Học giả Mỹ gốc Myanmar bị bắt giữ tại Trung Quốc, Mỹ bác bỏ cáo buộc gián điệp

Nhà nghiên cứu chính trị người Mỹ gốc Myanmar Min Zin bị bắt giữ tại Trung Quốc từ đầu tháng 6. Hôm thứ Tư (17/6), viện nghiên cứu do ông sáng lập cho biết ông Min Zin bị bắt khi đến Côn Minh tham dự một hội thảo học thuật, đồng thời kêu gọi Bắc Kinh lập tức trả tự do cho ông. Cùng lúc đó, Bộ Ngoại giao Mỹ bác bỏ cáo buộc gián điệp mà chính quyền Trung Quốc gán cho Min Zin.

Tuần trước, Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã xác nhận việc ông Min Zin bị bắt tại Trung Quốc, nói rằng ông bị tình nghi “có liên quan đến hoạt động gián điệp” và “đe dọa an ninh quốc gia”.

Theo hãng tin Reuters, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết Washington “không chấp nhận” các cáo buộc nhằm vào ông Min Zin. Người phát ngôn nói: “Viên chức lãnh sự Mỹ đã đến thăm ông Min Zin; Bộ Ngoại giao đang trao đổi với các quan chức Trung Quốc và cung cấp mọi hỗ trợ lãnh sự cần thiết.”

Viện “Chiến lược và Chính sách Myanmar” (Institute for Strategy and Policy – ISP-Myanmar) hôm thứ Tư ra tuyên bố, kêu gọi chính quyền Trung Quốc “trả tự do ngay lập tức và vô điều kiện” cho nhà sáng lập Min Zin. Tuyên bố nêu rõ, ông Min Zin bị bắt trong thời gian tới Côn Minh (Trung Quốc), và mục đích duy nhất của chuyến đi này là tham dự một hội thảo học thuật.

“Viện Chiến lược và Chính sách Myanmar cực lực bác bỏ và lên án mọi cáo buộc vô căn cứ nhắm vào ông Min Zin,” tuyên bố viết.

Ông Min Zin bị bắt tại Côn Minh ngày 3/6, chỉ vài tuần trước chuyến công du cấp nhà nước kéo dài 5 ngày của Tổng thống Myanmar Min Aung Hlaing tới Trung Quốc.

Bắc Kinh lâu nay là một trong những nguồn hậu thuẫn quan trọng nhất cho quân đội Myanmar. Tháng 2/2021, tập đoàn quân sự do ông Min Aung Hlaing lãnh đạo tiến hành đảo chính, lật đổ chính phủ dân cử của bà Aung San Suu Kyi, châm ngòi cho các cuộc biểu tình quy mô lớn. Những cuộc biểu tình này dần biến thành phong trào nổi dậy vũ trang toàn quốc, khi các lực lượng dân chủ mới thành lập liên kết với các nhóm vũ trang sắc tộc lâu năm để chống lại quân đội.

Ông Min Zin từng là một thủ lĩnh sinh viên, tham gia phong trào dân chủ ở Myanmar năm 1988, sau đó sang Đại học California, Berkeley học khoa học chính trị. Ông là người sáng lập Viện Chiến lược và Chính sách Myanmar, ban đầu đặt trụ sở tại Yangon – thủ đô cũ của Myanmar – nhưng sau cuộc đảo chính năm 2021 đã phải chuyển ra nước ngoài. Viện này chủ yếu nghiên cứu xung đột, quá trình chuyển đổi chính trị, tình hình kinh tế – thương mại của Myanmar, cũng như quan hệ song phương với Trung Quốc.

“Điều hết sức quan trọng là các tổ chức học thuật và nghiên cứu như Viện Chiến lược và Chính sách Myanmar phải có khả năng hoạt động mà không bị đe dọa hay sách nhiễu,” tuyên bố của ISP-Myanmar nhấn mạnh.

Sau khi ông Min Zin bị bắt, Đại sứ quán Mỹ tại Trung Quốc đã liên tiếp trong ba ngày đăng thông báo, nhắc lại cảnh báo đi lại tới Trung Quốc của Bộ Ngoại giao Mỹ. Các thông điệp này lưu ý công dân Mỹ về rủi ro khi tới Trung Quốc, trong đó có việc chính quyền Bắc Kinh có thể bắt giữ tùy tiện, không công nhận song tịch, và có khả năng nhắm vào công dân Mỹ gốc Hoa.