Cựu Cao ủy Nhân quyền LHQ Navi Pillay đoạt giải Nobel Hòa bình 2026

Ủy ban Nobel Na Uy hôm thứ Sáu (9/10) trao giải Nobel Hòa bình 2026 cho bà Navi Pillay, cựu Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc, nhằm ghi nhận “những nỗ lực thúc đẩy hòa bình và luật pháp quốc tế”.

Luật gia Nam Phi 85 tuổi được vinh danh vì đã “mở đường cho một trật tự pháp lý toàn cầu toàn diện hơn” bằng lòng can đảm và sự chính trực hiếm có, thông cáo của Ủy ban Nobel Na Uy viết. Ủy ban cho rằng bà có vai trò then chốt trong việc đưa tội ác chiến tranh, tội ác chống nhân loại và tội diệt chủng ra truy tố.

Ông Jørgen Watne Frydnes, Chủ tịch Ủy ban Nobel Na Uy, cho biết theo những gì ông biết, ủy ban vẫn chưa liên lạc được với người đoạt giải.

Ông nhắn bà qua giới báo chí có mặt tại Oslo: “Nếu bà thấy có số điện thoại Na Uy gọi đến, xin hãy nghe máy.” “Tôi rất mong sớm được nói chuyện với bà,” ông nói thêm, theo Epoch Times.

Giải Nobel Hòa bình năm nay có 287 đề cử, gồm 208 cá nhân và 79 tổ chức. Người đoạt giải nhận huy chương vàng, bằng chứng nhận và 12 triệu krona Thụy Điển, tương đương khoảng 1,2 triệu USD.

Lễ trao giải sẽ diễn ra tại Oslo vào ngày 10/12, đúng ngày mất của Alfred Nobel, người sáng lập giải thưởng.

Từ luật sư bào chữa cho ông Mandela đến thẩm phán quốc tế

Bà Navanethem Pillay sinh năm 1941 tại Durban, Nam Phi, trong một gia đình người Tamil gốc Ấn Độ. Bà lớn lên dưới chế độ phân biệt chủng tộc apartheid. Bà làm luật sư, từng bào chữa cho ông Nelson Mandela cùng nhiều người đứng lên chống apartheid.

Sau đó, bà lần lượt làm thẩm phán Tòa án Cấp cao Nam Phi, Tòa án Hình sự Quốc tế về Rwanda (ICTR) và Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC). Bà giữ chức Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc từ năm 2008 đến 2014, BBC Tiếng Việt cho biết.

Hiện bà là thẩm phán ad hoc của Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) trong vụ Gambia kiện Myanmar về tội diệt chủng.

Ủy ban Nobel nhắc lại một vụ án tại ICTR, trong đó tòa xác định hiếp dâm và bạo lực tình dục có thể cấu thành tội ác chống nhân loại và cả tội diệt chủng. Bà Pillay có ảnh hưởng quan trọng đến phán quyết này. Cũng trong vụ án đó, bà góp phần tạo nên một bước ngoặt pháp lý khác: lần đầu tiên một người bị kết tội kích động diệt chủng dựa trên việc phát tán tuyên truyền.

“Sự độc lập, chuyên môn và lòng kiên định đã đưa bà trở thành một trong những luật gia quốc tế được kính trọng nhất thời đại chúng ta,” thông cáo viết.

Ủy ban Nobel: “Hòa bình cần công lý”

Ủy ban cho rằng hệ thống luật pháp quốc tế đang chịu áp lực rất lớn, các định chế của hệ thống này bị tấn công, còn các thẩm phán thì bị trừng phạt.

“Mỗi khi sức mạnh lấn át lẽ phải, sự ổn định, lòng tin và chung sống hòa bình đều bị suy yếu. […] Hòa bình cần công lý,” thông cáo viết.

Tại buổi họp báo, một phóng viên hỏi vì sao năm nay ủy ban đặc biệt đề cao luật pháp quốc tế. Ông Frydnes trả lời rằng các định chế bảo vệ luật pháp quốc tế đang chịu áp lực, bị trừng phạt và tấn công, nên ủng hộ, củng cố và mở rộng công việc của các định chế này là chìa khóa để xây dựng một thế giới hòa bình hơn.

Một phóng viên khác đặt câu hỏi: nhiều chế độ tàn bạo không tôn trọng luật pháp quốc tế, vậy trao giải cho một thẩm phán thì có tác dụng gì? Ông Frydnes thừa nhận luật pháp quốc tế chưa bao giờ ngăn được mọi cuộc xung đột. Tuy nhiên, theo ông, luật pháp đặt ra những chuẩn mực cần tuân thủ, còn các biện pháp pháp lý có thể góp phần ngăn chặn chiến tranh và bạo lực.

Báo cáo về Gaza bị Israel bác bỏ

Cho đến gần đây, bà Pillay vẫn giữ vai trò chủ trì Ủy ban Điều tra Quốc tế Độc lập của Liên Hợp Quốc về Lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng. Năm 2025, ủy ban này kết luận Israel phạm tội diệt chủng tại Gaza. France 24 lưu ý rằng kết luận của ủy ban điều tra không đồng nghĩa với lập trường chính thức của toàn bộ Liên Hợp Quốc.

Israel bác bỏ cáo buộc và gọi báo cáo này là “đáng phẫn nộ”.

Trước đó, trong báo cáo tháng 6/2024, ủy ban của bà cho rằng cả Hamas, các nhóm vũ trang Palestine lẫn quân đội Israel đều có dấu hiệu phạm tội ác chiến tranh trong cuộc xung đột bùng phát từ ngày 7/10/2023.

Sau lễ công bố, Ủy ban Nobel cho biết vinh danh bà Pillay không có nghĩa là ủy ban đưa ra quan điểm về việc Israel có phạm tội diệt chủng ở Gaza hay không. Ông Frydnes nói với hãng tin AFP rằng đó là báo cáo của ủy ban điều tra Liên Hợp Quốc, và việc phán xét thuộc về các tòa án quốc tế.