59 quốc gia vào tầm ngắm: Luật mới của TQ cho phép truy tố cả người ở nước ngoài

Ngày 1/7/2026, một đạo luật hoàn toàn mới của ĐCSTQ chưa từng có tiền lệ, bị thế giới bên ngoài gọi là “đạo luật cánh tay nối dài cấp độ vũ khí hạt nhân” – Luật Thúc đẩy Đoàn kết và Tiến bộ Dân tộc của nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa – chính thức có hiệu lực trên phạm vi toàn cầu. Đây tuyệt đối không phải là đạo luật nội địa thông thường, mà là đạo luật đầu tiên trên thế giới công khai luật hóa, hợp pháp hóa và thể chế hóa hành vi “đàn áp xuyên quốc gia”. Sự ra đời của đạo luật này đang giăng nên một mạng lưới truy bắt xuyên quốc gia vô hình nhưng cực kỳ nguy hiểm nhằm vào cộng đồng người Hoa trên toàn thế giới và tất cả những ai quan tâm đến vấn đề nhân quyền tại Trung Quốc.

Nếu bạn cho rằng chỉ cần rời khỏi phạm vi địa lý của hai bờ eo biển và ba khu vực (Đại lục, Hồng Kông, Ma Cao), rồi đăng tải bất kỳ phát ngôn nào chỉ trích Bắc Kinh trên mạng xã hội ở nước ngoài, hoặc đơn thuần trò chuyện về chính trị Trung Quốc với bạn bè trong các nhóm riêng tư là có thể tuyệt đối an toàn, thì có lẽ bạn đã đánh giá thấp tốc độ tiến hóa của chế độ chuyên chế. “Đây không phải là một đạo luật nhằm duy trì đoàn kết, mà là một lệnh truy nã toàn cầu, thể chế hóa và lưu manh hóa quyền tài phán ngoài lãnh thổ.”

“Quyền tài phán vũ trụ” vượt trên luật pháp quốc tế

Vì sao một đạo luật nghe có vẻ mang ý nghĩa hòa hợp như vậy lại khiến giới địa chính trị toàn cầu, các học giả luật học và các cơ quan an ninh quốc gia phương Tây đồng loạt dậy sóng? Chúng ta cần nhìn thẳng vào Điều 63 – điều khoản bị xem là nguy hiểm nhất của đạo luật này. Nguyên văn quy định:

“Các tổ chức và cá nhân ở ngoài lãnh thổ nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa thực hiện các hành vi phá hoại đoàn kết dân tộc hoặc gây chia rẽ dân tộc nhằm vào nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa thì sẽ bị truy cứu trách nhiệm pháp lý theo quy định của pháp luật.”

Chỉ vài chục chữ ngắn ngủi này lại ẩn chứa một logic pháp lý mang tính lưu manh khiến người ta rùng mình:

Thứ nhất, đạo luật này hoàn toàn xóa bỏ giới hạn lãnh thổ. Dù bạn đang ở Đài Bắc, New York hay Toronto, chỉ cần hiện diện ở bất kỳ nơi nào trên Trái Đất, thậm chí trong tương lai là một phi hành gia ngoài không gian hoặc trên Sao Hỏa, chỉ cần bị ĐCSTQ cho là vi phạm pháp luật thì họ đều tuyên bố có quyền tài phán. Kiểu đặt quyền tài phán của mình lên trên chủ quyền của các quốc gia khác này có thể được xem là thứ “quyền tài phán vũ trụ” hết sức phi lý.

Thứ hai, đạo luật không phân biệt quốc tịch. Bất kể bạn mang hộ chiếu Đài Loan, thẻ xanh Mỹ, thẻ thường trú Canada hay là chính khách, học giả phương Tây sinh ra và lớn lên tại bản địa, chỉ cần phát ngôn của bạn không làm Bắc Kinh hài lòng thì bạn đều có thể trở thành “tội phạm” theo đạo luật này.

