EU thúc giục 5 nước Caribe chấm dứt chương trình “hộ chiếu vàng”

Liên minh châu Âu (EU) đã gửi thông báo tới 5 quốc gia Caribe, yêu cầu chấm dứt chương trình “quốc tịch thông qua đầu tư” (Citizenship by Investment – CBI), còn gọi là chương trình “hộ chiếu vàng”. Nếu không, các nước này có nguy cơ bị tước quyền miễn thị thực vào Khu vực Schengen. Dữ liệu cho thấy người nộp đơn từ Trung Quốc chiếm tỷ lệ lớn nhất trong các hồ sơ xin hộ chiếu vàng.

Ngày 25/6/2026, EU chính thức gửi thư tới 5 quốc gia Caribe gồm Antigua và Barbuda, Dominica, Grenada, Saint Lucia và Saint Kitts và Nevis, yêu cầu các nước này từng bước bãi bỏ chương trình hộ chiếu vàng trước ngày 1/6/2028. Nếu không thực hiện, EU sẽ căn cứ Cơ chế đình chỉ thị thực đã được sửa đổi để hủy bỏ quyền miễn thị thực vào 29 quốc gia thuộc Khu vực Schengen đối với công dân các nước này.

EU đồng thời đưa ra yêu cầu ngắn hạn trong giai đoạn chuyển tiếp 24 tháng, theo đó các nước phải loại bỏ người đang chịu lệnh trừng phạt của EU khỏi diện đủ điều kiện trước tháng 9/2026, đồng thời áp dụng cơ chế thẩm tra nghiêm ngặt hơn đối với người nộp đơn thuộc mọi quốc tịch.

EU tiếp tục siết chặt chương trình “hộ chiếu vàng”

EU cho rằng các chương trình này tồn tại nhiều vấn đề như khâu thẩm định lỏng lẻo, thiếu “mối liên hệ thực sự với quốc gia”, lỗ hổng trong việc thay đổi danh tính và các rủi ro tiềm ẩn về an ninh cũng như rửa tiền.

EU phản đối việc coi quyền công dân là một loại hàng hóa có thể mua bán từ xa, đồng thời nhấn mạnh rằng người xin nhập quốc tịch phải có mối liên hệ thực chất với quốc gia cấp quốc tịch.

Số liệu cho thấy trong giai đoạn 2023–2024, 5 quốc gia Caribe đã cấp số lượng lớn hộ chiếu theo diện CBI, trong khi tỷ lệ từ chối rất thấp. Chẳng hạn, Antigua và Barbuda chỉ từ chối 1,7% hồ sơ, Saint Lucia 5,3% và Dominica 6,5%.

Theo giới chức châu Âu, quy trình xét duyệt nhanh với tỷ lệ chấp thuận cao như vậy khó có thể phát hiện đầy đủ các hành vi che giấu tiền án, nguồn gốc tài sản hoặc nguy cơ vi phạm lệnh trừng phạt.

Trước đó, EU cũng đã có động thái mạnh tay với các chương trình hộ chiếu vàng ở nhiều nước khác. Cuối năm 2024, EU hủy hoàn toàn quyền miễn thị thực Schengen của quốc đảo Vanuatu vì lo ngại an ninh. Đến năm 2025, Tòa án Công lý Liên minh châu Âu phán quyết chương trình hộ chiếu vàng của Malta là trái pháp luật.

Người Trung Quốc là nhóm nộp đơn chủ yếu

Theo thống kê và các báo cáo đánh giá do chính phủ các nước cùng Ủy ban châu Âu công bố trong nhiều năm qua, người nộp đơn từ Trung Quốc luôn là nhóm hưởng lợi lớn nhất từ các chương trình hộ chiếu vàng ở Caribe.

• Dominica và Grenada: Trong những năm gần đây, người nộp đơn từ Trung Quốc (bao gồm Trung Quốc đại lục và Hồng Kông) từng chiếm 50%–70% tổng số người được cấp hộ chiếu CBI.
• Antigua và Barbuda, Saint Kitts và Nevis: Người Trung Quốc cũng liên tục nằm trong hai nhóm quốc tịch có số lượng hồ sơ nhiều nhất.

Đối với nhiều người giàu Trung Quốc, hộ chiếu Caribe từ lâu được đánh giá hấp dẫn nhờ thủ tục nhanh, không yêu cầu cư trú thực tế, được miễn thị thực tới nhiều quốc gia (đặc biệt là Khu vực Schengen và Anh), đồng thời thuận tiện cho việc phân bổ tài sản ở nước ngoài và tối ưu hóa thuế.

Tuy nhiên, cảnh báo lần này của EU cũng có thể khiến các tổ chức tài chính trên toàn cầu tăng cường yêu cầu tuân thủ, dẫn đến việc người sở hữu các hộ chiếu này phải đối mặt với quy trình “Hiểu khách hàng của bạn” (KYC) và các cuộc kiểm tra chống rửa tiền nghiêm ngặt hơn khi mở tài khoản hoặc thực hiện các giao dịch liên quan đến tài sản.

Các nước Caribe phản ứng và sự phụ thuộc vào nguồn thu này

Đối với các quốc đảo nhỏ ở Đông Caribe, chương trình hộ chiếu vàng (với mức đầu tư tối thiểu khoảng 200.000 USD) là nguồn thu ngoài thuế quan trọng, được sử dụng để tài trợ cho bệnh viện, trường học, xây dựng cơ sở hạ tầng và công tác tái thiết sau thiên tai.

Sau khi nhận được thư của EU, Thủ tướng Antigua và Barbuda Gaston Browne tuyên bố công khai rằng chương trình hộ chiếu vàng là trụ cột quan trọng của nguồn thu ngoài thuế của đất nước và “không thể đơn giản từ bỏ” khi chưa có nguồn thu thay thế khả thi và bền vững.

Hiện nay, 5 quốc gia Caribe đang lên kế hoạch đưa ra phản ứng thống nhất, trong đó có việc cử phái đoàn tới Brussels để đàm phán với các cơ quan của Liên minh châu Âu.