Cuba sẵn sàng đối thoại “nghiêm túc, có trách nhiệm” với Hoa Kỳ

Hôm thứ Bảy (21/3), Bộ trưởng Ngoại giao Cuba Bruno Rodriguez cho biết Havana sẵn sàng tham gia “cuộc đối thoại nghiêm túc và có trách nhiệm” với Hoa Kỳ, nhưng nhấn mạnh rằng điều đó sẽ không đi kèm với “sự can thiệp vào công việc nội bộ”.

Ông Rodriguez đưa ra phát biểu này trong hội nghị thượng đỉnh CELAC, cuộc họp của Cộng đồng các Quốc gia Mỹ Latinh và Caribe, một khối khu vực gồm 33 quốc gia Mỹ Latinh và Caribe không bao gồm Mỹ và Canada.

Hoa Kỳ yêu cầu những thay đổi sâu rộng

Khi được hỏi liệu ông có ủng hộ việc nới lỏng lệnh cấm vận đối với Cuba hay không, Ngoại trưởng Hoa Kỳ Rubio đã đề cập đến Đạo luật Helms–Burton năm 1996.

“Có thể nói rằng lệnh cấm vận gắn liền với sự thay đổi chính trị trên đảo,” ông Rubio nói. “Lệnh cấm vận đã được luật hóa.”

Đạo luật Helms–Burton, do Tổng thống Bill Clinton ký, đã tăng cường các biện pháp trừng phạt của Mỹ đối với Cuba và đưa lệnh cấm vận thành luật.

Do đó, không tổng thống nào có thể đơn phương dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt cho đến khi các điều kiện cụ thể được đáp ứng.

Các điều kiện được nêu trong luật bao gồm phóng thích tất cả tù nhân chính trị, hợp pháp hóa các đảng phái chính trị và báo chí tự do, và tổ chức “các cuộc bầu cử tự do và công bằng” dưới sự giám sát quốc tế.

Mặc dù ông Rubio chưa công khai nêu rõ các yêu cầu của chính quyền Trump, việc ông nhấn mạnh vào đạo luật này rõ ràng cho thấy yêu cầu của Mỹ trong các cuộc đàm phán đang diễn ra, theo ông John Suarez, giám đốc điều hành Trung tâm Cuba Tự do tại Washington.

“Có hai khả năng đối với Mỹ: Quốc hội bãi bỏ luật, hoặc chế độ đáp ứng các điều kiện đó để được dỡ bỏ trừng phạt,” ông Suarez nói.

“Có một số dư địa để cố gắng cải thiện quan hệ trong một số lĩnh vực, nhưng về cơ bản, lệnh cấm vận sẽ không biến mất cho đến khi các điều kiện đó được đáp ứng.”

Các điều khoản khác của luật yêu cầu tiến triển hướng tới nền kinh tế dựa trên thị trường và thiết lập một hệ thống tư pháp độc lập. Luật cũng yêu cầu bồi thường cho tài sản của Mỹ bị tịch thu trên đảo.

Sau Cách mạng Cuba năm 1959, chính phủ của Fidel Castro đã tịch thu hơn 1,9 tỷ USD tài sản của Mỹ, bao gồm đất đai, nhà máy lọc dầu và nhà máy.

Theo ước tính, số tiền này tương đương khoảng 9 tỷ USD theo giá trị hiện nay.

Gần 6.000 cá nhân và công ty hiện đang yêu cầu chế độ Cuba bồi thường.

Luật cũng yêu cầu Cuba phải được điều hành bởi một “chính phủ được bầu một cách dân chủ,” điều này đặc biệt loại trừ anh em nhà Castro — ông Fidel và ông Raúl Castro khỏi tiến trình này

Ông Fidel Castro qua đời năm 2016 ở tuổi 90.

Ông Raul Castro, 94 tuổi và là cựu tổng thống Cuba, vẫn còn sống. Ông cùng cháu trai Raulito Castro được cho là có liên quan đến các cuộc đàm phán với Mỹ.

Tại Cuba, ông Raulito được biết đến với biệt danh “El Cangrejo,” hay “con cua,” và làm vệ sĩ cho ông nội. Ông đã bị chỉ trích vì lối sống được cho là xa hoa.

“Gia đình Castro vẫn có ảnh hưởng rất lớn, ngay cả khi họ không giữ chức danh chính thức,” ông Suarez nói. “Họ vẫn có rất nhiều ảnh hưởng ở Cuba.”

