Iran: Đàm phán với Mỹ có thể gồm các thỏa thuận năng lượng, khai khoáng và máy bay

Bộ Ngoại giao Thụy Sĩ hôm 14/2 cho biết, Hoa Kỳ sẽ tiến hành vòng đàm phán thứ hai với Iran về chương trình hạt nhân của nước này vào cuối tuần này.

Ông Hamid Ghanbari, Phó Vụ trưởng phụ trách ngoại giao kinh tế của Bộ Ngoại giao Iran, cho biết Tehran đang theo đuổi một thỏa thuận hạt nhân với Washington có thể mang lại lợi ích kinh tế cho cả hai quốc gia.

“Để bảo đảm tính bền vững của một thỏa thuận, điều thiết yếu là Mỹ cũng phải được hưởng lợi trong các lĩnh vực có lợi nhuận kinh tế cao và thu hồi nhanh,” ông Ghanbari nói ngày 15/2, vài ngày trước hội nghị thượng đỉnh dự kiến tại Geneva, theo hãng thông tấn bán chính thức Fars.

Bộ Ngoại giao Thụy Sĩ cho biết Oman — nước đã giám sát vòng đàm phán gián tiếp đầu tiên giữa Hoa Kỳ và Iran hôm 6/2 — sẽ làm trung gian cho hội nghị thượng đỉnh tuần này.

Sau vòng đàm phán trước, Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo rằng nếu Iran không đạt được thỏa thuận với Hoa Kỳ, điều đó sẽ là “rất chấn động” đối với chính quyền nước này — vốn đã áp đặt tình trạng mất internet trên diện rộng suốt một tháng rưỡi qua trong bối cảnh làn sóng biểu tình lớn nhất kể từ Cách mạng Hồi giáo 1979.

Ông Trump cũng cho rằng Iran có thể phải đối mặt với hậu quả nghiêm trọng nếu chính quyền tiếp tục sát hại người biểu tình.

Áp lực gia tăng đối với Tehran

Trong bối cảnh gia tăng sức ép buộc Tehran đạt thỏa thuận, Washington gần đây đã điều động tàu sân bay thứ hai tới khu vực, kèm theo nguy cơ về một chiến dịch quân sự mới sau các đòn tấn công nhằm vào cơ sở hạt nhân của Iran năm ngoái.

Dù Iran từng đe dọa trả đũa mọi cuộc tấn công tiếp theo của Mỹ, giọng điệu của ông Ghanbari ngày 15/2 được đánh giá là mềm mỏng hơn so với các tuyên bố trước đó của chính quyền.

“Các lợi ích chung trong lĩnh vực dầu khí, các mỏ chung, đầu tư khai khoáng, thậm chí cả việc mua máy bay đều nằm trong nội dung đàm phán,” ông nói.

Quan chức này cho biết Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung (JCPOA) năm 2015 — thỏa thuận hạt nhân giữa Iran và nhiều cường quốc thế giới, theo đó nới lỏng trừng phạt để đổi lấy việc hạn chế chương trình hạt nhân — đã không bảo đảm được các lợi ích kinh tế của Hoa Kỳ.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio phát biểu tại họp báo ở Bratislava, Slovakia, rằng Tổng thống Trump đang ưu tiên con đường ngoại giao và một thỏa thuận đàm phán giữa Washington và Tehran.

“Chưa ai từng đạt được một thỏa thuận thành công với Iran, nhưng chúng tôi sẽ thử,” ông Rubio nói.

Ông Trump đã rút Hoa Kỳ khỏi JCPOA vào năm 2018 và tái áp đặt các biện pháp trừng phạt kinh tế nghiêm ngặt đối với Iran.

Cuộc gặp tại Geneva

Ngoại trưởng Rubio xác nhận các đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner sẽ gặp quan chức Iran tại Geneva trong tuần này, song cả Washington lẫn Bộ Ngoại giao Thụy Sĩ đều chưa nêu rõ ngày cụ thể.

“Steve Witkoff và Jared Kushner sẽ lên đường — tôi nghĩ họ đang trên đường — để tham dự các cuộc họp quan trọng, và chúng ta sẽ chờ xem kết quả ra sao,” ông Rubio nói.

JCPOA trước đây bao gồm các cuộc đàm phán đa phương giữa nhiều cường quốc, nhưng vòng đàm phán hiện tại chỉ có Washington và Tehran tham gia, với Oman làm trung gian.

Thứ trưởng Ngoại giao Iran Majid Takht-Ravanchi ngày 15/2 nói với BBC rằng “quả bóng đang ở phần sân của Mỹ để chứng minh họ muốn đạt thỏa thuận”, hàm ý Iran sẵn sàng thỏa hiệp về tham vọng hạt nhân để đổi lấy việc nới lỏng trừng phạt.

Ông dẫn lại tuyên bố gần đây của người đứng đầu cơ quan năng lượng nguyên tử Iran rằng Tehran có thể cam kết pha loãng lượng uranium được làm giàu ở mức cao nhất nhằm thể hiện thiện chí linh hoạt để đổi lấy giảm trừng phạt.

Tuy nhiên, ông Takht-Ravanchi nhấn mạnh Iran sẽ không đồng ý chấm dứt toàn bộ hoạt động làm giàu uranium — điểm bế tắc then chốt trong các vòng đàm phán trước đây với Washington, vốn coi mọi hoạt động làm giàu là cánh cửa dẫn tới phát triển vũ khí hạt nhân. Iran nhiều lần phủ nhận việc phát triển đầu đạn hạt nhân.