Bộ trưởng Ngoại giao Iran dự kiến cho phép tàu Nhật Bản đi qua Eo biển Hormuz

Ngoại trưởng Abbas Araghchi cho biết Iran sẵn sàng cho phép tàu Nhật Bản đi qua Eo biển Hormuz và tiết lộ hai bên đang đàm phán về vấn đề này. Vì hơn 90% nhập khẩu dầu thô của Nhật phụ thuộc vào tuyến đường này, động thái của Iran đang thu hút sự chú ý lớn từ cộng đồng quốc tế.

Ngày 20/3, trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại với Kyodo News, ông Araghchi khẳng định Iran chưa hoàn toàn phong tỏa eo biển: “Chúng tôi không đóng eo biển. Nó vẫn mở”.

Ông giải thích rằng Iran chỉ áp dụng hạn chế đối với các tàu tham gia tấn công Iran, và chỉ cần phối hợp với Tehran, Iran đã sẵn sàng đảm bảo an toàn cho các tàu của các nước, trong đó có Nhật Bản.

Ông Araghchi cho biết gần đây đã thảo luận với Bộ trưởng Ngoại giao Nhật Bản Toshimitsu Motegi về việc đi qua eo biển, nhưng chi tiết vẫn chưa được tiết lộ. Ông từng là Đại sứ Iran tại Nhật và nhận xét Nhật duy trì lập trường “cân bằng và công bằng” lâu dài. Về chuyến gặp gần đây giữa Thủ tướng Nhật Takaichi Sanae và Tổng thống Mỹ Donald Trump, ông Araghchi cho biết Iran sẵn sàng với bất kỳ sáng kiến ngoại giao nào và kỳ vọng “Nhật có thể đóng vai trò kết thúc cuộc xâm lược này”.

Trong ngoại giao chính thức, Iran từ chối đề xuất ngừng bắn tạm thời, kiên quyết yêu cầu được bồi thường và đảm bảo không bị tấn công trong tương lai.

Phía Nhật Bản cho biết sẽ đánh giá cẩn trọng các phát ngôn của ông Araghchi. Chính phủ Nhật nhận định đàm phán trực tiếp với Iran có thể giảm phong tỏa, nhưng vẫn cần giữ liên lạc với Mỹ để tránh hiểu lầm.

Ngoài Nhật, một số tàu từ Ấn Độ, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ cũng được cho là đã được phép đi qua. Phát ngôn của Ngoại trưởng Iran cho thấy Tehran vẫn sử dụng quyền đi qua eo biển làm đòn bẩy ngoại giao, nhằm tác động đến tình hình quốc tế.

Ngày thứ Năm, Anh, Pháp, Đức, Ý, Hà Lan và Nhật đã ra tuyên bố chung về Eo biển Hormuz, lên án Iran tấn công tàu thương mại và thực tế phong tỏa eo biển. Họ cũng cam kết sẽ “nỗ lực thích đáng” để đảm bảo an toàn giao thông qua eo biển và có các biện pháp ổn định thị trường năng lượng.

Ngày thứ Bảy, Bộ Ngoại giao Hàn Quốc cũng cho biết nước này sẵn sàng tham gia nỗ lực quốc tế đảm bảo tự do an toàn cho Eo biển Hormuz.

Dưới áp lực về lương thực, Iran cho phép tàu chở ngũ cốc đi qua

Mặc dù Iran áp dụng hạn chế thực tế với Eo biển Hormuz, khiến xuất khẩu năng lượng khu vực gần như đình trệ và đẩy giá dầu toàn cầu tăng cao, Tehran dường như đang theo chiến lược “mở chọn lọc”.

Theo dữ liệu vận tải do Financial Times phân tích, trong ngày 15–16/3, ít nhất 6 tàu chở ngũ cốc và nông sản đã cập cảng Iran ở Bandar-e Imam Khomeini và đi qua eo biển trong lãnh hải Iran.

Báo cáo nêu rằng các tàu này đi theo “tuyến đường phi truyền thống” giữa các đảo Qeshm và Karak, để quân đội Iran giám sát chặt chẽ.

Một trong những động cơ quan trọng của Iran là giảm áp lực an ninh lương thực trong nước. Nông nghiệp là vấn đề nhức nhối của Chính phủ Iran, và nước này phụ thuộc lớn vào nhập khẩu ngô (hàng năm tiêu thụ khoảng 8–10 triệu tấn) làm thức ăn chăn nuôi và nguyên liệu dầu ăn.

Chuyên gia chuỗi cung ứng Evan Smith nhấn mạnh: “Khi eo biển đóng, không chỉ vận chuyển ngũ cốc từ Ấn Độ bị dừng, mà nguồn thức ăn chăn nuôi và nguyên liệu chế biến thực phẩm trong nước cũng gián đoạn. Toàn bộ mạng lưới sản xuất sẽ suy giảm”.

Trước khi xung đột bùng phát, lạm phát tại Iran vào tháng Hai đã đạt 47,5%. Chính quyền hiện đang nỗ lực đảm bảo cung ứng lúa mì và bột mì trong nước, nhằm tránh tình trạng người dân hoảng loạn tích trữ.