Mỹ cấm nhập khẩu robot thế hệ mới từ Trung Quốc, Unitree Robotics chịu tác động lớn

Hôm thứ Ba (28/7), chính quyền Tổng thống Trump đã công bố một loạt biện pháp cấm nhập khẩu các loại robot thế hệ mới và bộ biến tần điện (power inverter) từ nước ngoài, bao gồm cả Trung Quốc, nhằm bảo vệ sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) tại Mỹ trước các mối đe dọa đối với an ninh quốc gia. Lệnh cấm này được cho là sẽ tác động mạnh đến các nhà sản xuất robot của Trung Quốc, đặc biệt là Unitree Robotics.

Chiều thứ Ba, Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) ra thông cáo báo chí cho biết cơ quan này đã cập nhật danh mục thiết bị bị quản lý, bổ sung thêm hai nhóm thiết bị gồm “thiết bị robot tiên tiến” (được định nghĩa là robot di động như robot hình người và robot bốn chân) cùng các bộ biến tần điện kết nối mạng do nước ngoài sản xuất. Trước đó, một cơ quan liên ngành thuộc nhánh hành pháp do Nhà Trắng triệu tập (có chuyên môn về an ninh quốc gia) đã xác định rằng, bất kể xuất xứ từ quốc gia nào, các sản phẩm do nước ngoài sản xuất này đều “gây ra rủi ro không thể chấp nhận được đối với an ninh quốc gia của Mỹ hoặc sự an toàn của công dân Mỹ”.

Lệnh cấm sẽ ngăn nhập khẩu các robot hình người và robot bốn chân thế hệ mới từ Trung Quốc, cùng các bộ biến tần điện kết nối mạng. Các bộ biến tần này có chức năng kết nối các nguồn năng lượng tái tạo và hệ thống pin với lưới điện cũng như các thiết bị tại trung tâm dữ liệu.

Động thái của FCC phù hợp với hai ưu tiên lớn trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Trump: đối phó với sự cạnh tranh từ Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo và kiềm chế sự phát triển của công nghệ năng lượng sạch, trong bối cảnh Trung Quốc đang đẩy mạnh mở rộng ngành công nghệ năng lượng sạch trên toàn cầu.

FCC cũng công bố kết quả đánh giá về robot và bộ biến tần, nêu chi tiết các rủi ro liên quan. Một tài liệu đánh giá cho biết: “Khả năng kết nối mạng của các hệ thống robot tiên tiến tạo ra hàng loạt lỗ hổng và đường tấn công, có thể khiến dữ liệu và hoạt động vật lý của hệ thống bị thao túng.”

FCC cho biết trong một tuyên bố: “Các thiết bị này có thể tạo ra lỗ hổng trong chuỗi cung ứng, từ đó gây gián đoạn nền kinh tế và an ninh quốc gia của Mỹ, đồng thời tiềm ẩn các rủi ro an ninh mạng, đe dọa cơ sở hạ tầng trọng yếu của nước Mỹ.”

FCC tiếp tục nêu rõ: “Việc phụ thuộc vào các thiết bị robot tiên tiến do nước ngoài sản xuất sẽ tạo ra những rủi ro không thể chấp nhận được đối với chuỗi cung ứng và an ninh mạng… Dữ liệu do các thiết bị robot tiên tiến này thu thập có thể bị các tác nhân xấu lợi dụng để giám sát người dân Mỹ, tăng cường năng lực cho các cơ quan tình báo nước ngoài hoặc điều khiển các robot này từ xa.”

Các nhà sản xuất chịu sức ép lớn

Chủ tịch FCC Brendan Carr bổ sung trong thông cáo báo chí: “Tôi hoan nghênh các quyết định về an ninh quốc gia của nhánh hành pháp và vui mừng khi FCC đã đưa robot tiên tiến và bộ biến tần điện do nước ngoài sản xuất vào danh mục thiết bị bị quản lý. FCC sẽ tiếp tục làm mọi điều có thể để bảo đảm an toàn cho các chuỗi cung ứng trọng yếu của nước Mỹ.”

Theo Reuters, dựa trên dữ liệu của Counterpoint Research, lệnh cấm robot lần này dự kiến sẽ giáng đòn mạnh vào Unitree Robotics. Đây là một trong những doanh nghiệp hàng đầu trong lĩnh vực robot hình người, chiếm gần 20% thị phần toàn cầu.

