Mỹ siết đánh giá “gánh nặng xã hội” với người xin thẻ xanh

Quy định cuối cùng về “gánh nặng xã hội” (public charge) do Bộ An ninh Nội địa Mỹ (DHS) công bố hồi tháng 7 sẽ có hiệu lực từ ngày 18/9/2026. Ngày 18/8, Cơ quan Di trú và Nhập tịch Mỹ (USCIS) ban hành hướng dẫn kèm theo, làm rõ cách viên chức di trú đánh giá khả năng người nước ngoài xin thị thực, nhập cảnh hoặc điều chỉnh tình trạng để trở thành thường trú nhân hợp pháp (LPR, thường gọi là người có thẻ xanh) trở thành “gánh nặng xã hội”.

Thay đổi này đồng nghĩa chính quyền Trump khôi phục phạm vi quyền cân nhắc rộng hơn cho viên chức di trú. Theo hệ thống mới, viên chức có thể đánh giá toàn diện hoàn cảnh cá nhân để xác định liệu đương đơn có thể phải phụ thuộc vào phúc lợi chính phủ để sinh sống trong tương lai hay không.

Tóm tắt quy định mới

Ngày 16/7, DHS thông báo bãi bỏ quy định về căn cứ từ chối nhập cảnh do “gánh nặng xã hội” được ban hành dưới thời chính quyền Biden vào năm 2022. Quy định cuối cùng được đăng trên Công báo Liên bang ngày 20/7 và chính thức có hiệu lực từ ngày 18/9/2026.

Kể từ ngày 18/9, DHS có thể xem xét mọi loại phúc lợi công dựa trên điều kiện kinh tế (means-tested public benefits), kết hợp với độ tuổi, sức khỏe, hoàn cảnh gia đình, tài sản, nguồn lực tài chính, học vấn và kỹ năng của đương đơn.

Điều này có nghĩa các phúc lợi như các khoản trợ cấp lương thực, hỗ trợ nhà ở, Medicaid hoặc hỗ trợ học phí đại học có thể được đưa vào đánh giá tổng thể, nếu phù hợp với hoàn cảnh của hồ sơ. Tuy nhiên, việc từng nhận một phúc lợi không tự động khiến một người bị xác định là “gánh nặng xã hội”; USCIS sẽ xét toàn bộ chứng cứ theo từng trường hợp, thay vì áp dụng ngưỡng từ chối tự động.

DHS cho biết quy định năm 2022 đã giới hạn các yếu tố và loại trợ cấp mà viên chức có thể xét đến, khiến họ khó đánh giá đầy đủ từng hồ sơ. Quy định mới khôi phục thẩm quyền cân nhắc rộng hơn theo luật và theo hoàn cảnh tổng thể của từng đương đơn.

Quy định mới phù hợp với chủ trương của Quốc hội: bảo đảm người nước ngoài tại Mỹ có khả năng tự trang trải cuộc sống, không phụ thuộc vào các khoản phúc lợi của chính phủ do người nộp thuế tài trợ.

Quy định mới giải thích những nhóm người nước ngoài nào sẽ không được phép nhập cảnh vì bị xem là “gánh nặng xã hội”, cũng như những nhóm người đã được Quốc hội miễn trừ khỏi quy định về “gánh nặng xã hội”.

Quy định mới nêu rõ các khái niệm quan trọng, những yếu tố được xem xét khi xác định một người có phải là “gánh nặng xã hội” hay không, cũng như các bằng chứng sẽ được cân nhắc. Quy định cũng giải thích quy trình bảo trợ liên quan đến vấn đề “gánh nặng xã hội”.

Về nguyên tắc, mọi người nộp đơn điều chỉnh tình trạng thành thường trú nhân hợp pháp đều chịu sự điều chỉnh của các quy định liên quan đến “gánh nặng xã hội” và có thể bị từ chối đơn, trừ khi thuộc nhóm được luật miễn trừ.

