Siêu thị châu Âu bị tấn công mạng, máy bay liên tiếp bị dọa đánh bom

Hệ thống làm lạnh tại nhiều chuỗi siêu thị lớn ở châu Âu bị tấn công mạng. Trong khi đó, hàng loạt máy bay chở khách nhận được lời đe dọa đánh bom hoặc không tặc, khiến dư luận lo ngại.

Làn sóng bất ổn chưa từng có này đang đe dọa an toàn của người dân Mỹ và châu Âu. Những sự cố tương tự ngày càng xảy ra thường xuyên trên khắp châu Âu.

Hiện chưa có bằng chứng cho thấy các vụ việc này có liên quan với nhau hoặc do cùng một tổ chức đứng sau dàn dựng. Tuy nhiên, nhiều người cho rằng các cuộc thảo luận về an ninh châu Âu hiện đang tập trung nhiều hơn vào nguy cơ xảy ra một cuộc chiến tranh hỗn hợp trên quy mô lớn.

Hàng loạt hệ thống làm lạnh quân sự và dân sự tại Mỹ, châu Âu bị tấn công

Tờ The Guardian của Anh đưa tin, kể từ đầu tháng 8 năm nay, tủ lạnh, tủ đông và các hệ thống làm lạnh khác tại các cửa hàng nhu yếu phẩm dành cho quân nhân (commissary) ở ít nhất 6 căn cứ quân sự Mỹ liên tiếp gặp sự cố. Vụ việc khiến Lầu Năm Góc mở cuộc điều tra về khả năng xảy ra tấn công mạng.

Tiếp đó, ngày 12/10, tin tặc chiếm quyền kiểm soát phần mềm quản lý tủ lạnh và tủ đông tại nhiều siêu thị ở Pháp, khiến nhiệt độ bên trong đột ngột tăng cao. Tại một số cửa hàng, nhiệt độ còn bị cố ý đẩy lên tới 50 độ C, khiến lượng lớn thực phẩm phải tiêu hủy. Nhà chức trách Pháp cho biết, một số cửa hàng thậm chí đã xảy ra hỏa hoạn.

Hôm thứ Hai (2/11), tin tặc tiếp tục tấn công hệ thống quản lý làm lạnh tại nhiều siêu thị thuộc 6 quốc gia châu Âu, bao gồm Carrefour, Intermarché và IKEA ở Bỉ; Coop và ICA ở Thụy Điển; Delhaize ở Luxembourg; Kesko ở Phần Lan; SuperValu ở Ireland và nhiều siêu thị tại Estonia.

Tập đoàn Les Mousquetaires, đơn vị vận hành chuỗi siêu thị Intermarché, cho biết khoảng 150 cửa hàng của họ bị tấn công. Hệ thống làm lạnh tại các cửa hàng này đã phải hoạt động liên tục trong 6 giờ ở mức nhiệt độ cao bất thường. Công ty ước tính thiệt hại lên tới hàng triệu euro.

Đợt tấn công lan rộng ra nhiều nước châu Âu, ảnh hưởng đến hơn 100 cửa hàng và doanh nghiệp. Ngay cả những cơ sở kinh doanh nhỏ như cửa hàng thịt và tiệm tạp hóa cũng ghi nhận các sự cố tương tự.

Hiện chưa có bằng chứng cho thấy sự cố tại các căn cứ quân sự Mỹ có liên quan đến các vụ tấn công siêu thị ở châu Âu. Tuy nhiên, việc hệ thống làm lạnh ở cả hai nơi bị tấn công theo phương thức tương tự đã khiến dư luận chú ý đến những lỗ hổng bảo mật của loại thiết bị này.

Các chuyên gia chỉ ra rằng đợt tấn công lần này không đơn thuần là làm rò rỉ dữ liệu doanh nghiệp hay tạm thời gián đoạn các dịch vụ trực tuyến. Tin tặc đã xâm nhập và chiếm quyền điều khiển các hệ thống vận hành thiết bị, trực tiếp gây thiệt hại về hàng hóa và tài sản cho doanh nghiệp.

Các chuyên gia lo ngại tủ đông và những thiết bị làm lạnh thương mại khác có thể trở thành mục tiêu mới của các cuộc tấn công mạng. Đáng lo ngại hơn, tủ lạnh và tủ đông không phải những thiết bị duy nhất đối mặt với nguy cơ này. Nhiều loại thiết bị như lò nướng, máy giặt, máy rửa bát và hệ thống sưởi trung tâm cũng được kết nối Internet để người dùng điều khiển từ xa và tự động hóa hoạt động. Vì vậy, tất cả đều có nguy cơ trở thành mục tiêu của tin tặc.

