiếu hơn 11.000 giáo viên nữ đủ trình độ vào năm 2030.

Giáo dục cơ bản tại Afghanistan cũng đối mặt với nhiều khó khăn nghiêm trọng: hơn 90% trẻ em 10 tuổi không thể đọc hiểu một văn bản đơn giản, tỷ lệ biết chữ toàn quốc chỉ khoảng 37%. Các trường học còn thiếu phòng học, thiết bị và hạ tầng thiết yếu; nhiều lớp trong tình trạng quá tải.

Thiệt hại kinh tế dài hạn

Lệnh cấm phụ nữ học tập có thể gây tổn thất kinh tế lâu dài. UNESCO ước tính nếu các hạn chế hiện nay tiếp diễn, đến năm 2066 khoảng 600.000 phụ nữ có thể rời khỏi lực lượng lao động, khiến Afghanistan thiệt hại khoảng 9,6 tỷ USD thu nhập tích lũy.

Giáo dục thay thế không thể thay trường học

Trong thời gian lệnh cấm còn hiệu lực, UNESCO và các đối tác đã cung cấp các kênh học tập thay thế cho phụ nữ và trẻ em gái Afghanistan thông qua các chương trình giáo dục dựa vào cộng đồng, xóa mù chữ, đào tạo kỹ năng và hỗ trợ tâm lý – xã hội.

Đến nay, gần 70.000 người học đã hưởng lợi từ các chương trình của UNESCO, trong đó phụ nữ chiếm 73%.

Tuy nhiên, UNESCO nhấn mạnh các chương trình này không thể thay thế giáo dục chính quy tại trường học. Tổ chức này một lần nữa kêu gọi khôi phục ngay lập tức và vô điều kiện quyền được học tập của phụ nữ và trẻ em gái Afghanistan.