Kịch bản Mỹ hậu thuẫn bà Delcy Rodríguez lãnh đạo chính phủ chuyển tiếp Venezuela

Ngay đầu năm 2026, bản đồ địa chính trị Mỹ Latinh đã trải qua một cơn địa chấn dữ dội. Chính quyền Trump của Mỹ cuối tuần qua đã tiến hành một chiến dịch tập kích gây chấn động toàn cầu, cưỡng ép đưa Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro tới New York để xét xử. Khi khoảng trống quyền lực của ông Maduro xuất hiện, Washington lập tức hé lộ “kế hoạch B” đã được chuẩn bị từ lâu: để Phó Tổng thống Delcy Rodríguez tiếp quản quyền lực, lãnh đạo chính phủ chuyển tiếp.

Financial Times của Anh dẫn lời một nhà đầu tư Mỹ có đầu tư tại Venezuela cho biết: “Chính quyền Trump từ sớm đã hé lộ rằng kế hoạch chuyển tiếp của họ luôn xoay quanh bà Rodríguez. Họ không cho rằng bà là con rối của ông Maduro, và trong các cuộc đàm phán với Mỹ, bà luôn là người có khả năng trao đổi mang tính xây dựng nhất”.

Washington sắp đặt chấn động, đàm phán bí mật: “Bản kế hoạch hậu Maduro” đã được chốt từ năm 2025

Chuỗi biến động tưởng như đột ngột hiện nay tại Venezuela thực chất là kết quả của một ván cờ ngoại giao bí mật được hoạch định kỹ lưỡng, kéo dài nhiều năm. Tổng hợp thông tin từ nhiều nguồn am hiểu, giới ngoại giao và các quan chức cấp cao Mỹ cho thấy, việc bà Rodríguez lên nắm quyền không phải ngẫu nhiên, mà là lựa chọn mang tính hiện thực chính trị cao độ (Realpolitik) của chính quyền Trump sau khi cân nhắc cấu trúc quyền lực cực kỳ phức tạp bên trong Venezuela.

Theo tiết lộ của 2 nhân vật có thẩm quyền trực tiếp nắm rõ nội tình đàm phán, kịch bản chuyển giao quyền lực này đã bắt đầu được viết từ năm 2025. Khi đó, anh trai của bà Delcy Rodríguez, ông Jorge Rodríguez — lúc bấy giờ là Chủ tịch Quốc hội kiêm cố vấn chính trị hàng đầu của ông Maduro — đã bắt đầu tiếp xúc bí mật với đại diện phía Mỹ.

Trọng tâm của các cuộc đàm phán này rất rõ ràng: làm thế nào để sắp xếp giai đoạn chuyển tiếp của “thời kỳ hậu Maduro”. Phương án khi đó mang màu sắc kịch tính cao — để bà Delcy Rodríguez, người được đánh giá là sắc sảo và quyết đoán, giữ vai trò lãnh đạo chính phủ chuyển tiếp.

Mặc dù kết cục cuối cùng là ông Maduro bị quân đội Mỹ “đưa tới New York” thay vì “lưu vong an toàn”, cho thấy các cuộc đàm phán ở giai đoạn cuối có thể đã đổ vỡ hoặc phía Mỹ thay đổi chiến lược, nhưng cấu trúc cốt lõi là để bà Rodríguez kế nhiệm vẫn được giữ nguyên.

Financial Times dẫn lời một nhà đầu tư Mỹ có nền tảng sâu tại Venezuela cho biết: “Chính quyền Trump từ sớm đã hé lộ rằng kế hoạch chuyển tiếp của họ luôn xoay quanh bà Rodríguez”.

Washington lựa chọn bà, thay vì tiến hành một cuộc thanh trừng toàn diện đối với phe Chavismo, bởi họ không cho rằng bà là con rối mù quáng của ông Maduro. Ngược lại, trong nhiều năm đàm phán khó khăn với Mỹ, bà Rodríguez được phía Mỹ xem là “người luôn có khả năng giao tiếp mang tính xây dựng nhất”.