Đáng sợ hơn là khái niệm thế nào là “phá hoại đoàn kết dân tộc” hay “gây chia rẽ dân tộc” hoàn toàn mơ hồ, đúng nghĩa một “tội danh bỏ túi”. Theo đánh giá mới nhất của các chuyên gia an ninh quốc gia, trong các hoạt động liên quan đến Đài Loan và hải ngoại, ĐCSTQ đang áp dụng logic cực đoan kiểu “không thống nhất tức là ly khai”: không tích cực bày tỏ ủng hộ thống nhất thì bị xem là ngầm chia rẽ; nhấn “thích” các bài viết ủng hộ Tân Cương, Tây Tạng hoặc phong trào dân chủ Hồng Kông trên Facebook là phá hoại đoàn kết; phản đối chủ nghĩa dân tộc Hán cực đoan là gây chia rẽ. Đến cuối cùng, nếu không hô vang “Đảng Cộng sản muôn năm”, hoặc từ chối giao tài sản cá nhân để ĐCSTQ thực hiện “thịnh vượng chung”, cũng có thể bị quy vào điều khoản có phạm vi áp dụng cực kỳ co giãn này. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử pháp quyền toàn cầu có một quốc gia có chủ quyền công khai luật hóa hoạt động đàn áp xuyên biên giới với phạm vi rộng lớn như vậy.

“Theo logic ‘không thống nhất tức là ly khai’, duy trì nguyên trạng hoặc giữ im lặng cũng có thể bất cứ lúc nào bị quy kết là trọng tội ‘chia rẽ dân tộc’.”

Bãi mìn chết người: Cái bẫy “truy bắt xuyên biên giới” tại 59 quốc gia ký hiệp ước

“Quân tử không vào nơi nguy hiểm, không đứng dưới bức tường sắp đổ.” Có lẽ bạn sẽ cười và nói: “Luật của ĐCSTQ dù ngông cuồng đến đâu thì chẳng lẽ họ có thể trực tiếp cử công an sang đường phố New York hay Đài Bắc để bắt tôi?”

Quả thực, tại các quốc gia đồng minh theo pháp quyền như Anh và Mỹ, quyền lực công của ĐCSTQ không thể trực tiếp can thiệp. Tuy nhiên, một khi bạn rời khỏi những quốc gia an toàn này để đến du lịch, công tác hoặc quá cảnh tại 59 quốc gia đã ký hiệp ước dẫn độ với Trung Quốc, thì nguy hiểm chết người có thể ập đến bất cứ lúc nào.

Ngay khi bạn bước qua cửa hải quan của các quốc gia này, chỉ cần phía Trung Quốc khởi động cơ chế tương trợ tư pháp hoặc phát thông báo phối hợp điều tra, lực lượng thực thi pháp luật địa phương có thể căn cứ theo pháp luật để bắt giữ bạn tại chỗ, sau đó cưỡng chế đưa bạn lên chuyến bay về Bắc Kinh. Danh sách đen gồm 59 quốc gia này là giới hạn an toàn mà mọi người yêu tự do ở hải ngoại cần phải ghi nhớ.

Theo khu vực địa lý, các vùng nguy hiểm được phân chia như sau:

Thứ nhất, khu vực nguy cơ cao tại châu Á: Đông Nam Á gồm Thái Lan, Philippines, Việt Nam, Malaysia, Campuchia, Lào và Indonesia là tuyến đầu trong hoạt động thực thi pháp luật xuyên biên giới của ĐCSTQ. Các quốc gia này có mối liên kết rất sâu với Bắc Kinh về chính trị, kinh tế và hợp tác cảnh sát. Trước đây đã xảy ra vô số vụ những nhà bất đồng chính kiến ở hải ngoại bị bắt cóc bí mật tại đây, hoặc công dân Đài Loan bị trục xuất thẳng về Trung Quốc bất chấp quyền tài phán tư pháp. Ngoài ra, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Uzbekistan, Tajikistan ở Trung Á, cùng Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (Dubai), Thổ Nhĩ Kỳ, Iran và Afghanistan ở Trung Đông, đều là những nơi mà việc qua cửa hải quan chẳng khác nào “mở túi mù”; những người nhạy cảm về chính trị có thể trở thành con bài mặc cả trong các cuộc giao dịch địa chính trị bất cứ lúc nào.

Thứ hai, những “bãi mìn vô hình” ở châu Âu: Đây là nơi mà người ta dễ chủ quan nhất. Trong suy nghĩ của nhiều người, châu Âu phát triển, dân chủ và coi trọng nhân quyền, sao có thể hợp tác với ĐCSTQ để bắt người được? Tuy nhiên, trước đây nhằm thúc đẩy thương mại và chống tội phạm kinh tế, Pháp, Ý, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Bỉ, Áo, Hungary và Hy Lạp đều đã ký hiệp ước dẫn độ với Trung Quốc. Đặc biệt, Tây Ban Nha từng cưỡng chế dẫn độ hơn 200 công dân Đài Loan về Trung Quốc trong “Chiến dịch Vạn Lý Trường Thành”; Hungary còn là nước tiên phong thân Trung Quốc, thậm chí từng cho phép công an ĐCSTQ tuần tra phối hợp trên đường phố Budapest.

