Mỹ nới lỏng hạn chế nhiên liệu với Cuba, cho phép mua lại dầu Venezuela

Hôm thứ Tư (25/2), Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo nới lỏng một phần các hạn chế đối với hoạt động vận chuyển nhiên liệu tới Cuba, cho phép bán lại dầu của Venezuela cho các doanh nghiệp tư nhân tại Cuba. Động thái này được đưa ra trong bối cảnh cuộc khủng hoảng nhân đạo tại Cuba tiếp tục gia tăng.

Theo Wall Street Journal, Bộ Tài chính Mỹ cho biết chính sách mới áp dụng đối với các giao dịch liên quan đến khu vực tư nhân quy mô nhỏ của Cuba và “hỗ trợ người dân Cuba”, song việc bán nhiên liệu cho Chính phủ tại Havana vẫn là hành vi bất hợp pháp.

Từ lâu, hoạt động thương mại dầu mỏ tại Cuba do nhà nước độc quyền. Tuy nhiên, trong tháng này, chính sách của Cuba đã có thay đổi, cho phép số lượng ngày càng tăng các doanh nghiệp tư nhân nhỏ được nhập khẩu nhiên liệu.

Trong khi đó, Bộ Tài chính Mỹ cũng làm rõ rằng một số công ty Mỹ đang nắm giữ giấy phép thương mại từ thời chính quyền Biden vẫn có thể xuất khẩu dầu diesel và xăng sang Cuba. Điều này đồng nghĩa, trong những điều kiện nhất định, một số hoạt động vận chuyển nhiên liệu từ Mỹ vẫn được cho phép.

Sự điều chỉnh chính sách lần này diễn ra sau những biến động mạnh trong quan hệ Mỹ – Venezuela. Trước đó, Mỹ đã bắt giữ lãnh đạo Venezuela Nicolás Maduro trong một chiến dịch quân sự và áp giải ông tới nhà tù Brooklyn, New York để xét xử với cáo buộc buôn bán ma túy. Ông Maduro phủ nhận các cáo buộc. Sau sự việc, Mỹ chấm dứt hoạt động vận chuyển dầu từ Venezuela sang Cuba.

Theo Reuters, dựa trên dữ liệu vận tải biển, sau khi một lô nhiên liệu cập cảng Havana hồi tháng Một năm nay, Mexico — vốn là nhà cung cấp thay thế — cũng đã tạm dừng vận chuyển nhiên liệu sang Cuba, khiến tình hình năng lượng của nước này thêm căng thẳng.

Trong thời gian dài, nguồn cung năng lượng của Cuba phụ thuộc lớn vào dầu nhập khẩu. Thời Chiến tranh Lạnh, nước này dựa vào Liên Xô; những năm gần đây chủ yếu phụ thuộc vào Venezuela, trong khi Mexico từng cung cấp một phần bổ sung. Kể từ khi chính quyền Trump cắt nguồn dầu nhập khẩu của Cuba, nước này chỉ còn dựa vào khoảng 40.000 thùng dầu thô tự khai thác mỗi ngày, thấp hơn nhiều so với nhu cầu năng lượng tối thiểu khoảng 100.000 thùng/ngày.

Hiện lượng nhiên liệu đang trên đường tới Cuba vẫn còn hạn chế, chỉ gồm các container bồn nhỏ với tổng khối lượng dưới 100.000 gallon, song được xem là bước đi đầu tiên quan trọng nhằm ngăn chặn đà suy thoái kinh tế.

Tình trạng thiếu nhiên liệu đã gây tác động rõ rệt đến hoạt động xã hội tại Cuba. Dù một lượng lớn hàng viện trợ nhân đạo đã cập cảng, nhiều lô hàng vẫn mắc kẹt tại bến do thiếu nhiên liệu vận chuyển, không thể đến tay những người cần hỗ trợ khẩn cấp. Việc phân phối thực phẩm, nước uống và các dịch vụ y tế cơ bản đều bị ảnh hưởng. Một số quan chức trong chính quyền Trump thừa nhận riêng rằng tốc độ xấu đi của tình hình nhân đạo tại Cuba vượt quá dự đoán.

