Mỹ dự định thúc giục các đối tác lựa chọn trong cuộc đua AI với Trung Quốc

Trong bối cảnh cạnh tranh trí tuệ nhân tạo (AI) giữa Mỹ và Trung Quốc gia tăng, Washington đang chuẩn bị thông báo với hàng chục đối tác rằng các nước phải lựa chọn giữa hệ sinh thái AI do Mỹ hoặc Trung Quốc dẫn dắt.

Theo bản dự thảo thư nội bộ của Bộ Ngoại giao Mỹ mà Reuters có được, những nước đồng thời tham gia khuôn khổ cạnh tranh do Bắc Kinh đề xuất có thể không được tiếp tục tham gia hệ thống hợp tác AI do Mỹ dẫn đầu.

Bức thư chưa được chính thức gửi đi, dự kiến sẽ được gửi tới 35 bên đã ký “Tuyên bố Cơ hội AI” (AI Opportunity Statement) của Mỹ vào tháng 6 năm nay. Nhóm này gồm các thành viên khuôn khổ “Pax Silica” — còn gọi là “Sáng kiến Hòa bình Silicon” — cùng những nước khác muốn phối hợp với Washington về AI.

Thư kêu gọi các nước “lựa chọn thận trọng” trong vấn đề AI, đồng thời nhấn mạnh: “Tham gia mọi thứ đồng nghĩa với việc không thực sự tham gia bất cứ điều gì. Ký Tuyên bố Pax Silica không chỉ là đăng ký làm thành viên, mà là một cam kết.”

Dù không trực tiếp nêu tên Trung Quốc, thư nói: “Cam kết này không thể cùng tồn tại với việc tham gia các sáng kiến khác có tính chất trùng lặp nhưng có yêu cầu mâu thuẫn với chúng tôi.”

Một quan chức Mỹ nói với Reuters rằng mục đích của bản dự thảo là truyền đạt rõ thông điệp: “Không thể có cả hai”. Quan chức này nói khó có thể hình dung một quốc gia vừa tự xem là đối tác đáng tin cậy trong một hệ sinh thái công nghệ, vừa tham gia sáng kiến do Trung Quốc thiết kế để thúc đẩy một tầm nhìn AI cạnh tranh khác.

Reuters cho biết chưa rõ khi nào Mỹ sẽ gửi bức thư. Bản dự thảo không có ngày tháng và vẫn có thể được chỉnh sửa trước khi phát hành chính thức; Bộ Ngoại giao Mỹ từ chối bình luận về tài liệu nội bộ được cho là bị rò rỉ.

Kazakhstan gây chú ý

Mỹ và Trung Quốc đang mở rộng những khuôn khổ hợp tác AI quốc tế riêng. Washington khởi động sáng kiến Pax Silica vào năm ngoái nhằm tăng cường an ninh chuỗi cung ứng mô hình AI, chip bán dẫn và khoáng sản thiết yếu. Hiện khoảng 24 nước đã tham gia, gồm các đồng minh và đối tác của Mỹ như Nhật Bản, Úc và Hàn Quốc.

Kazakhstan là quốc gia được biết đến duy nhất cùng lúc tham gia cả hai sáng kiến của Mỹ và Trung Quốc, nên đã thu hút sự quan tâm lớn từ Washington. Quốc gia này sở hữu các nguồn khoáng sản quan trọng; tháng 6 năm nay, Mỹ từng đặc biệt nhấn mạnh việc Kazakhstan trở thành nước Trung Á đầu tiên tham gia Pax Silica.

Tháng 7, Trung Quốc thành lập Tổ chức Hợp tác Trí tuệ Nhân tạo Thế giới (World Artificial Intelligence Cooperation Organization – WAICO), ban đầu gồm 29 thành viên, chủ yếu đến từ các nước thuộc “Phương Nam toàn cầu” (Global South), sau đó có thêm 9 thành viên.

Khi hai khuôn khổ hợp tác AI của Mỹ và Trung Quốc lần lượt hình thành, mối lo ngại ngày càng tăng rằng hệ sinh thái AI toàn cầu có thể bị chia thành hai khối đối lập.

Mỹ đầu tư xây dựng nền tảng chuỗi cung ứng AI

Trong khi yêu cầu các đối tác có lựa chọn chiến lược rõ ràng hơn, Mỹ cũng đang tiếp tục củng cố khuôn khổ hợp tác Pax Silica bằng nguồn vốn và hạ tầng.