Vì sao bà Rodríguez là “lựa chọn duy nhất” trong mắt Washington?

Trong giai đoạn chính quyền Biden cũng như đầu nhiệm kỳ hai của Trump, anh em nhà Rodríguez trên thực tế đã nắm độc quyền kênh đàm phán với cộng đồng quốc tế. Một nhân vật có quan hệ làm ăn lâu dài tại Venezuela nhận định thẳng thắn: “Sau khi đánh giá tình hình, kết luận của Mỹ là: người duy nhất có đủ năng lực kỹ thuật, chính trị và khả năng điều phối khu vực để thực thi nhiệm vụ, chính là Rodríguez cùng ê-kíp của bà.”

Bà Rodríguez, 56 tuổi, dù xuất thân từ một gia đình cánh tả cấp tiến, nhưng đã thể hiện phong cách quản trị thực dụng đáng kể. Bà đảm nhiệm chức Ngoại trưởng từ năm 2014, và từ năm 2020 còn kiêm nhiệm các bộ then chốt về tài chính và năng lượng, trực tiếp kiểm soát huyết mạch kinh tế của Venezuela — ngành dầu mỏ. Khi nền kinh tế quốc gia bên bờ sụp đổ, chính bà là người chủ trì các cuộc đàm phán với các tập đoàn dầu khí quốc tế, trong đó có Chevron của Mỹ, thể hiện khả năng nắm bắt chi tiết và kỹ năng thương lượng, qua đó thúc đẩy một phần vốn ngoại quay trở lại Venezuela để nhận giấy phép năng lượng, đồng thời nới lỏng kiểm soát giá cả và tiền tệ, tạm thời chặn đà suy kiệt kinh tế. Năng lực này khiến bà trở thành nhân vật then chốt trong mắt Washington, người có thể duy trì sản lượng dầu của Venezuela và ổn định thị trường năng lượng toàn cầu.

Dù từng bị Mỹ và châu Âu trừng phạt vào các năm 2017 và 2018 vì phá hoại dân chủ pháp quyền, thậm chí vướng vào bê bối “Delcy-gate” liên quan đến nghi vấn buôn bán vàng thỏi, nhưng trong bối cảnh hiện nay, bà được tái định vị là “đại diện ôn hòa” trong hàng ngũ Chavismo. Một cựu lãnh đạo khu vực từng nhiều lần làm việc với bà nhận xét: “Rodríguez rất thông minh, là cao thủ đàm phán và đặc biệt giỏi kiểm soát chi tiết”.

Việc chính quyền Trump lựa chọn ủng hộ bà Rodríguez cũng đồng nghĩa với việc tạm thời gác lại yêu cầu của phe đối lập dân chủ Venezuela. Dù lãnh đạo đối lập María Corina Machado đã giành Giải Nobel Hòa bình, và đồng minh của bà là ông Edmundo González được phổ biến xem là người chiến thắng thực sự trong cuộc bầu cử năm 2024, Washington cho rằng họ không kiểm soát được quân đội. Các nguồn tin cho biết bà Machado và ông González không giành được sự tin cậy nào từ lực lượng an ninh, trong khi Washington cần gấp một người có thể “lập tức nắm toàn cục”.

Những thách thức trước mắt của tân lãnh đạo

Vào thời điểm này, bà Rodríguez phải tìm cách cân bằng giữa hai thế lực đối nghịch và có sức tàn phá lớn.

Sự ủng hộ của chính quyền Trump dành cho bà không phải là vô điều kiện. Tổng thống Trump đã công khai đưa ra tối hậu thư rằng nếu chính quyền mới “thể hiện không đạt kỳ vọng, Mỹ sẽ phát động đợt tấn công thứ hai”, đồng thời cảnh báo bà Rodríguez có thể phải đối mặt với kết cục còn nghiêm trọng hơn Maduro. Trước điều này, bà Rodríguez nhanh chóng phát đi tín hiệu hòa giải qua mạng xã hội, tuyên bố “ưu tiên hàng đầu” của chính phủ bà là thúc đẩy quan hệ Mỹ–Venezuela theo hướng “cân bằng và tôn trọng lẫn nhau”. Điều này cho thấy bà hiểu rõ nguồn gốc quyền lực của mình nằm ở sự chấp thuận ngầm của Washington.