Unitree Robotics là một trong 3 doanh nghiệp Trung Quốc đang giữ vai trò chủ đạo trong ngành trí tuệ nhân tạo mới nổi. Gần đây, công ty đã bị Lầu Năm Góc đưa vào danh sách các doanh nghiệp bị nghi nhận được sự hậu thuẫn từ quân đội ĐCSTQ, báo hiệu khả năng Mỹ sẽ áp dụng các biện pháp cứng rắn hơn.

Các nhân vật có lập trường cứng rắn với ĐCSTQ lo ngại rằng những robot này có thể thực hiện hoạt động gián điệp đối với các ngành công nghiệp trọng yếu của Mỹ, làm rò rỉ dữ liệu về Bắc Kinh hoặc can thiệp vào các chức năng quan trọng.

Trước việc FCC công bố lệnh cấm robot do nước ngoài sản xuất, Chủ tịch Ủy ban Đặc biệt của Hạ viện Mỹ về các vấn đề liên quan đến ĐCSTQ, ông John Moolenaar, ra tuyên bố cho biết: “Hành động của FCC hôm nay vừa bảo vệ đất nước chúng ta, vừa củng cố sức mạnh của ngành công nghiệp robot Mỹ. Quốc hội cần thông qua Đạo luật GUARD lưỡng đảng mà tôi đã đề xuất từ đầu năm nay để tiếp tục tăng cường chính sách này và đưa nó trở thành luật liên bang, nhằm ngăn các chính quyền tương lai dễ dàng thay đổi chính sách.”

Ông nói thêm: “Robot cuối cùng sẽ đi vào các gia đình và nơi làm việc của người dân Mỹ; chúng ta phải ngăn chặn các robot Trung Quốc có chứa ‘cửa hậu’, có khả năng truyền dữ liệu nhạy cảm cho ĐCSTQ, để bảo vệ an ninh quốc gia.”

Trung Quốc là nước sản xuất bộ biến tần lớn nhất thế giới

Ngoài ra, Trung Quốc hiện là quốc gia sản xuất bộ biến tần lớn nhất thế giới, với các doanh nghiệp dẫn đầu như Sungrow Power Supply và Huawei. Trong đó, Huawei đã bị Mỹ áp đặt các biện pháp trừng phạt nghiêm khắc. Bắc Kinh đang liên tục hạ giá để mở rộng thị phần bộ biến tần tại các thị trường phương Tây.

Mỹ muốn tránh lặp lại sự cố tương tự vụ tấn công mạng “Volt Typhoon” bị phanh phui vào năm 2023, vụ việc được cho là có liên quan đến chính phủ ĐCSTQ. Các tin tặc đã kiểm soát các bộ định tuyến tư nhân nhằm che giấu các cuộc tấn công tiếp theo vào cơ sở hạ tầng trọng yếu của Mỹ.

Bộ Quốc phòng Mỹ hiện đã bị cấm mua sắm pin quang điện mặt trời, mô-đun và bộ biến tần do Trung Quốc sản xuất.

Biện pháp thực thi

Ngày thứ Ba, FCC đã cập nhật danh mục “Thiết bị và dịch vụ điện tử có rủi ro”, động thái này sẽ ngăn việc cấp chứng nhận cho các thiết bị liên quan và cấm các thiết bị này được sử dụng tại Mỹ.

Hành động của FCC chỉ áp dụng đối với các mẫu thiết bị mới, không hạn chế người dân tiếp tục sử dụng các thiết bị họ đã sở hữu, cũng không ngăn các cửa hàng bán những mẫu đã được chứng nhận trước đó. Quyết định này cũng không ảnh hưởng đến hoạt động mua sắm hoặc sử dụng của chính phủ liên bang.

Tương tự như các quy định đã áp dụng đối với máy bay không người lái và bộ định tuyến cùng các công nghệ khác, chính phủ Mỹ cũng thiết lập cơ chế miễn trừ, cho phép cấp phép trong những trường hợp cụ thể. Các nhà sản xuất robot tiên tiến và bộ biến tần điện có thể thông qua quy trình nộp đơn lên FCC để xin Bộ Quốc phòng và Bộ An ninh Nội địa Mỹ phê duyệt có điều kiện đối với các mẫu thiết bị mới.