Hiện các tập đoàn thương mại lớn như Vitol và Trafigura đang đảm nhận phần lớn hoạt động xuất khẩu dầu của Venezuela. Hàng triệu thùng dầu được xuất sang Mỹ, châu Âu và Ấn Độ, trong khi hàng triệu thùng khác được lưu trữ tại các kho cảng ở khu vực Caribe để chờ tái xuất.

Trước đó, ông Trump tuyên bố những đồng minh từng tiếp nhận dầu Venezuela thông qua hình thức hoán đổi, trả nợ hoặc các thỏa thuận khác — như Trung Quốc và Cuba — trong tương lai phải thanh toán theo giá thị trường công bằng.

Các nhà phân tích cho rằng các biện pháp hạn chế của Mỹ phần nào làm trầm trọng thêm những vấn đề cơ cấu kéo dài nhiều năm do quản lý kinh tế yếu kém tại Cuba, làm dấy lên lo ngại của cộng đồng quốc tế về nguy cơ nhân đạo tiềm tàng. Cuba không vận hành theo cơ chế kinh tế thị trường; chính quyền cầm quyền từ lâu đã hạn chế hoạt động khởi nghiệp nhằm duy trì mức độ kiểm soát cao đối với xã hội.

Doanh nhân người Mỹ gốc Cuba Hugo Cancio cho biết, các biện pháp miễn trừ này không nhằm thúc đẩy cải cách cơ cấu của hệ thống cộng sản, mà “là sự mở cửa mang tính chiến thuật để tồn tại trong khủng hoảng”. Ông Cancio sở hữu nền tảng chợ trực tuyến Katapulk hoạt động tại Cuba, với khoảng 1.500 đơn giao mỗi ngày.

Ông cho biết hiện nay hòn đảo “gần như tê liệt hoàn toàn”: “Các container chứa đầy thực phẩm không thể rời cảng, nông dân và hợp tác xã ở nông thôn cũng không thể vận chuyển gạo và sắn từ đồng ruộng tới các chợ thành phố”.

Theo ông Cancio, nếu khủng hoảng nhiên liệu không sớm được giải quyết, khu vực tư nhân Cuba — gồm khoảng 10.000 doanh nghiệp nhỏ — sẽ chịu tổn thất nặng nề. Giới chức Cuba cho biết khu vực này đang trở thành lực lượng ngày càng quan trọng trong nền kinh tế và trong năm qua đã nhập khẩu hơn 1 tỷ USD thực phẩm và các loại hàng hóa.

Nga cân nhắc viện trợ nhiên liệu cho Cuba

Chính phủ Nga đang xem xét các biện pháp hỗ trợ khả thi dành cho Cuba, quốc gia đang đối mặt với cuộc khủng hoảng năng lượng lớn, Phó Thủ tướng Aleksandr Novak cho biết.

Phát biểu với báo giới sau khi trình bày báo cáo của chính phủ trước Duma Quốc gia hôm thứ Tư, ông Novak cho biết các đề xuất liên quan đang được thảo luận ở cấp nội các. “Ủy ban liên chính phủ về hợp tác thương mại và kinh tế giữa Nga và Cuba đang xử lý vấn đề này,” ông nói.

Tổng thống Nga Vladimir Putin tuần trước đã lên án điều mà ông gọi là “lệnh phong tỏa” của Mỹ đối với Cuba trong cuộc gặp với Ngoại trưởng Cuba Bruno Rodriguez Parrilla tại Moscow, mô tả các biện pháp hạn chế này là “hoàn toàn không thể chấp nhận được”. Ông Parrilla cảm ơn Nga vì “tình đoàn kết đặc biệt và kiên định”.