Nước Anh không bị ảnh hưởng bởi đợt tấn công

Công ty an ninh mạng Forescout cho biết Pháp, Ý, Hy Lạp, Bỉ và một số quốc gia khác có mật độ sử dụng hệ thống làm lạnh kết nối Internet khá cao. Ông Daniel dos Santos, Phó Chủ tịch phụ trách nghiên cứu của công ty, cho biết dữ liệu về các hệ thống làm lạnh tại siêu thị cho thấy Anh không nằm trong nhóm 10 quốc gia có nguy cơ cao nhất. Tuy nhiên, Anh vẫn đối mặt với rủi ro, dù mức độ không đặc biệt cao.

Đến nay, Anh vẫn chưa ghi nhận vụ tấn công nào. Ông Graham Wynn, Phó Giám đốc phụ trách các vấn đề pháp quy của Hiệp hội Bán lẻ Anh, cho biết các nhà bán lẻ nước này đang phối hợp với Trung tâm An ninh mạng Quốc gia (NCSC) nhằm tăng cường khả năng bảo vệ hệ thống tủ lạnh, tủ đông trước các cuộc tấn công mạng có thể xảy ra.

Người phát ngôn NCSC cho biết trung tâm đang phối hợp với các đối tác quốc tế và doanh nghiệp để thu thập đầy đủ thông tin về đợt tấn công.

ĐCSTQ, Nga và Triều Tiên bị nghi đứng sau các vụ tấn công

Theo The Guardian, đến nay chưa có tổ chức tin tặc nào nhận trách nhiệm về các vụ tấn công, cũng chưa có băng nhóm mã độc tống tiền nào lợi dụng sự việc để đòi các siêu thị khoản tiền chuộc lớn. Bởi một khi nhiệt độ trong tủ lạnh tăng cao khiến thực phẩm hư hỏng, các siêu thị khó có thể khắc phục thiệt hại ngay cả khi chấp nhận trả tiền chuộc.

Ông Rafe Pilling, Giám đốc cấp cao phụ trách tình báo mối đe dọa của công ty an ninh mạng Sophos, nhận định thủ phạm có thể là một nhóm tin tặc được chính phủ nước ngoài hậu thuẫn, nhằm phát đi thông điệp đe dọa, hoặc một tin tặc hoạt động đơn lẻ. Ông nghiêng về khả năng thứ nhất, cho rằng mục tiêu của kiểu tấn công này là khiến lượng lớn thực phẩm bị tiêu hủy, qua đó gây tác động tâm lý mạnh, gieo rắc nỗi bất an và kích động tâm lý hoảng loạn trong xã hội phương Tây.

Trong khi đó, ông Fredrik Blix, cố vấn an ninh mạng tại công ty Visente AB, cho rằng thủ phạm cũng có thể là những tin tặc theo đuổi mục tiêu chính trị rộng lớn hơn, chẳng hạn như gieo rắc tâm lý bất an tại các quốc gia ủng hộ Ukraine.

Tuần trước, sàn giao dịch tiền điện tử Binance bị tin tặc tấn công, với nghi vấn thủ phạm là Triều Tiên. Trong khi đó, các vụ tấn công hệ thống làm lạnh tại siêu thị châu Âu nhiều khả năng do tin tặc Nga hoặc Trung Quốc thực hiện, trong đó Nga bị nghi có khả năng đứng sau cao hơn.

Lãnh đạo các cơ quan tình báo phương Tây cho biết Nga đang tiến hành nhiều hoạt động phá hoại tại châu Âu và dự báo các hoạt động này sẽ gia tăng trong vài tháng tới. The Guardian nhận định phương thức tấn công lần này khá đơn giản, không cần mã độc và cũng không để lại dấu vết rõ ràng, khiến các nhà điều tra khó xác định thủ phạm.

Vì sao các thiết bị gia dụng kết nối Internet dễ bị tin tặc tấn công?

Phần mềm điều khiển tủ đông thương mại thường được kết nối Internet và có thể chứa lỗ hổng bảo mật, tạo điều kiện cho tin tặc xâm nhập. Khác với máy tính và điện thoại thường xuyên được nhắc cập nhật để vá lỗi bảo mật, phần mềm vận hành tủ đông, tủ lạnh thương mại có thể không được cập nhật trong thời gian dài.

Ông Nick Jackson, Trưởng bộ phận hoạt động mạng của Bitdefender, cho rằng các cửa hàng chậm cập nhật bản vá bảo mật chủ yếu vì quá trình nâng cấp mất thời gian, buộc thiết bị tạm ngắt mạng và ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh.