Tuy nhiên, cục diện địa chính trị mới đang dần hình thành. Sau khi Luật Thúc đẩy Đoàn kết và Tiến bộ Dân tộc chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7, nhiều Báo cáo viên Đặc biệt của Liên Hợp Quốc đã ra tuyên bố chung, mạnh mẽ lên án đạo luật này vì vi phạm nghiêm trọng nhân quyền quốc tế; Nghị viện châu Âu cũng đang khẩn cấp xem xét nghị quyết kêu gọi toàn bộ các quốc gia thành viên Liên minh châu Âu “lập tức đình chỉ các hiệp ước dẫn độ với Trung Quốc”. Vì vậy, tại các khu vực này của châu Âu, tuy chưa đến mức phải đối mặt ngay với việc truy bắt trên thực tế, nhưng mức độ bất định về chính trị và pháp lý là rất cao. Tránh được thì vẫn là lựa chọn tốt nhất.

Đáng chú ý là Úc. Mặc dù Úc đã ký hiệp ước dẫn độ với Trung Quốc từ năm 2007, nhưng do sự phản đối mạnh mẽ của Quốc hội Úc và các tổ chức nhân quyền, hiệp ước này “chưa bao giờ được phê chuẩn để có hiệu lực”. Đồng thời, chính quyền Canberra cũng đã chính thức đình chỉ hiệp định dẫn độ với Hồng Kông, vì vậy Úc hiện vẫn được xem là quốc gia an toàn.

Thứ ba, những điểm mù tại châu Phi và châu Mỹ: Nam Phi, Kenya, Ethiopia, Cộng hòa Dân chủ Congo, Ai Cập, cùng Mexico, Peru, Brazil, Argentina, Chile và Panama ở châu Mỹ. Kenya từng bất chấp nhiều sức ép để cưỡng chế đưa những người mang hộ chiếu Đài Loan, bị trùm đầu rồi áp giải sang Trung Quốc. Tại những khu vực này, “ngoại giao đồng tiền” của Bắc Kinh gần như có thể dàn xếp mọi tranh cãi pháp lý. Những người nhạy cảm về chính trị, nếu không thực sự cần thiết, nên loại hoàn toàn các quốc gia này khỏi danh sách điểm đến.

“Đông Nam Á là vùng không có pháp quyền đối với hoạt động thực thi pháp luật xuyên biên giới của ĐCSTQ; còn một số quốc gia châu Âu lại là những bãi mìn pháp lý được khoác lên lớp áo dân chủ.”

Dòng chảy ngầm dữ dội: Lệnh truy nã đỏ và các “đồn cảnh sát hải ngoại” bất hợp pháp

Chiếc thòng lọng vô hình không cần hiệp ước dẫn độ: Vậy nếu đến Mỹ, Canada, Anh, Nhật Bản hay Đức – những nước không ký hiệp ước dẫn độ với Trung Quốc – thì có thể hoàn toàn yên tâm hay không? Câu trả lời vẫn là không.

Điểm độc hại của đạo luật này là ngoài con đường dẫn độ chính thức, ĐCSTQ còn mở thêm hai kênh đàn áp xuyên biên giới vô hình khác.

Thứ nhất là lạm dụng “Lệnh truy nã đỏ của Interpol”. Bắc Kinh thường xuyên gán các hoạt động bất đồng chính kiến hoặc phát ngôn tôn giáo thành các tội danh như “tội phạm kinh tế”, “huy động tiền gửi trái phép” hoặc “kích động khủng bố”, rồi phát lệnh truy nã đỏ trên toàn cầu. Nếu quốc gia bạn nhập cảnh không kiểm tra nghiêm ngặt các lệnh truy nã đỏ tại cửa khẩu, bạn vẫn có nguy cơ bị bắt giữ ngay tại sân bay.