Ngày 12/8, Bộ Ngoại giao Mỹ công bố “Dự án Hỗ trợ Trí tuệ Nhân tạo Pax Silica” (Pax Silica AI Assistance Project). Phối hợp với Quốc hội, bộ này dự kiến dành tối đa 50 triệu USD viện trợ nước ngoài để tăng cường an ninh chuỗi cung ứng AI toàn cầu.

Dự án nhằm phát triển một nền tảng chứng nhận và truy xuất nguồn gốc chuỗi cung ứng AI. AFP ví hệ thống này như một dạng “hộ chiếu kỹ thuật số” cho linh kiện điện tử, có thể xác minh xuất xứ và lộ trình vận chuyển hàng hóa, qua đó đẩy nhanh thủ tục thông quan cho các lô hàng đáng tin cậy.

Động thái này diễn ra khi Mỹ tiếp tục thắt chặt kiểm soát xuất khẩu bán dẫn tiên tiến sang Trung Quốc và tìm cách ngăn các nước thứ ba trở thành lỗ hổng giúp né tránh hạn chế.

Giai đoạn đầu của dự án sẽ được triển khai thí điểm với các cơ quan cảng và hải quan Panama, nhằm thúc đẩy vận chuyển bán dẫn, hạ tầng AI, khoáng sản thiết yếu và những sản phẩm liên quan. Nền tảng sẽ tích hợp với các hệ thống theo dõi hiện có của cơ quan hải quan, nhà vận hành cảng và các đơn vị vận chuyển tại Panama.

Nếu thí điểm thành công, giai đoạn hai sẽ mở rộng nền tảng sang các nước và nền kinh tế khác thuộc Pax Silica.

Bộ Ngoại giao Mỹ tuyên bố: “Chúng tôi đang dùng các nguồn lực thực tế để hỗ trợ tầm nhìn của mình, đồng thời chứng minh rằng các quan hệ đối tác đáng tin cậy thực sự được hậu thuẫn bởi đầu tư thực chất.”

Mục tiêu của Pax Silica còn bao gồm thúc đẩy các dự án chung và kiểm soát xuất khẩu giữa đồng minh, đối tác; từ đó từng bước giảm phụ thuộc vào các quốc gia đối địch về khoáng sản thiết yếu, mô hình AI và chip bán dẫn.

Reuters nhận định cuộc cạnh tranh đang bước vào giai đoạn then chốt.Các mô hình AI mở trọng số của Trung Quốc gần đây tiến bộ nhanh, cạnh tranh ngày càng mạnh với các hệ thống Mỹ như OpenAI và Anthropic; Bắc Kinh cũng đang xem xét hạn chế sử dụng ở nước ngoài đối với một số mô hình AI tiên tiến nhất của Trung Quốc.

Mỹ và Trung Quốc chuẩn bị đối thoại về AI

Dù hai bên đang gấp rút xây dựng hệ thống hợp tác và chuỗi cung ứng AI riêng, Mỹ và Trung Quốc vẫn chuẩn bị tiến hành đối thoại chính thức về rủi ro từ AI tiên tiến.

Theo Reuters, hai nước dự kiến tổ chức đàm phán AI vào tháng 9, có thể diễn ra trước chuyến thăm Mỹ dự kiến của lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình vào ngày 24/9. Thời điểm cụ thể vẫn chưa được chốt.

Bốn nguồn tin cho biết phái đoàn Mỹ dự kiến sẽ do Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent dẫn đầu. Đây có thể là cuộc đối thoại AI chính thức đầu tiên giữa Mỹ và Trung Quốc trong nhiệm kỳ hiện nay của Tổng thống Trump.

Các chủ đề thảo luận gồm cách quản lý các mô hình AI tiên tiến ngày càng mạnh. Những hệ thống này có thể bị sử dụng để tăng cường năng lực quân sự, thực hiện tấn công mạng vào hạ tầng trọng yếu hoặc gây tác động lớn đối với thị trường lao động.

Khi Mỹ củng cố mạng lưới Pax Silica còn Trung Quốc thúc đẩy WAICO, cạnh tranh AI giữa Mỹ và Trung Quốc không còn chỉ xoay quanh chip hay hiệu năng mô hình. Cuộc cạnh tranh ngày càng mở rộng sang khoáng sản thiết yếu, hạ tầng, khuôn khổ hợp tác quốc tế và toàn bộ hệ sinh thái công nghệ.