Cuộc chiến pháp lý 2.0 ở Biển Đông? Philippines dự định kiện Bắc Kinh ra tòa án quốc tế

Philippines đang tích cực cân nhắc bước đi pháp lý lớn thứ hai là kiện Bắc Kinh ra tòa quốc tế để truy trách nhiệm và đòi bồi thường, khi tranh chấp và đối đầu tàu thuyền trên Biển Đông tiếp tục leo thang.

Ông Rommel Banlaoi, Chủ tịch Hội Nghiên cứu An ninh Quốc tế Philippines, đã xác nhận điều này hôm thứ Bảy (7/11) tại một hội thảo về Biển Đông tổ chức ở Tam Á, Trung Quốc, tờ South China Morning Post đưa tin. Ông cho biết Manila đúng là đang cân nhắc một vụ kiện nữa nhắm vào Trung Quốc, và các cơ quan liên quan đã bắt đầu chuẩn bị hồ sơ pháp lý cần thiết.

Năm nay tròn 10 năm kể từ khi Tòa Trọng tài ở La Haye ra phán quyết xác định yêu sách của Bắc Kinh ở Biển Đông là vô hiệu. Ông Banlaoi lưu ý mọi hành động pháp lý cuối cùng vẫn phải được Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. phê duyệt.

Ông nói thêm rằng Manila có thể tạm thời kiềm chế, vì năm nay Philippines giữ ghế Chủ tịch luân phiên Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và vẫn đang đàm phán với Bắc Kinh về “Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông”. Tuy nhiên, nếu chính thức khởi kiện, Philippines sẽ tập trung đòi bồi thường và truy trách nhiệm pháp lý đối với các hành vi hủy hoại môi trường biển, gây thiệt hại kinh tế, bị cho là xâm phạm quyền chủ quyền và vi phạm Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS).

Trước đó, hãng tin Reuters đưa tin ông Crispin Remulla, khi đó là Bộ trưởng Tư pháp Philippines, đã nói rõ chính phủ đang tích cực bàn các lựa chọn về nơi khởi kiện quốc tế. Tòa Trọng tài Thường trực (PCA) và Tòa Công lý Quốc tế (ICJ) đều đang được xem xét.

Trọng tâm của bước đi pháp lý mới của Philippines là môi trường biển bị hủy hoại. Manila cáo buộc Trung Quốc khai thác trai tai tượng tràn lan, nạo vét quy mô lớn và xây đảo nhân tạo trong vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của Philippines, gây tổn hại nghiêm trọng, không thể đảo ngược cho các rạn san hô và đa dạng sinh học biển.

Khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) cho thấy hoạt động xây đảo của Bắc Kinh đã vùi lấp hơn 1.860 ha rạn san hô. Ông Remulla nhấn mạnh Lực lượng Tuần duyên Philippines và các cơ quan tuyến đầu khác đã nắm trong tay nhiều bằng chứng. Ông cho biết về bản chất, đây là một vụ kiện dân sự nhằm đòi Trung Quốc bồi thường.

Bắc Kinh từ trước đến nay luôn bác bỏ cáo buộc của Philippines về việc hủy hoại hệ sinh thái biển. Phía Trung Quốc còn cáo buộc ngược lại rằng chính Philippines đã gây tổn hại cho rạn san hô khi cố ý cho một tàu chiến mắc cạn tại bãi Cỏ Mây (Second Thomas) vào năm 1999.

Trong nhiều năm qua, tàu thuyền hai bên thường xuyên xảy ra va chạm tại các vùng biển tranh chấp như bãi cạn Scarborough, bãi Cỏ Mây và bãi Sa Bin (Sabina). Bắc Kinh không công nhận phán quyết của Tòa Trọng tài về Biển Đông năm 2016, đồng thời liên tục triển khai lực lượng hải cảnh và dân quân biển để tăng cường hoạt động tuần tra.