• Lãnh đạo lâm thời Venezuela phát tín hiệu hòa giải, mời Mỹ hợp tác

Tuy nhiên ở trong nước, bà buộc phải duy trì tính chính danh của người kế thừa tiếp nối đường lối của ông Hugo Chávez tại Venezuela. Tại cuộc họp nội các lâm thời chiều 3/1, dưới sự tháp tùng của giới quân sự và chính trị cấp cao, bà công khai tuyên thệ trung thành với ông Maduro — người đã bị bắt — và hô lớn: “Đất nước này chỉ có một tổng thống, và tên ông ấy là Maduro”.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết ông hiểu điều này, thừa nhận vẫn duy trì liên lạc với bà Rodríguez và coi những phát biểu cứng rắn của bà là “mang tính tuyên truyền đối nội”.

Ông Rubio nhấn mạnh: “Chúng tôi sẽ đánh giá dựa trên những hành động tiếp theo của họ, chứ không phải những phát biểu công khai hiện nay… chúng tôi sẽ chờ xem”.

“Đội cận vệ” quân đội và cuộc đấu quyền lực tại Venezuela

Dù bà Rodríguez được Tòa án Tối cao trao quyền tổng thống lâm thời, nhưng trung tâm quyền lực thực sự của Venezuela — họng súng — lại không nằm trong tay bà.

Cấu trúc cũ của chế độ Maduro không sụp đổ cùng với việc ông bị bắt. Hai nhân vật then chốt của bộ máy an ninh — Bộ trưởng Quốc phòng Vladimir Padrino López và Bộ trưởng Nội vụ Diosdado Cabello — vẫn nắm quyền lực to lớn. Hai người này kiểm soát quân đội và cơ quan tình báo, là những thế lực thực sự tại Venezuela.

Theo các nguồn tin thân cận, tồn tại sự ngờ vực sâu sắc giữa quân đội và hệ thống dân sự. Khi bà Rodríguez điện đàm đàm phán với Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, Bộ trưởng Nội vụ Cabello thậm chí có mặt để “nghe giám sát”. Chi tiết này phơi bày sự mong manh trong quyền lực của Rodríguez — bà có thể chỉ là gương mặt phía trước, trong khi phía sau là vô số con mắt theo dõi xem bà có “phản bội di sản cách mạng” hay không.

Doanh nhân quốc phòng Venezuela có quan hệ mật thiết với các cơ quan an ninh Mỹ, cựu đặc phái viên đối lập Vanessa Neumann, bày tỏ quan ngại sâu sắc về cục diện này. Bà phân tích: “Washington dường như cho rằng sẽ có một ‘đội cận vệ Mỹ’ bao quanh Rodríguez, thúc đẩy nhanh việc tăng sản lượng và phục hồi kinh tế. Vấn đề là điều đó liệu có thành hiện thực?”

Bà Neumann dự báo một kịch bản ảm đạm: “Theo tôi, bà Rodríguez sẽ cùng khiêu vũ với ê-kíp của ông Trump, nhưng cuối cùng sẽ bị Cabello và Padrino hạ bệ, và ông Trump sẽ lại can thiệp bằng vũ lực”.

Hiện tại, Venezuela đang ở trong một “giai đoạn chuyển tiếp” cực kỳ mong manh. Chiến lược của chính quyền Trump rõ ràng là “ổn định trước, quan sát sau”. Như lời Ngoại trưởng Rubio: “Điều then chốt lúc này là những gì sẽ xảy ra trong hai, ba tuần tới, hoặc hai, ba tháng tới”.

Mỹ đang đặt cược vào năng lực kỹ trị của anh em nhà Rodríguez, hy vọng họ có thể xử lý quá trình chuyển tiếp quyền lực một cách thực dụng, giống như cách từng xử lý các cuộc đàm phán dầu mỏ trước đây.