Một nguyên nhân khác là người quản lý hệ thống làm lạnh chưa nhận thức đầy đủ về các rủi ro bảo mật, nên xem nhẹ việc cập nhật phần mềm định kỳ. Chuỗi siêu thị Coop của Thụy Điển cho biết một số tủ đông, tủ lạnh vẫn kết nối Internet qua mạng di động 4G, khiến chúng càng dễ trở thành mục tiêu tấn công.

Các chuyên gia cho rằng biện pháp trực tiếp nhất là kịp thời cập nhật bản vá bảo mật cho hệ thống. Sau vụ tấn công các cửa hàng ở Pháp ngày 12/10, nhà sản xuất thiết bị làm lạnh Sabcobel của Bỉ đã tiến hành vá lỗi cho hệ thống tủ đông. Hãng cho biết nếu không kịp thời thực hiện, những vụ tấn công sau đó có thể đã gây thiệt hại nghiêm trọng hơn.

Điều khiến giới chuyên gia lo ngại nhất là tin tặc có thể gây thiệt hại trên diện rộng mà không cần sử dụng kỹ thuật tấn công phức tạp.

Trả lời phỏng vấn CNBC, ông Bjorn R. Watne, Giám đốc an ninh thông tin toàn cầu của Tổ chức Cảnh sát Hình sự Quốc tế (Interpol), cảnh báo sự phổ biến của AI đang khiến các cuộc tấn công mạng diễn ra với quy mô lớn và cường độ mạnh hơn, giúp các mạng lưới tội phạm có thể tấn công nhiều mục tiêu cùng lúc.

Theo ông Watne, AI không làm thay đổi căn bản phương thức tấn công mạng mà chỉ tăng cường hiệu quả của các kỹ thuật hiện có. Những cuộc tấn công trước đây đòi hỏi nhiều thời gian và chuyên môn nay có thể dễ dàng mở rộng, nhắm vào nhiều hệ thống và tổ chức cùng lúc.

Các chuyên gia cảnh báo hậu quả sẽ nghiêm trọng hơn nếu tin tặc nhắm vào những hệ thống vận hành thực tế của doanh nghiệp, như hệ thống làm lạnh, kho bãi và mạng lưới quản lý.

Hàng loạt máy bay ở châu Âu bị đe dọa đánh bom, người dân lo ngại

Trong khi đó, ngành hàng không châu Âu cũng liên tiếp đối mặt với các cảnh báo an ninh. Từ tháng 10 đến nay, nhiều máy bay chở khách liên tục nhận được tin báo đe dọa đánh bom và các cảnh báo an ninh khác, buộc lực lượng chức năng phải xử lý khẩn cấp. Một số vụ việc thậm chí khiến máy bay chiến đấu phải xuất kích.

Ngày 13/10, một máy bay của hãng Corendon Airlines trên hành trình từ đảo Corfu (Hy Lạp) đến Nuremberg (Đức) phát tín hiệu báo động không tặc. Do có lúc mất liên lạc với tổ bay, nhà chức trách Hy Lạp lập tức kích hoạt quy trình ứng phó không tặc. Máy bay sau đó hạ cánh an toàn xuống Nuremberg, không có hành khách nào thương vong.

Vài ngày sau, ngày 18/10, chuyến bay OS82 của Austrian Airlines từ Tel Aviv đến Vienna nhận được lời đe dọa đánh bom, buộc máy bay phải chuyển hướng đến Sofia (Bulgaria). Không quân Bulgaria điều tiêm kích MiG-29 hộ tống máy bay đến sân bay Sofia. Sau khi hành khách và tổ bay rời khỏi máy bay, lực lượng chức năng tiến hành kiểm tra an ninh toàn diện nhưng không phát hiện thiết bị nổ hay mối đe dọa nào.

Từ đầu tháng 11, nhiều chuyến bay chở khách tại châu Âu liên tiếp nhận được lời đe dọa đánh bom. Trong hai ngày 2 và 3/11, ít nhất 5 chuyến bay đi và đến các nước như Anh, Đan Mạch, Ba Lan, Tây Ban Nha, Bulgaria và Israel bị ảnh hưởng. Một số máy bay phải hạ cánh khẩn cấp hoặc chuyển hướng, trong khi Hungary điều tiêm kích lên hộ tống.

Một số sân bay thậm chí phải tạm thời đóng cửa và sơ tán hành khách. Lực lượng chống khủng bố cùng các đơn vị an ninh được huy động kiểm tra, nhưng không phát hiện chất nổ nào.

Hiện vẫn chưa rõ các vụ việc này có liên quan với nhau hay không, và danh tính những kẻ đứng sau các vụ đe dọa vẫn chưa được xác định.