Iran: Sẽ thu phí qua eo biển Hormuz sau thời gian ân hạn 60 ngày

Hôm 30/6, các quan chức Iran tuyên bố nước này vẫn kiên quyết áp dụng việc thu phí đối với các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz sau khi thời gian ân hạn 60 ngày kết thúc. Đây được xem là một trong những vấn đề gây nhiều tranh cãi nhất trong các cuộc đàm phán đang diễn ra giữa Iran và Mỹ nhằm đạt được một thỏa thuận lâu dài để chấm dứt nhiều tháng xung đột.

Theo Hãng thông tấn Cộng hòa Hồi giáo Iran (IRNA), Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf phát biểu trên truyền hình nhà nước hôm 30/6 rằng việc lưu thông qua tuyến hàng hải chiến lược này chỉ được miễn phí trong thời gian thực thi 60 ngày theo bản ghi nhớ tạm thời mà Washington và Tehran ký kết vào đầu tháng Sáu.

Bản ghi nhớ này kéo dài lệnh ngừng bắn vốn rất mong manh nhằm tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán về một thỏa thuận hòa bình toàn diện hơn, đồng thời mở lại eo biển Hormuz cho hoạt động vận tải thương mại.

Những phát biểu trên được đưa ra trong bối cảnh các cuộc đàm phán kỹ thuật nhằm chuyển hóa thỏa thuận tạm thời thành một hiệp định lâu dài đã bắt đầu tại Doha (Qatar) thông qua vai trò trung gian của Qatar. Phía Mỹ có sự tham gia của Đặc phái viên Steve Witkoff và cố vấn không chính thức của Tổng thống, ông Jared Kushner.

Iran bác bỏ các ý kiến phản đối quyền quản lý eo biển

Phát biểu trên truyền hình nhà nước Iran, ông Ghalibaf cho biết quyết định miễn thu phí trong 60 ngày được đưa ra theo đề nghị của các quốc gia ven Vịnh Ba Tư, sau khi chiến tranh làm gián đoạn hoạt động hàng hải và khiến nhiều tàu mắc kẹt do eo biển bị đóng cửa tạm thời.

Ông nói: “Quyết định này được đưa ra theo sự đề nghị của các quốc gia ven Vịnh Ba Tư, vì sau khi chiến tranh bùng nổ và eo biển bị phong tỏa, một số tàu đã mắc kẹt trong khu vực”.

Ông cũng cho biết Iran đã cam kết hoàn tất việc rà phá thủy lôi trên tuyến đường thủy này trong vòng 30 ngày.

Theo ông Ghalibaf, sau đó Iran sẽ bắt đầu thu phí đối với các dịch vụ hàng hải mà nước này cung cấp tại eo biển Hormuz. Mặc dù ông không nói rõ đây có phải là phí quá cảnh theo nghĩa truyền thống hay không, nhưng IRNA diễn giải phát biểu của ông là việc thu phí quá cảnh, đồng thời nhấn mạnh rằng: “Việc đi qua eo biển Hormuz chỉ được miễn phí trong 60 ngày”.

Ông Ghalibaf cho biết Điều 5 của bản ghi nhớ quy định Iran và Oman sẽ cùng quyết định cơ chế quản lý eo biển Hormuz trong tương lai, bao gồm các dịch vụ hàng hải, trên cơ sở luật pháp quốc tế và quyền chủ quyền của các quốc gia tiếp giáp tuyến đường thủy này.

Theo ông, Tehran hiểu điều khoản này là sự công nhận chủ quyền của Iran và Oman đối với eo biển, đồng thời trao cho hai nước quyền quyết định các cơ chế cung cấp dịch vụ hàng hải trong tương lai.

“Không có bất kỳ hoàn cảnh nào khiến chúng tôi thỏa hiệp về vấn đề này,” ông Ghalibaf nói. “Đây là vùng lãnh hải của chúng tôi.”

Ông cũng cho biết thời hạn đàm phán 60 ngày hiện nay có thể được gia hạn nếu phía Mỹ đồng ý, cho đến khi hai bên đạt được một thỏa thuận hòa bình toàn diện.

Washington phản đối việc thu phí

Chính quyền Tổng thống Donald Trump nhiều lần bác bỏ cách diễn giải của Iran đối với bản ghi nhớ, cho rằng eo biển Hormuz vẫn là tuyến đường thủy quốc tế, nơi quyền tự do hàng hải không thể bị hạn chế hoặc gắn với điều kiện phải nộp phí.

Tổng thống Donald Trump tuần trước cho biết các quan chức Iran đã cam kết với Washington rằng họ sẽ không áp dụng phí quá cảnh hoặc bất kỳ khoản thu nào khác đối với tàu thuyền đi qua eo biển.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cũng khẳng định luật pháp quốc tế không cho phép bất kỳ quốc gia nào áp đặt phí quá cảnh trên các tuyến đường thủy quốc tế.

Trong tuyên bố chung được đưa ra cùng Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) sau chuyến công du của ông Rubio, Mỹ và các quốc gia vùng Vịnh đã kêu gọi bảo đảm “quyền tự do hàng hải hoàn toàn, vô điều kiện và không bị hạn chế” qua eo biển Hormuz, không áp dụng phí cũng như không để bất kỳ bên nào đơn phương kiểm soát tuyến đường này.

Đàm phán vẫn tiếp tục

Bất chấp những khác biệt còn tồn tại, các nhà đàm phán vẫn tiếp tục các cuộc thảo luận kỹ thuật tại Doha vào ngày 1/7 nhằm cụ thể hóa các điều khoản của thỏa thuận hòa bình tạm thời.

Qatar xác nhận ông Steve Witkoff và Jared Kushner đã gặp Thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Sheikh Mohammed bin Abdulrahman Al Thani để thảo luận việc triển khai bản ghi nhớ cũng như các nỗ lực rộng hơn nhằm thúc đẩy an ninh khu vực thông qua con đường ngoại giao.

Iran công khai tuyên bố sẽ không tiến hành đàm phán trực tiếp với Mỹ tại Doha. Tuy nhiên, các quan chức Qatar cho biết các cuộc thương lượng vẫn đang diễn ra gián tiếp thông qua vai trò trung gian, giống như nhiều vòng đàm phán trước đó trong nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt cuộc xung đột hiện nay một cách lâu dài.

Hiện đoàn đàm phán của Mỹ và Iran đã kết thúc vòng đàm phán gián tiếp mới nhất tại thủ đô Doha của Qatar vào thứ Tư (1/7). Bộ Ngoại giao Qatar cho biết các cuộc đàm phán gián tiếp đã đạt được “tiến triển tích cực”, đồng thời hai bên nhất trí sẽ tiếp tục đối thoại sau lễ tang của cựu Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei.

Bản ghi nhớ tạm thời đã giúp mở lại eo biển Hormuz sau nhiều tuần chiến sự, đình chỉ các lệnh trừng phạt dầu mỏ của Mỹ đối với Iran, yêu cầu Tehran pha loãng lượng uranium đã được làm giàu và thiết lập khuôn khổ đàm phán kéo dài 60 ngày cho một thỏa thuận toàn diện hơn.

Một trong những vấn đề quan trọng nhất vẫn chưa được giải quyết là cơ chế quản lý eo biển Hormuz trong tương lai. Tehran muốn khẳng định quyền kiểm soát hoạt động hàng hải tại eo biển, trong khi Washington và các đồng minh trong khu vực tiếp tục thúc đẩy quyền tự do đi lại không bị hạn chế qua một trong những tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng nhất thế giới.