Bắc Kinh được cho là sẽ đề cử quan chức ĐCSTQ tranh ghế Tổng giám đốc WHO

Bắc Kinh được cho là sẽ đề cử bà Tống Lị, quan chức y tế của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ), tranh ghế Tổng giám đốc WHO, theo các nguồn tin ngoại giao Reuters dẫn hôm thứ Ba (6/10).

Reuters đưa tin từ Geneva rằng Trung Quốc dự định đề cử một ứng viên vào chặng cuối cuộc đua, dựa trên lời 4 nhà ngoại giao và một người thạo tin, đều ẩn danh. Các nguồn này cho biết Bắc Kinh muốn đưa bà Tống Lị (Song Li) lên thay ông Tedros Adhanom Ghebreyesus, Tổng giám đốc đương nhiệm của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

Bà Tống hiện là Vụ trưởng Vụ Sức khỏe Bà mẹ và Trẻ em thuộc Ủy ban Y tế Quốc gia ĐCSTQ, tức là một quan chức của ĐCSTQ, theo Epoch Times. Reuters mô tả bà có 20 năm kinh nghiệm về chính sách sức khỏe bà mẹ, trẻ em và hợp tác quốc tế.

Bà Tống và phái đoàn Trung Quốc tại Geneva chưa trả lời đề nghị bình luận của Reuters.

Cùng ngày, trang tin y tế Health Policy Watch viết rằng nhiều nguồn tin ngoại giao ẩn danh cho biết Trung Quốc đã đề cử một quan chức y tế nổi bật cho cuộc bầu Tổng giám đốc WHO năm 2027. Tuy nhiên, các nguồn này nói khác nhau về danh tính ứng viên.

Một số nguồn cấp cao nêu tên bà Tống, người từng thất bại khi tranh chức Giám đốc khu vực Tây Thái Bình Dương của WHO năm 2023. Số khác phủ nhận bà là ứng viên, cho rằng sau thất bại đó, Bắc Kinh muốn chọn một người có sức cạnh tranh mạnh hơn cho cuộc đua toàn cầu. Phái đoàn thường trực Trung Quốc tại Liên Hợp Quốc ở Geneva không trả lời các câu hỏi trang này gửi suốt nhiều ngày.

Danh sách ứng viên chưa công khai đủ

WHO đã ngừng nhận hồ sơ đề cử chính thức từ hôm 24/9. Đến nay, trang web của WHO mới đăng tên 6 ứng viên của Ả Rập Xê Út, Bỉ, Qatar, Botswana, Indonesia và Tây Ban Nha. Các nước đề cử tự quyết định công khai những cái tên này.

Theo quy định bầu cử của WHO, tên các ứng viên còn lại chỉ phải công bố sau khi Ủy ban Khu vực châu Âu của WHO họp xong vào ngày 29/10, phiên cuối cùng trong chuỗi hội nghị khu vực. Reuters cho biết WHO dự kiến công bố danh sách đầy đủ vào đầu tháng 11.

Tháng 2/2027, Hội đồng Chấp hành WHO gồm 34 thành viên sẽ chọn 3 ứng viên vào vòng cuối. Trung Quốc có ghế trong hội đồng này từ tháng 5/2026.

Nếu được chọn, bà Tống sẽ là người Trung Quốc thứ hai đứng đầu WHO, sau bà Margaret Chan, một người Hồng Kông từng giữ chức này từ năm 2006 đến 2016.

Lo ngại Bắc Kinh lấp chỗ trống Mỹ để lại

Mỹ từng là nhà tài trợ lớn nhất của WHO, Epoch Times cho biết. Từ khi Washington rút khỏi tổ chức này, WHO phải tái cấu trúc trên diện rộng: thu hẹp hoạt động, cắt bớt các vị trí quản lý cấp cao và hàng ngàn việc làm.

Trung Quốc đã công bố tăng tài trợ, nhưng còn lâu mới bù được khoản thiếu hụt Mỹ để lại. Health Policy Watch cho biết, tại Đại hội đồng Y tế Thế giới năm 2025, Phó Thủ tướng Lưu Quốc Trung đã cam kết góp thêm 500 triệu USD trong 5 năm, song hồ sơ của WHO sau đó vẫn ghi khoản này là “chờ xác nhận”.

Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump, trong cả nhiệm kỳ thứ nhất lẫn thứ hai, nhiều lần chỉ trích cách WHO xử lý đại dịch và cáo buộc tổ chức này thiên vị Trung Quốc, nơi COVID-19 bắt nguồn, theo Epoch Times. WHO bác bỏ cáo buộc đó.

Căng thẳng quanh quan hệ giữa WHO và Trung Quốc thời đại dịch vẫn chưa lắng, nên bà Tống có thể bị soi xét kỹ, Reuters nhận định. Năm 2020, bà là tổng biên tập một tài liệu hướng dẫn phòng chống COVID-19 cho phụ nữ, nhằm đặt chuẩn quốc gia về chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em trong đại dịch.

Trong cuộc đua năm 2023, ông Mukesh Kapila, chuyên gia kỳ cựu về y tế toàn cầu, nhận xét bà Tống là người “chuyên nghiệp, kín tiếng” trong một bài phân tích trên Health Policy Watch. Ông đặt câu hỏi liệu Trung Quốc có kiềm chế, không chi phối để bà thực sự làm việc độc lập hay không.

“Quan chức Trung Quốc tại các tổ chức quốc tế thường vẫn bị chính quyền nước mình ràng buộc, thậm chí có thể bị gọi về nếu làm cấp trên phật lòng,” ông Kapila nói khi đó.

Một bài chuyên mục trên The Epoch Times bản tiếng Anh cho rằng ĐCSTQ đã lên kế hoạch kỹ lưỡng để kiểm soát WHO: thay Đài Loan vào WHO thông qua Liên Hợp Quốc, cài cắm người thân ĐCSTQ suốt nhiều thập niên, lợi dụng tình trạng tài chính mong manh của tổ chức này và dùng ngoại giao nợ để nắm phiếu của các nước đang phát triển.

Hệ quả là vào thời điểm then chốt, WHO đã lặp lại thông tin của chính quyền ĐCSTQ, làm chậm phản ứng toàn cầu trước đại dịch COVID-19, phớt lờ cảnh báo của bác sĩ Đài Loan và chần chừ tuyên bố “tình trạng khẩn cấp y tế công cộng gây quan ngại quốc tế”, bài chuyên mục viết.

“Rủi ro lớn hơn là Washington bỏ trống chỗ và Trung Quốc lấp vào,” ông Kieran Bligh, cựu nhân viên WHO, nghiên cứu sinh về lãnh đạo y tế toàn cầu tại Đại học George Washington và là cộng tác viên của Health Policy Watch, nói với trang này.

Ông Bligh cho rằng nếu ứng viên Trung Quốc thắng, câu hỏi về nguồn gốc virus SARS-CoV-2 nhiều khả năng sẽ bị chôn vùi mãi mãi. Health Policy Watch cho biết đến nay Trung Quốc chưa từng phản hồi các yêu cầu của WHO về mẫu máu hay trình tự gen virus của những bệnh nhân đầu tiên ở Vũ Hán.