Khoảng 150 giáo viên Trung Quốc tại Philippines bắt đầu về nước theo từng đợt từ tuần trước, sau cáo buộc của Bộ trưởng Quốc phòng nước này và một chuyên gia Mỹ về mặt trận thống nhất của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ).

Ngày 8/9, Bộ trưởng Quốc phòng Philippines Gilberto Teodoro Jr. lên tiếng đáp trả những chất vấn của phía Bắc Kinh về phán quyết trọng tài Biển Đông tại một diễn đàn ở Hàn Quốc. (Ảnh chụp màn hình video)

Đợt giáo viên đầu tiên lên đường về nước hôm thứ Năm (1/10), theo Khaleej Times. Trong số các trường bị ảnh hưởng có Immaculate Conception Academy tại thành phố San Juan và Jubilee Christian Academy tại thành phố Quezon.

Philippines có khoảng 150 trường Hoa ngữ, phục vụ cộng đồng người gốc Hoa đông đảo tại nước này. Các trường này dạy tiếng Quan Thoại để người gốc Hoa giữ bản sắc dân tộc.

Đại sứ quán Trung Quốc tại Manila và Liên đoàn các Phòng Thương mại và Công nghiệp người Philippines gốc Hoa (FFCCCII) cho biết gia đình các giáo viên yêu cầu họ về nước vì lý do an toàn.

Chuyên gia Mỹ: ĐCSTQ chỉ đạo việc cử giáo viên

Làn sóng giáo viên rời đi bắt nguồn từ các bài viết của ông Ray Powell, người sáng lập và giám đốc SeaLight, dự án minh bạch hàng hải thuộc Trung tâm Đổi mới An ninh Quốc gia Gordian Knot của Đại học Stanford (Mỹ), Epoch Times đưa tin.

Ông Powell đề cập vấn đề này trên tạp chí The Diplomat hồi tháng 3 và trong loạt bài hồi tháng 7. Ông cho rằng Trung tâm Nghiên cứu Giáo dục Hoa văn Philippines (PCERC), nơi điều phối hơn 100 trường Hoa ngữ tại nước này, có quan hệ mật thiết với hệ thống mặt trận thống nhất của ĐCSTQ.

Theo ông Powell, trung tâm này nhiều năm qua đưa giáo viên từ Trung Quốc sang dạy và gửi học sinh Philippines gốc Hoa đến Đại học Kị Nam cùng một số trường khác của Trung Quốc để đào tạo. Ông cũng cáo buộc ĐCSTQ chỉ đạo việc cử các giáo viên do Đại học Kị Nam đào tạo sang Philippines.

Trong loạt bài, ông còn nhắc đến một hội thảo do Trung tâm Nghiên cứu Philippines của Đại học Kị Nam tổ chức. Tại đó, các học giả ĐCSTQ tuyên bố quần đảo Batanes ở cực bắc Philippines là một phần của Đài Loan và Trung Quốc, đặt dấu hỏi về chủ quyền của Philippines.

Năm 2025, PCERC cũng phối hợp với “Hội Thúc đẩy Thống nhất Hòa bình Trung Quốc tại Philippines” tổ chức một cuộc thi viết nhân kỷ niệm 80 năm kết thúc Thế chiến II. Cuộc thi này bị cho là có liên quan tới chiến tranh thông tin nhắm vào Nhật Bản và Đài Loan.

Bộ trưởng Teodoro: Mặt trận thống nhất là “một phần trong học thuyết của Trung Quốc”

Bộ trưởng Quốc phòng Philippines Gilberto Teodoro Jr. sau đó lên tiếng đồng tình với cảnh báo của ông Powell, kêu gọi người dân cảnh giác với các chương trình giao lưu văn hóa, giáo dục có liên hệ với Trung Quốc.

Ông cáo buộc Đại học Kị Nam “tung tin giả” khi cho rằng tỉnh Batanes thuộc về Trung Quốc. Ông cũng cảnh báo các chương trình giao lưu học thuật có yếu tố nước ngoài có thể trở thành bình phong để “đặt chân vào Philippines nhằm dò la thông tin”.

“Đây thực sự là một phần trong học thuyết của Trung Quốc. Một trong những nỗ lực chính của họ là công tác mặt trận thống nhất,” ông Teodoro nói, theo Khaleej Times.

Epoch Times dẫn lời ông Teodoro cho biết Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. đã chỉ đạo các cơ quan tình báo và thực thi pháp luật có “hành động dựa trên bằng chứng” đối với những hoạt động ác ý như vậy. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý người dân không để việc này làm dấy lên tâm lý bài ngoại hay định kiến với cộng đồng người gốc Hoa tại Philippines.

Trung Quốc bác cáo buộc

“Chúng tôi kiên quyết bác bỏ những cáo buộc vô căn cứ,” người phát ngôn Đại sứ quán Trung Quốc Quý Lăng Bằng (Ji Lingpeng) nói.

Ông lên án “các chiến dịch bôi nhọ ác ý” nhắm vào giao lưu giáo dục và giao lưu nhân dân giữa hai nước, trong đó có giáo dục Hoa ngữ tại Philippines.

Theo ông Quý, các hoạt động giao lưu này từ lâu đã góp phần vào quan hệ và sự hiểu biết lẫn nhau giữa Philippines và Trung Quốc.

FFCCCII thì cho biết cha mẹ các giáo viên lo ngại trước loạt bài của ông Powell, mà tổ chức này cho là “công kích các trường Hoa ngữ” tại Philippines. Tổ chức này cho hay Đại sứ quán và các cơ quan liên quan của Trung Quốc đã được thông báo chính thức trước khi các trường biết tin, và Đại sứ quán đã chấp thuận việc gọi giáo viên về.

Viện Khổng Tử bị siết tại phương Tây

Philippines không phải nơi duy nhất xem xét kỹ các chương trình giáo dục do chính phủ nước ngoài tài trợ. Viện Khổng Tử, chương trình ngôn ngữ và văn hóa do chính quyền ĐCSTQ tài trợ, những năm gần đây bị kiểm soát chặt và đóng cửa hàng loạt tại Mỹ, Úc và nhiều nước phương Tây.

Từ năm 2018, Quốc hội Mỹ hạn chế cấp ngân sách liên bang cho các trường đại học có Viện Khổng Tử, khiến số viện này tại đại học Mỹ giảm từ khoảng 100 năm 2019 xuống dưới 5. Năm 2019, bang New South Wales của Úc cũng đóng cửa chương trình Viện Khổng Tử trong các trường công vì lo ngại về chính trị và ảnh hưởng nước ngoài.

Căng thẳng Biển Đông chưa hạ nhiệt

Vụ giáo viên rời đi diễn ra khi tranh chấp lãnh thổ và quyền lợi biển giữa hai nước tại Biển Đông ngày càng gay gắt. Từ khi ông Marcos Jr. nhậm chức, Manila thắt chặt liên minh quốc phòng với Mỹ và nhiều lần bị hải cảnh ĐCSTQ ngăn cản, phun vòi rồng tại Bãi Cỏ Mây và bãi cạn Scarborough.

ĐCSTQ lâu nay dựa vào “đường chín đoạn” để tuyên bố chủ quyền đối với khoảng 90% diện tích Biển Đông, bao trùm phần lớn vùng đặc quyền kinh tế của Philippines. Năm 2016, Tòa Trọng tài Thường trực tại La Haye phán quyết “đường chín đoạn” không có cơ sở pháp lý, nhưng ĐCSTQ đến nay vẫn không công nhận.