Ông Trump theo đuổi “tiếp quản thân thiện”

Trong những tuần gần đây, Tổng thống Donald Trump đã gợi ý rằng Cuba có thể là mục tiêu tiếp theo, sau khi lực lượng Mỹ bắt giữ ông Maduro tại Caracas vào ngày 3/1 và tiến hành các cuộc tấn công vào Iran vào ngày 28/2.

“Cuba đang ở cuối hàng,” tổng thống Mỹ nói ngày 7/3 tại Miami trong một hội nghị thượng đỉnh với các nhà lãnh đạo Mỹ Latinh.

Tuy nhiên, trong một số dịp, ông nói rằng mình đang theo đuổi một “cuộc tiếp quản thân thiện” đối với hòn đảo.

Ông cũng nói rằng mình sẽ có “vinh dự được tiếp quản Cuba.”

“Đó là một vinh dự lớn,” ông nói với các phóng viên ngày 16/3. “Hiện tại họ là một quốc gia rất suy yếu.”

Ông Trump không làm rõ ý nghĩa của việc “tiếp quản” hòn đảo.

Tướng Francis Donovan, người đứng đầu Bộ Tư lệnh Miền Nam Mỹ, nói với các nhà lập pháp tại Washington ngày 19/3 rằng quân đội Mỹ không diễn tập cho cuộc xâm lược Cuba hoặc tích cực chuẩn bị tiếp quản hòn đảo.

Trong một bài đăng gần đây trên nền tảng xã hội X, Tổng thống Cuba Díaz-Canel đã phản ứng với các phát biểu của ông Trump.

“Mỹ công khai đe dọa Cuba gần như mỗi ngày,” ông viết ngày 17/3.

“Họ có ý định và công bố kế hoạch chiếm đoạt đất nước, tài nguyên, tài sản của chúng tôi, và thậm chí cả nền kinh tế mà họ đang cố bóp nghẹt để buộc chúng tôi đầu hàng”.

Ngày 13/3, lần đầu tiên nhà lãnh đạo Cuba thừa nhận rằng Havana đã tiến hành đàm phán với Washington.

Thông báo của ông được đưa ra sau khi Cuba cho biết sẽ phóng thích 51 người khỏi nhà tù, một quyết định mà họ cho là liên quan đến mối quan hệ với Vatican.

Tổ chức phi lợi nhuận Prisoners Defenders của Tây Ban Nha ước tính có 1.214 tù nhân chính trị tại Cuba tính đến tháng Hai.

Trong khi việc phóng thích một số tù nhân là một khởi đầu tốt, tất cả tù nhân chính trị phải được trả tự do theo yêu cầu của Đạo luật Helms–Burton, theo các chuyên gia.

Hiện tại Cuba không cho phép bất kỳ đảng đối lập hợp pháp nào, và các nhân vật đối lập có thể nhận được sự ủng hộ thường bị giết hoặc bị bỏ tù. Do đó, việc phóng thích tù nhân là một bước quan trọng hướng tới đảm bảo các cuộc bầu cử tự do và công bằng cũng như hỗ trợ quá trình chuyển đổi dân chủ tại Cuba, ông Suarez cho biết.

Bà Perez Castellon đồng tình, lưu ý rằng phe đối lập Cuba vẫn bị phân mảnh, không giống như ở Venezuela.

“Tại Venezuela, bà Maria Corina Machado có cả một phong trào đứng sau bà ấy,” bà nói.

Tuy nhiên, tại Cuba, những người bất đồng chính kiến chủ yếu hoạt động độc lập và theo các nhóm nhỏ.

Các quan chức Mỹ, trong đó có ông Rubio, đã trao đổi với một số nhân vật đối lập tại Cuba, nhưng không có nhân vật thống nhất nào có thể so sánh với bà Corina Machado, bà cho biết.

Cô Selena Lambert Ortega, một phụ nữ 24 tuổi đến từ Santiago de Cuba, đã kêu gọi đồng bào của mình lựa chọn người mà họ tin tưởng nên trở thành tổng thống tiếp theo của Cuba, trong một cuộc thăm dò trên Facebook đăng ngày 12/1. Chỉ trong vài giờ, bài đăng đã lan truyền mạnh mẽ.

Những người tham gia áp đảo ủng hộ Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, con trai của những người nhập cư gốc Cuba tại Mỹ.

Vài giờ sau, các đặc vụ An ninh Nhà nước tại Santiago de Cuba, thành phố lớn thứ hai của hòn đảo, đã triệu tập cô Lambert Ortega và yêu cầu cô xóa cuộc thăm dò.