Mốc thời gian áp dụng

Các hồ sơ I-485 — Đơn đăng ký thường trú hoặc điều chỉnh tình trạng — được gửi qua bưu điện hoặc nộp điện tử từ ngày 18/9/2026 trở đi sẽ chịu sự điều chỉnh của hướng dẫn mới.

Phúc lợi công có điều kiện về thu nhập mà một người nhận trước ngày 18/9/2026 vẫn được xem xét theo tiêu chuẩn hẹp của quy định năm 2022: chủ yếu là trợ cấp tiền mặt nhằm duy trì thu nhập và việc lưu trú dài hạn tại cơ sở do chính phủ tài trợ.

Đối với phúc lợi nhận từ ngày 18/9/2026 trở đi, USCIS có thể xem xét toàn bộ các loại phúc lợi công có xét điều kiện kinh tế.

Các diện thuộc phạm vi điều chỉnh của quy định về “gánh nặng xã hội”

Các nhóm thường phải qua đánh giá “gánh nặng xã hội” khi xin điều chỉnh tình trạng gồm:

• Vợ/chồng, con cái và cha mẹ của công dân Mỹ
• Con chưa kết hôn của công dân Mỹ và con cái của họ
• Vợ/chồng, con cái và con chưa kết hôn của thường trú nhân hợp pháp
• Con đã kết hôn của công dân Mỹ cùng vợ/chồng và con cái của họ
• Anh chị em của công dân Mỹ
• Hôn phu/hôn thê của công dân Mỹ
• Người Mỹ gốc Á lai (Amerasians) thuộc diện ưu tiên (preference category), sinh ngày 31/12/1950 hoặc sau đó và trước ngày 22/10/1982
• Góa phụ hoặc góa phu của công dân Mỹ
• Người lao động thuộc diện ưu tiên (priority workers)
• Người nước ngoài có bằng cấp cao hoặc có năng lực xuất chúng
• Lao động có tay nghề, chuyên gia và những lao động khác
• Nhà đầu tư
• Lao động tôn giáo
• Một số nhân viên hoặc cựu nhân viên của chính phủ Mỹ làm việc ở nước ngoài
• Nhân viên Khu vực Kênh đào Panama
• Người tốt nghiệp các trường y ở nước ngoài
• Nhân viên đã nghỉ hưu của các tổ chức quốc tế
• Quân nhân thuộc lực lượng vũ trang Mỹ
• Phát thanh viên/phóng viên quốc tế
• Nhà ngoại giao hoặc quan chức cấp cao không thể trở về quê hương (theo Điều 13 của đạo luật ngày 11/9/1957)
• Người nhập cư theo chương trình thị thực đa dạng (Diversity Visa)
• Một số người tham gia trước ngày 1/1/1982
• Nhân chứng hoặc người cung cấp thông tin là người nước ngoài

Về nguyên tắc, mọi người nộp đơn điều chỉnh tình trạng thành thường trú nhân hợp pháp đều chịu quy định này, trừ khi thuộc nhóm được luật miễn trừ.

Các diện không thuộc phạm vi điều chỉnh của quy định về “gánh nặng xã hội”

