Mỹ bắt ông Maduro, cảnh báo 5 đồng minh của Venezuela không can thiệp

Sau khi quân đội Mỹ trực tiếp tiến vào Caracas và bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro, Tổng thống Mỹ tuyên bố rằng từ nay, Tây bán cầu là “sân nhà” của Mỹ. Ngoại trưởng Mỹ cũng cảnh báo 5 đồng minh lớn không được biến Venezuela thành “tiền đồn” chống lại Mỹ.

Vài giờ sau khi chiến dịch lật đổ chế độ Maduro thành công, Tổng thống Donald Trump hôm 3/1 tuyên bố: “Vị thế dẫn đầu của Mỹ tại Tây bán cầu sẽ không bao giờ bị nghi ngờ nữa”.

Ngày hôm sau, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cảnh báo 5 đồng minh của Venezuela: “Các ông không được biến Venezuela thành trung tâm hoạt động của Iran, Nga, Hezbollah, Trung Quốc hay Cuba. Tình trạng này không thể tiếp diễn”. Ông nói trong cuộc phỏng vấn với NBC.

Chuyên gia nhận định, nếu không có sự hỗ trợ của Nga, Trung Quốc, Cuba, Iran và Thổ Nhĩ Kỳ — 5 đồng minh chính — chế độ Maduro khó có thể tiếp tục tồn tại. Các quốc gia này cung cấp cho chế độ Venezuela các hỗ trợ về tài chính, ngoại giao và tình báo với mức độ khác nhau.

Ông Moises Rendon, nghiên cứu viên Chương trình châu Mỹ của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) tại Washington D.C., cùng trợ lý Claudia Fernandez, từng công bố năm 2020 chi tiết về mối quan hệ chính trị và kinh tế chặt chẽ giữa 5 nước này với Venezuela.

Venezuela và Trung Quốc: Liên minh chiến lược “kiên cố như Vạn Lý Trường Thành”

Bài viết cho biết, năm 2006, khi còn làm Tổng thống, Hugo Chávez tuyên bố Venezuela và Trung Quốc đang xây dựng một “liên minh chiến lược kiên cố như Vạn Lý Trường Thành”. Hai nước vừa ký một thỏa thuận thương mại mới, theo đó Trung Quốc sẽ mua dầu thô và sản phẩm dầu từ Venezuela, đổi lại sẽ ủng hộ Venezuela gia nhập Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.

Chávez so sánh Mao Trạch Đông với tư tưởng chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI của ông và ngay từ đầu nhiệm kỳ đã tích cực kéo gần Trung Quốc, xem đây là đối trọng với quyền bá chủ chính trị – kinh tế của Mỹ tại khu vực. Đến năm 2015, Trung Quốc đã cấp hơn 64 tỷ USD khoản vay cho Venezuela.

Hai nước hợp tác trên nhiều lĩnh vực: dầu khí, hạ tầng giao thông, khai khoáng, nông nghiệp, sản xuất và viễn thông. Trung Quốc còn xây dựng và phóng ba vệ tinh cho Venezuela, cùng hệ thống điều khiển và viễn thông mặt đất. Ngoài ra, Trung Quốc cam kết xây 20.000 căn hộ, một tuyến đường sắt cao tốc trị giá 7,5 tỷ USD và nhà máy xay gạo lớn nhất Mỹ Latinh. Tuy nhiên, do quan liêu, tham nhũng và thiếu nhân lực kỹ thuật, hầu hết dự án đình trệ. Dự án đường sắt cao tốc chưa hoàn thành, nhà máy xay gạo chỉ hoạt động dưới 1% công suất.

Ngoài hợp tác kinh tế, Trung Quốc còn chuyển giao kỹ thuật giám sát số hóa và kiểm soát xã hội theo mô hình độc tài cho Venezuela.

Năm 2008, Chávez cử quan chức Bộ Tư pháp sang Trung Quốc nghiên cứu hệ thống chứng minh nhân dân. Một thành viên đoàn cho biết: “Những gì chúng tôi thấy ở Trung Quốc đã thay đổi tất cả”.

Maduro kế thừa “di sản” của Chávez

Chávez qua đời năm 2013, nhưng Maduro tiếp tục theo con đường này. Cuối 2016, ông bắt đầu triển khai hệ thống chứng minh nhân dân theo mô hình Trung Quốc. Theo Reuters năm 2018, công ty viễn thông ZTE trực tiếp hỗ trợ Venezuela xây dựng cơ sở dữ liệu và quy trình cấp “Thẻ Tổ quốc” (hệ thống định danh giống như chứng minh nhân dân kỹ thuật số), với chi phí 70 triệu USD. Nhân viên ZTE được bố trí làm việc tại công ty viễn thông quốc gia Venezuela.

Hệ thống “Thẻ Tổ quốc” lưu trữ thông tin cá nhân phục vụ ngân hàng và y tế, đồng thời ghi nhận hành vi chính trị, như hoạt động mạng xã hội, thành viên đảng phái và hồ sơ bầu cử. Một số nhà phê bình Chávez cho rằng đây là bước đầu xây dựng hệ thống tín nhiệm xã hội kiểu Trung Quốc.

Hiện hơn 70% dân Venezuela sở hữu “Thẻ Tổ quốc”, người dùng được hưởng ưu đãi từ chính phủ trung ương, như ưu tiên tiếp cận lương thực và trợ cấp.

Các đồng minh còn lại: Nga, Cuba, Iran và Thổ Nhĩ Kỳ

• Nga: Hỗ trợ an ninh mạng, cung cấp vũ khí, giúp Venezuela né trừng phạt dầu mỏ, tuyên truyền thông tin sai lệch, và là “ngân hàng cuối cùng” của Maduro. Mối quan hệ được tăng cường từ 2004, bao gồm hợp tác dầu khí và liên minh ALBA chống Mỹ.
• Cuba: Mối quan hệ ý thức hệ, đóng vai trò “thầy – trò” với Venezuela, cung cấp nhân sự trong giáo dục, y tế, thể thao và tình báo.
• Iran: Hỗ trợ Maduro bằng cách vận chuyển nhiên liệu, giúp Venezuela tránh các lệnh trừng phạt của Mỹ.
• Hezbollah: Hoạt động bí mật tại Venezuela và Nam Mỹ, tham gia mạng lưới tội phạm, rửa tiền và cung cấp hỗ trợ cho các tổ chức khủng bố do Iran hậu thuẫn.

Ngoại trưởng Rubio ngày 4/1 nhấn mạnh: “Tài nguyên dầu mỏ giàu có của Venezuela không được rơi vào tay các chính phủ thù địch Mỹ. Bạn không thể để dự trữ dầu lớn nhất thế giới nằm dưới quyền kiểm soát của kẻ thù Mỹ.”

Ông hỏi: “Tại sao Trung Quốc, Nga hay Iran cần dầu của Venezuela? Họ thậm chí không ở trên lục địa này”.