Trước khi bài đăng bị gỡ bỏ, ông Rubio đã nhận được khoảng 35.000 phiếu bầu, trong khi tổng thống đương nhiệm Miguel Díaz-Canel chỉ nhận được 475.

Theo bà Ninoska Perez Castellon, một người dẫn chương trình phát thanh và là thành viên nổi bật của cộng đồng người Cuba lưu vong tại Miami, điều bắt đầu như một bài đăng đơn giản trên mạng xã hội đã trở thành một bức tranh phản ánh rõ nét tâm lý công chúng hiện tại.

“Cuộc thăm dò đã bị gỡ khỏi Facebook, nhưng điều đó cho thấy tâm lý nội bộ Cuba là như thế nào,” bà nói với The Epoch Times.

Gần đây, khi bà Perez Castellon đến thăm Bộ Ngoại giao Mỹ, bà đã cho ông Rubio xem cuộc thăm dò trên Facebook.

Theo lời bà, Ngoại trưởng đã cười và đùa rằng ông không muốn có thêm công việc.

Ông Rubio đang dẫn dắt các cuộc đàm phán với chính quyền Cuba và đã nêu rõ lập trường của Mỹ. Ông nói với các phóng viên ngày 17/3 rằng Cuba phải thay đổi hệ thống chính trị của mình một cách “mạnh mẽ”, lưu ý rằng các lãnh đạo hiện tại không có khả năng khắc phục nền kinh tế đang suy sụp.

“Họ phải đưa những người mới lên nắm quyền,” ông Rubio nói.

Trong nhiều thập kỷ, Havana đã có thể chống chịu lệnh cấm vận của Mỹ đối với Cuba nhờ sự hỗ trợ từ Liên Xô, quốc gia này đã cung cấp trợ cấp cho đến khi sụp đổ vào năm 1991.

Sau đó, Venezuela hỗ trợ hòn đảo Caribe bằng cách cung cấp dầu với giá ưu đãi. Điều này đã đóng vai trò then chốt trong nền kinh tế Cuba suốt hai thập kỷ qua.

Vào đầu những năm 2000, lãnh đạo Venezuela Hugo Chávez đã cho Havana tiếp cận nguồn dự trữ dầu dồi dào của đất nước mình thông qua một thỏa thuận trao đổi, giúp hòn đảo phục hồi sau khủng hoảng kinh tế.

Cuba nhận được hàng tỷ USD dầu thô và đổi lại cung cấp cho Venezuela hỗ trợ về y tế, công nghệ, quân sự và tình báo.

Sau chiến dịch quân sự của Mỹ và việc bắt giữ ông Nicolás Maduro vào đầu tháng Một, các chuyến hàng dầu từ Caracas đã bị đình chỉ.

Cuba hiện đang đối mặt với một trong những cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ.

Các cuộc biểu tình lớn đã nổ ra trên đảo trong bối cảnh mất điện thường xuyên, thiếu lương thực nghiêm trọng và khả năng tiếp cận thuốc men hạn chế.

Tại Cuba, người dân ngày càng ít sợ hãi khi biểu tình, và nhiều người nhận ra rằng lệnh cấm vận không phải là nguyên nhân chính gây ra các vấn đề của họ, bà Perez Castellon cho biết.

“Đây là một đất nước đang trong tình trạng đổ nát. Các vị đã thấy hình ảnh rác thải chất đống trên đường phố. Các vị đã thấy người dân không có điện trong thời gian dài. Thực phẩm của họ bị hư hỏng,” bà nói.

“Họ không có nước. Họ không thể giặt quần áo hoặc cho con đến trường. Vì vậy, đó là toàn bộ bi kịch mà người dân đang phải trải qua ở đó”.

“Người dân Cuba đang chịu khổ vì chế độ mà họ đã có trong nhiều thập kỷ. Không còn nghi ngờ gì về điều đó,” ông Tomas Pojar, nghiên cứu viên cấp cao tại Trung tâm châu Âu và Á-Âu của Viện Hudson và cựu cố vấn an ninh quốc gia của chính phủ Séc, cho biết.

“Chế độ này đang cố gắng đổ mọi trách nhiệm cho người khác, nhưng thực tế là đó là một chế độ rối loạn chức năng, áp bức, như nó đã luôn như vậy ngay từ đầu”.

Theo Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (HRW), người Cuba đang rời khỏi đất nước với số lượng lớn.

Theo dữ liệu chính phủ, hòn đảo đã mất 10% dân số trong những năm gần đây, nhưng các nghiên cứu độc lập cho thấy con số thực tế có thể cao hơn nhiều, HRW nêu trong một báo cáo.