• Người xin tị nạn và người tị nạn
• Người Mỹ gốc Á lai (Amerasian) nhập cư theo diện đặc biệt
• Thông dịch viên người Afghanistan và Iraq được chính phủ Mỹ tuyển dụng hoặc làm việc thay mặt chính phủ Mỹ, hoặc công dân Afghanistan và Iraq thuộc diện liên quan
• Người Cuba và Haiti nhập cảnh thuộc diện điều chỉnh tình trạng theo Điều 202 của Đạo luật Cải cách và Kiểm soát Nhập cư năm 1986 (Immigration Reform and Control Act)
• Người nộp đơn xin điều chỉnh tình trạng theo Đạo luật Điều chỉnh Cuba (Cuban Adjustment Act)
• Người Nicaragua và những người đến từ các quốc gia Trung Mỹ khác đang điều chỉnh tình trạng để được cấp quy chế thường trú nhân hợp pháp
• Người Haiti điều chỉnh tình trạng thành thường trú nhân hợp pháp theo Đạo luật Công bằng Nhập cư dành cho Người tị nạn Haiti năm 1998 (Haitian Refugee Immigration Fairness Act)
• Người được tạm tha theo diện Lautenberg (Lautenberg parolees)
• Thiếu niên nhập cư đặc biệt (Special Immigrant Juveniles)
• Người nộp đơn đăng ký theo diện được quy định
• Người nộp đơn xin quy chế bảo vệ tạm thời (Temporary Protected Status – TPS)
• Một số đại sứ, bộ trưởng, nhà ngoại giao và quan chức chính phủ nước ngoài khác thuộc diện không định cư, cùng thân nhân của họ
• Nạn nhân của nạn buôn người (không định cư)
• Nạn nhân của một số hoạt động phạm tội đủ điều kiện (không định cư)
• Người nộp đơn tự bảo lãnh (Self-Petition) theo Đạo luật Chống Bạo lực đối với Phụ nữ (Violence Against Women Act – VAWA)
• Một số “người nước ngoài đủ điều kiện” (qualified aliens) là nạn nhân bị ngược đãi và được bảo vệ theo Đạo luật Hòa giải Trách nhiệm Cá nhân và Cơ hội Việc làm năm 1996 (Personal Responsibility and Work Opportunity Reconciliation Act)
• Người nộp đơn điều chỉnh tình trạng đủ điều kiện nhận trợ cấp dành cho vợ/chồng, con cái hoặc cha/mẹ của quân nhân đã qua đời
• Người bản địa châu Mỹ không phải công dân Mỹ sinh tại Canada
• Một số thành viên của Bộ lạc Kickapoo Texas thuộc Bộ lạc Kickapoo của Oklahoma
• Công dân Việt Nam, Campuchia và Lào nộp đơn theo Đạo luật Phân bổ ngân sách cho Hoạt động Đối ngoại, Tài trợ Xuất khẩu và các Chương trình Liên quan năm 2001 (Foreign Operations, Export Financing and Related Programs Appropriations Act)
• Người được tạm tha đến từ Ba Lan và Hungary
• Một số công dân Syria
• Người nộp đơn điều chỉnh tình trạng theo Đạo luật Công bằng Nhập cư dành cho Người tị nạn Liberia (Liberian Refugee Immigration Fairness Law)

Các yếu tố xét duyệt

Đạo luật Di trú và Quốc tịch Mỹ (INA) không định nghĩa cụ thể “gánh nặng xã hội” hoặc “có khả năng trở thành gánh nặng xã hội”. Tuy nhiên, luật yêu cầu viên chức di trú tối thiểu phải cân nhắc năm yếu tố sau:

1. Tuổi của người nước ngoài;
2. Tình trạng sức khỏe;
3. Hoàn cảnh gia đình;
4. Tài sản, nguồn lực và tình hình tài chính;
5. Trình độ học vấn và kỹ năng.

Ngoài năm yếu tố này, viên chức USCIS có thể xem xét bất kỳ yếu tố nào liên quan đến khả năng người nước ngoài trở thành “gánh nặng xã hội” vào bất kỳ thời điểm nào, bao gồm cả việc người đó từng nhận phúc lợi có xét điều kiện kinh tế.

Đối với các khoản phúc lợi công dựa trên điều kiện kinh tế được nhận trước ngày 18/9/2026, Sở Di trú và Nhập tịch Mỹ (USCIS) chỉ xem xét các khoản hỗ trợ tiền mặt do chính phủ tài trợ mà người nước ngoài nhận để duy trì thu nhập và các khoản hỗ trợ dành cho việc được chăm sóc, lưu trú dài hạn tại các cơ sở.