Thứ hai là các “đồn cảnh sát hải ngoại” bí mật và “chế độ liên đới đối với thân nhân”. Những năm gần đây, cộng đồng quốc tế liên tiếp phanh phui việc ĐCSTQ lập các điểm cảnh vụ bí mật bất hợp pháp tại những đô thị lớn như New York, Toronto, Paris và Tokyo. Họ không thông qua quy trình tư pháp của nước sở tại mà cử đặc vụ hoặc huy động các lãnh đạo cộng đồng người Hoa để theo dõi, giám sát và đe dọa bạn suốt ngày đêm ở nước ngoài. Tệ hại hơn nữa, họ còn bắt giữ cha mẹ hoặc con cái của bạn tại Trung Quốc làm con tin, rồi thông qua cuộc gọi video hoặc điện thoại để tra tấn tinh thần, ép bạn “tự nguyện về nước đầu thú”. Kiểu hủy hoại tinh thần xuyên biên giới này còn khiến người ta rùng mình hơn cả việc bị dẫn độ trên thực tế.

“Khi pháp luật trở thành cây roi của những kẻ độc tài, thì con tin và sự đe dọa sẽ trở thành vũ khí xuyên biên giới mà họ sử dụng thành thạo nhất.”

Người khôn tránh hiểm nguy, gìn giữ ánh sáng tự do giữa bóng tối

Khi chủ nghĩa độc tài tà ác biến pháp luật thành công cụ và tìm cách đưa cánh tay nối dài của mình vươn tới từng tấc đất có chủ quyền trên toàn thế giới, thì thực tế mỗi chúng ta đều không còn đường lui. Trước Luật Thúc đẩy Đoàn kết và Tiến bộ Dân tộc đang bao trùm khắp nơi này, cộng đồng người Hoa ở hải ngoại và những người yêu chuộng tự do không cần rơi vào trạng thái hoảng loạn cực độ, nhưng nhất định phải duy trì mức độ cảnh giác cao nhất.

Có ba nguyên tắc phòng vệ thiết thực:

Bảo vệ tuyệt đối quyền riêng tư cá nhân: Khi phát biểu trên các nền tảng mạng xã hội ở hải ngoại (như Facebook, X, Threads), tuyệt đối không sử dụng tên thật, không đăng ảnh chân dung rõ nét, càng không nên dễ dàng công khai thông tin hộ chiếu hoặc lịch trình đi lại cụ thể.

Thận trọng lên kế hoạch quá cảnh: Khi đặt vé máy bay, cần kiểm tra kỹ quốc gia nơi có sân bay trung chuyển. Bangkok (BKK) của Thái Lan và Dubai (DXB) của UAE là những sân bay có nguy cơ cao, nơi ảnh hưởng của ĐCSTQ có thể dễ dàng vươn tới. Thà tốn thêm một khoản chi phí vé máy bay còn hơn; hãy chọn quá cảnh tại các sân bay an toàn, có nền pháp quyền độc lập như Narita (Tokyo), Changi (Singapore), Heathrow (London) hoặc các sân bay tại Mỹ và Canada.

Đoàn kết đối phó, tuyệt đối không nhân nhượng: Nếu ở nước ngoài gặp phải sự quấy rối, theo dõi hoặc đe dọa nhằm vào người thân từ các tổ chức thân Bắc Kinh hoặc những người không rõ danh tính, tuyệt đối không nên âm thầm chịu đựng. Hãy lập tức thu thập chứng cứ và liên hệ trực tiếp với cơ quan thực thi pháp luật tại địa phương (như FBI của Mỹ, RCMP của Canada hoặc các cơ quan chống can thiệp nước ngoài của các quốc gia), hoặc tìm kiếm sự hỗ trợ từ các tổ chức nhân quyền quốc tế, để những mối đe dọa trong bóng tối không còn nơi ẩn náu dưới ánh sáng của nền pháp quyền dân chủ.

“Không vào nước nguy, không ở nơi loạn.” Đây là một cuộc chiến lâu dài để bảo vệ tự do. Chỉ cần chúng ta luôn duy trì cảnh giác cao độ và bảo vệ tốt chính mình, thì cánh tay thép của ĐCSTQ đang tìm cách bóp nghẹt mọi tiếng nói tự do cuối cùng cũng sẽ bị bẻ gãy hoàn toàn trước sự bao vây và phản công của công lý quốc tế.

Bài viết chỉ đại diện cho lập trường và quan điểm cá nhân của tác giả.