Đối với các khoản phúc lợi công cần xét điều kiện kinh tế được nhận vào hoặc sau ngày 18/9/2026, USCIS sẽ xem xét tất cả các “phúc lợi công cần xét điều kiện kinh tế”.

Tuy nhiên, việc nhận một loại phúc lợi nào đó không đồng nghĩa với việc người đó tự động bị xác định là “gánh nặng xã hội”. Quy định mới nhấn mạnh việc xem xét tổng thể tất cả các bằng chứng liên quan trong hồ sơ của người nước ngoài và đưa ra quyết định theo từng trường hợp, thay vì đặt ra một ngưỡng tự động mà theo đó chỉ cần sử dụng một loại phúc lợi nào đó là chắc chắn bị từ chối.

Mẫu I-864 vẫn rất quan trọng

Đối với nhiều hồ sơ bảo lãnh gia đình và việc làm, Mẫu I-864 — Affidavit of Support, tức Bản cam kết bảo trợ tài chính theo Điều 213A của INA — vẫn là tài liệu quan trọng trong đánh giá “gánh nặng xã hội”.

Người bảo trợ ký I-864 cam kết dùng nguồn lực tài chính của mình để hỗ trợ người được bảo lãnh trong thời gian luật định. DHS xác nhận viên chức có thể đưa thông tin bảo trợ tài chính này vào việc đánh giá hồ sơ.

Khoản bảo chứng “gánh nặng xã hội”

Người chỉ bị xem là không đủ điều kiện nhập cảnh vì lý do “gánh nặng xã hội”, nhưng đáp ứng các điều kiện khác, có thể được DHS chấp nhận Public Charge Bond (PCB), tức khoản bảo chứng gánh nặng xã hội, theo quyền cân nhắc của cơ quan này.

Đây là bảo đảm tài chính dưới dạng tiền ký quỹ hoặc bảo lãnh bằng trái phiếu bảo lãnh, nhằm bảo đảm người nước ngoài không trở thành gánh nặng xã hội. Nếu USCIS mời đương đơn nộp bảo chứng, đương đơn có thể sử dụng Mẫu I-945 để nộp tiền ký quỹ hoặc trái phiếu do một công ty bảo lãnh được Bộ Tài chính Mỹ chứng nhận phát hành.

Mẫu I-945 chỉ có thể được nộp sau khi USCIS gửi thông báo dự định từ chối và mời đương đơn nộp bảo chứng. USCIS không chấp nhận PCB tự nguyện từ người chưa được USCIS yêu cầu nộp.

Với các bảo chứng nộp từ ngày 18/9/2026, việc người được bảo chứng nhận bất kỳ phúc lợi dựa trên điều kiện kinh tế nào hoặc vi phạm điều kiện khác của bảo chứng có thể bị xem là vi phạm bảo chứng. Bảo chứng thường có thể được hủy khi người đó qua đời, rời Mỹ vĩnh viễn, nhập quốc tịch Mỹ, hoặc sau năm năm kể từ khi được nhập cảnh hay điều chỉnh tình trạng nếu đủ điều kiện.

Ý nghĩa thực tế

Quy định mới mang tính hướng dẫn cách USCIS thực hiện quyền cân nhắc theo từng trường hợp, không phải cơ chế tự động từ chối đơn chỉ vì người nộp đơn từng dùng phúc lợi công. Dù vậy, phạm vi phúc lợi có thể bị xem xét sẽ rộng hơn, nên đương đơn cần khai báo thông tin nhất quán, lưu giữ đầy đủ giấy tờ liên quan và cân nhắc trao đổi với luật sư di trú nếu từng nhận trợ cấp dựa trên điều kiện kinh tế.

Hướng dẫn mới có tính ràng buộc. Các chỉ dẫn cũ — gồm Hướng dẫn Thực địa Tạm thời năm 1999 và những hướng dẫn liên quan về “gánh nặng xã hội” — sẽ hết hiệu lực khi quy định mới bắt đầu áp dụng.